گنجور

شمارهٔ ۹ - خر خمخانه

خر خمخانه را جودان بماندست
وگر ماندست جو کو تا بخاید
بسنگ هجو من دندان شکستست
که بی بیطار بیخش برنیاید
سرش از سهمناکی شد بانسان
که جز پالیزبانان را نشاید
بجز آکنده و آخر نباشد
در آن محفل که او شعری سراید
همان نشخوار چندین ساله باشد
کسی را کز نکوهد با ستاید
بهجو و مدح پیوندی ندارم
ز فیری و شهیقی میداراید
گهی خر کره میرش همی . . . او
چو میر مرد و پیرک شد که . . . اید
خریدم خانه آخر برآورد
به دربان تا به دروازه نیاید

اطلاعات

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
قالب شعری: قطعه
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

خر خمخانه را جودان بماندست
وگر ماندست جو کو تا بخاید
آیا جودانِ (لکهٔ سیاه روی دندان خر که از آن می‌توان جوانی یا پیری آن را دانست) خر خمخانه هنوز روی دندانش است؟ اگر هست، جُو کجاست که خر آن را بِجَوَد و بخورد؟
بسنگ هجو من دندان شکستست
که بی بیطار بیخش برنیاید
هوش مصنوعی: سنگی که به من توهین می‌کند، دندانش شکسته است؛ چرا که بدون برنده، نمی‌تواند دلایلش را به میان بیاورد.
سرش از سهمناکی شد بانسان
که جز پالیزبانان را نشاید
هوش مصنوعی: سر او به قدری پر از ترس و وحشت است که تنها کسانی که مسئولیت دارند، مثل نگهبانان، می‌توانند او را درک کنند.
بجز آکنده و آخر نباشد
در آن محفل که او شعری سراید
هوش مصنوعی: در مجلسی که او شعری بخواند، جز احساس پرشور و پایان آن، هیچ چیز دیگری وجود ندارد.
همان نشخوار چندین ساله باشد
کسی را کز نکوهد با ستاید
هوش مصنوعی: کسی که سال‌ها تنها به یادآوری و تکرار خوبی‌ها و نکات مثبت گذشتگان بپردازد، در واقع فقط در حال بررسی و تجزیه و تحلیل گذشته است.
بهجو و مدح پیوندی ندارم
ز فیری و شهیقی میداراید
هوش مصنوعی: من نسبت به زیبایی و مدح ارتباطی ندارم، چرا که در حقیقت نمی‌توانم آن‌ها را به خوبی درک کنم.
گهی خر کره میرش همی . . . او
چو میر مرد و پیرک شد که . . . اید
هوش مصنوعی: گاه آدمی در زندگی خود به جایگاهی بلندپروازانه می‌رسد و در اوج قدرت و اعتبار قرار می‌گیرد، اما ناگهان روزگار تغییر می‌کند و او به وضعیت نامناسبی می‌افتد. وقتی که او از مقام و منزلت خود می‌افتد، دیگر هیچ‌کس به او توجهی نمی‌کند و همانند فردی قابل اعتنا نمی‌شود.
خریدم خانه آخر برآورد
به دربان تا به دروازه نیاید
هوش مصنوعی: در نهایت خانه‌ای خریدم که به نگهبان گفته‌اند تا کسی به دروازه نیاید.