گنجور

شمارهٔ ۷۶ - در مدح علی بن حسین بن ذوالفقار

ای نامی از تو نام خداوند ذوالفقار
در دین سید ولد آدم افتخار
هم خلق سید ولد آدمی ز لطف
همنام و هم سخای خداوند ذوالفقار
از ذوالفقار جود تو شد کشته آز و بخل
همچون ز ذوالفقار علی عمرو و ذوالخمار
از بخل خالی است دل جود ورز تو
بر روی جود خالی و در چشم بخل خار
از فخر دین خال به نیکیت یاد کرد
از بهر آنکه ماندی ازو نیک یادگار
جایش بهشت باد که در خاندان خویش
پرورده بهشت شد آن مفخر تبار
اعمال نیک او شده از مرگ منقطع
بل کز تو شد یکی عمل نیک او هزار
زنده کند پدر را فرزند نیکنام
نام پدر تو از پسر خویش زنده دار
خاص خدایگانی خلق خدای را
یاری دهی بنیکی بادت خدای یار
از روزگار دولت تو خاص و عام را
از چنگ غم نجاتست از جور روزگار
در سینه تو بحر سخا موج میزند
تا غرق نعمت تو شوند اهل این دیار
از بیشمار خواسته بخشیدن تو نیست
در فهم و وهم خواسته بخشیت را شمار
با اهل علم و عقل بتقریر علم و عقل
کم پیشی سخاوت تو نیست بر قرار
اندر میان دلها شاهی است مهر تو
بگرفته زین کنار جهان تا بدان کنار
اقبال و بخت و دولت و پیروز روز را
فرزند نازنینی پرورده در کنار
قبله در سرای تو است اهل فضل را
گرد سرای تو فلک فضل را مدار
در خدمت تو اهل هنر را دین و فضل
وز خدمت تو دوری شین است و عیب و عار
هر شاعری که بوسه دهد بر رکاب تو
گردد بدولت تو بر اسب سخن سوار
من بوسه داده ام دگران بوسه می دهند
تا همچو من شوند و به از من هزار بار
در بنده بودن تو ز پیری مقصرم
ای بخت تو جوان ز من پیر درگذار
دلشاد باش و خرم و خوش عیش و خوش طرب
بنده نواز باش و حق اندیش و حق گذار
دهقان کشتمند رضای خدای باش
اندر زمین فربه دل تخم خیر کار
تا جاش بر گری بقیامت ثواب و مزد
اینست کار و بهتر ازین کار خود چه کار
در ماه روزه کار شب قدر کن بشکر
تا بر تو آن ثواب نهان گردد آشکار
رحمت نثار یافته باشی و مغفرت
آزادی از جهنم و زتف تفته نار
عیدت خجسته باد و تو اندر خجستگی
آیین عید ساخته و ساز عید دار
تا دور چرخ و سیر ستاره دهنده اند
هر سال و ماه را مدد از لیل و از نهار
لیل و نهار و سال و مه تو بخیر باد
با تو جهان چنانکه ترا باشد اختیار
ای سوزنی بمدح خداوند ازین نسق
در ثنا بسوزن خاطر برشته آر

اطلاعات

وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
قالب شعری: قصیده
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

ای نامی از تو نام خداوند ذوالفقار
در دین سید ولد آدم افتخار
هوش مصنوعی: ای که نام تو، نام خداوندی است که دارای شمشیری به نام ذوالفقار است و در دین پسر آدم، برای تو افتخار بزرگی به شمار می‌آید.
هم خلق سید ولد آدمی ز لطف
همنام و هم سخای خداوند ذوالفقار
هوش مصنوعی: این بیت به تجلیل از بزرگی و کرامت موجوداتی اشاره دارد که به لطف خداوند و به خاطر صفات خوب خود، با یکدیگر مرتبط هستند. همچنین، نام و صفات خداوند به عنوان منبع فراوانی و بخشش معرفی شده است. شاعر از خلاقیت و سخاوت خداوند سخن می‌گوید و تأکید دارد که ویژگی‌های انسانی نیز تحت تأثیر این نعمات الهی است.
از ذوالفقار جود تو شد کشته آز و بخل
همچون ز ذوالفقار علی عمرو و ذوالخمار
هوش مصنوعی: از generosity و بخشش تو، حسد و بخیل بودن نابود شد، مانند اینکه عمرو در میدان جنگ به دست ذوالفقار علی شکست خورد.
از بخل خالی است دل جود ورز تو
بر روی جود خالی و در چشم بخل خار
هوش مصنوعی: دل بخشش تو از هیچ نوع بخل خالی است، ولی در عوض، بخشش تو همانند درخششی است که در مرکز بخل به چشم می‌خورد.
از فخر دین خال به نیکیت یاد کرد
از بهر آنکه ماندی ازو نیک یادگار
هوش مصنوعی: به خاطر ارادت و عشق به دین، به یاد خوبی‌ها و صفات نیک او اشاره می‌کنم، زیرا تو از او یادگاری نیک و ماندگار به جا گذاشته‌ای.
جایش بهشت باد که در خاندان خویش
پرورده بهشت شد آن مفخر تبار
هوش مصنوعی: در خانواده‌اش کسی بزرگ شده که بهشت را به خود دیده و افتخار نسل‌اش محسوب می‌شود، بنابراین جایش بهشت است.
اعمال نیک او شده از مرگ منقطع
بل کز تو شد یکی عمل نیک او هزار
هوش مصنوعی: اعمال نیک او به خاطر مرگش قطع نشده و بلکه از تو یک عمل نیک او به وجود آمده که از هزار عمل نیک دیگر برتر است.
زنده کند پدر را فرزند نیکنام
نام پدر تو از پسر خویش زنده دار
هوش مصنوعی: فرزند نیکو و خوب می‌تواند نام و یاد پدرش را زنده کند. بنابراین، تو نیز باید نام پدرت را از طریق فرزندانت حفظ کنی.
خاص خدایگانی خلق خدای را
یاری دهی بنیکی بادت خدای یار
هوش مصنوعی: خدای خاص موجودات، خدای را یاری کن تا با نیکی خود، خدای یار تو باشد.
از روزگار دولت تو خاص و عام را
از چنگ غم نجاتست از جور روزگار
هوش مصنوعی: در زمان حکومت تو، همگان از درد و غم رهایی یافته‌اند و روزگار ظلم و ستم به پایان رسیده است.
در سینه تو بحر سخا موج میزند
تا غرق نعمت تو شوند اهل این دیار
هوش مصنوعی: در دل تو دریایی از generosity و بخشش وجود دارد که باعث می‌شود مردم این سرزمین از نعمت‌های تو بهره‌مند شوند.
از بیشمار خواسته بخشیدن تو نیست
در فهم و وهم خواسته بخشیت را شمار
هوش مصنوعی: خواسته‌های فراوانی که می‌توان به تو تقدیم کرد، درک و تصور نمی‌شوند. تعداد بخشش‌های تو را نمی‌توان شمرد.
با اهل علم و عقل بتقریر علم و عقل
کم پیشی سخاوت تو نیست بر قرار
هوش مصنوعی: با افرادی که دانش و عقل دارند، به وسیله بیان علم و خرد، از سخاوت تو چیزی کم نمی‌شود و این سخاوت همواره ثابت و پایدار است.
اندر میان دلها شاهی است مهر تو
بگرفته زین کنار جهان تا بدان کنار
هوش مصنوعی: در دل‌ها محبت تو به عنوان پادشاهی قرار دارد که از یک سو جهان را تحت تأثیر خود قرار داده و از سوی دیگر به تمام دل‌ها تسلط یافته است.
اقبال و بخت و دولت و پیروز روز را
فرزند نازنینی پرورده در کنار
هوش مصنوعی: فرزند نازنینی در کنار پرورده شده که از نعمت‌های مختلفی چون تلاش، شانس و موفقیت بهره‌مند است و روزگار خوشی را تجربه می‌کند.
قبله در سرای تو است اهل فضل را
گرد سرای تو فلک فضل را مدار
هوش مصنوعی: در خانه‌ی تو نقطه‌ی کعبه وجود دارد و بزرگواران دور این خانه به دور فضیلت و نعمت می‌چرخند.
در خدمت تو اهل هنر را دین و فضل
وز خدمت تو دوری شین است و عیب و عار
هوش مصنوعی: هر کس که در خدمت تو باشد، اهل هنر و فضیلت است و کسی که از تو دوری کند، عیب و نواقصش ظاهر می‌شود.
هر شاعری که بوسه دهد بر رکاب تو
گردد بدولت تو بر اسب سخن سوار
هوش مصنوعی: هر شاعری که به تو احترام بگذارد و به دلت خوش بیاید، به برکت وجود تو در عالم شعر و ادبیات به اوج می‌رسد و به موفقیت می‌رسد.
من بوسه داده ام دگران بوسه می دهند
تا همچو من شوند و به از من هزار بار
هوش مصنوعی: من بوسه‌ای به دیگران داده‌ام و حالا آنها نیز بوسه می‌زنند. این کار را انجام می‌دهند تا مثل من شوند، اما هزاران بار بهتر از من خواهند بود.
در بنده بودن تو ز پیری مقصرم
ای بخت تو جوان ز من پیر درگذار
هوش مصنوعی: من به خاطر پیری خودم مسئول این هستم که تو در خواب از جوانی‌ام بهره‌مند نشدی. پس بگذار از من بگذری و جوانی‌ات را از دست ندهی.
دلشاد باش و خرم و خوش عیش و خوش طرب
بنده نواز باش و حق اندیش و حق گذار
هوش مصنوعی: شاد و سرزنده باش و از زندگی لذت ببر. به دیگران محبت کن و به حقوق و عدالت توجه داشته باش.
دهقان کشتمند رضای خدای باش
اندر زمین فربه دل تخم خیر کار
هوش مصنوعی: کشاورز با زحمت و تلاش خود باید به رضایت خداوند فکر کند و با دل گشاده و نیت خیر در خاک بارور، دانه‌های نیکی و عمل صالح را بکارید.
تا جاش بر گری بقیامت ثواب و مزد
اینست کار و بهتر ازین کار خود چه کار
هوش مصنوعی: تا زمانی که انسان در این دنیا مشغول کار و کوشش است، پاداش و نتیجه‌اش در آخرت به او داده می‌شود. بنابراین، بهتر از این عمل در زندگی چه چیزی وجود دارد؟
در ماه روزه کار شب قدر کن بشکر
تا بر تو آن ثواب نهان گردد آشکار
هوش مصنوعی: در ماه رمضان، وظایف و عبادات خود را در شب قدر به خوبی انجام بده و شکرگزار باش، چراکه پاداش و ثواب این کار در نهایت برایت نمایان خواهد شد.
رحمت نثار یافته باشی و مغفرت
آزادی از جهنم و زتف تفته نار
هوش مصنوعی: امیدوارم که رحمت خدا شامل حال تو شده باشد و مورد بخشش قرار گرفته باشی، تا از عذاب جهنم رهایی یابی و از آتش مصون بمانی.
عیدت خجسته باد و تو اندر خجستگی
آیین عید ساخته و ساز عید دار
هوش مصنوعی: مبارک باد عیدت و تو در این روز شاد، آداب و رسوم عید را به زیبایی اجرا کن و جشن بگیر.
تا دور چرخ و سیر ستاره دهنده اند
هر سال و ماه را مدد از لیل و از نهار
هوش مصنوعی: هر سال و هر ماه به وسیله چرخش ستاره‌ها و گردش زمان رقم می‌خورد و این تغییرات تحت تأثیر شب و روز قرار دارند.
لیل و نهار و سال و مه تو بخیر باد
با تو جهان چنانکه ترا باشد اختیار
هوش مصنوعی: شب و روز و سال و ماه برای تو خوش باشد، در این دنیا هر چه که تو بخواهی، همانگونه خواهد بود.
ای سوزنی بمدح خداوند ازین نسق
در ثنا بسوزن خاطر برشته آر
هوش مصنوعی: ای سوزن! با ذکر و یاد خداوند، از این الگو در ستایش او بسوزن و دل را به یاد او سرشار کن.