گنجور

بخش ۶ - حکایت

کودکی دید عکس خود در آب
زان بترسید و بانگ زد کای باب
در خُم ماست کودکی پنهان
که من از خوف او شدم لرزان
پدر پیر در زمان بدوید
وندر آن خُم ز ابلهی نگرید
صورت عکس خویش دید در آن
گفتش ای پیر از که ای پنهان؟
در خُمی رفته​ای به ریش سفید
کودکی را همی کنی نومید
تا ز بیم تو آب می​نخورد
با تو آبش به حلق چون گذرد؟
باری این داد و داوری بنگر
عقل فرزند بین و ریش پدر
زین قبیل است کار نادانی
تو خود از عکس خود هراسانی
سگ دیوانه هرکه را بگزید
عکس سگ اندر آب صافی دید
تشنه گردد ز آب می​نخورد
زانکه عمداً به آب در نگرد
نفس امّاره بین که در توحید
که ز دست تو هیچکس نرهید
اندر آب لطیف خلق زَبَد
می​نبینی مگر که صورت خود
آب در نفس خود چو باشد پاک
گر تو سگ بینی اندر آب چه باک
هم تو گشتی از آن نظر مذموم
مانده از رحمت خدا محروم
هر که را حق به لطف بنوازد
صحن دلها مقام او سازد
وانکه شد از جوار او مطرود
از در دل همی شود مردود

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

کودکی دید عکس خود در آب
زان بترسید و بانگ زد کای باب
هوش مصنوعی: یک کودک وقتی که تصویر خودش را در آب دید، از این دیدن ترسید و فریاد زد: "آیا این بابا کیست؟"
در خُم ماست کودکی پنهان
که من از خوف او شدم لرزان
هوش مصنوعی: در ظرف ماست، کودکی وجود دارد که به خاطر ترس از او، من به لرزش درآمدم.
پدر پیر در زمان بدوید
وندر آن خُم ز ابلهی نگرید
هوش مصنوعی: پدر سالخورده در زمانی پریشان به جست‌وجو افتاد و در این حال از نادانی هیچ ترسی به دل راه نداد.
صورت عکس خویش دید در آن
گفتش ای پیر از که ای پنهان؟
هوش مصنوعی: یک فرد در مقابل آینه خود را می‌بیند و با حیرت به آن نگاه می‌کند و از خود می‌پرسد: ای بزرگ و کهن، از چه کسی در پس این تصویر پنهان شده‌ای؟
در خُمی رفته​ای به ریش سفید
کودکی را همی کنی نومید
هوش مصنوعی: تو با رفتار خود، به روح کودکانه و امیدواری یک جوان ضربه می‌زنی و او را ناامید می‌کنی، در حالی که باید در کنار او باشی و به او کمک کنی.
تا ز بیم تو آب می​نخورد
با تو آبش به حلق چون گذرد؟
هوش مصنوعی: این شعر به نوعی بر احساسات و ترس اشاره دارد. شاعر می‌گوید که فردی به خاطر ترس از دیگری حتی نمی‌تواند آب بنوشد. او در فکر این است که چگونه می‌تواند آب را از حنجره‌اش بگذرانَد در حالی که این ترس وجود دارد. این بیان نشان می‌دهد که ترس و اضطراب چقدر می‌تواند بر زندگی روزمره و رفتارهای عادی انسان تأثیر بگذارد.
باری این داد و داوری بنگر
عقل فرزند بین و ریش پدر
هوش مصنوعی: به هر حال، قضاوت و تصمیم‌گیری را بررسی کن، زیرا عقل نمایانگر فرزندی است که به پشتیبانی اندیشه و تجربه‌ی پدرش شکل گرفته است.
زین قبیل است کار نادانی
تو خود از عکس خود هراسانی
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که ناشی گری و نادانی تو باعث شده که از خود واقعی‌ات بترسی و نگران باشی. به عبارتی، عدم آگاهی و دانش کافی تو را در برخورد با خود و احساساتت متزلزل کرده است.
سگ دیوانه هرکه را بگزید
عکس سگ اندر آب صافی دید
هوش مصنوعی: سگ دیوانه هر کسی را که نیش بزند، تصویر آن سگ را در آب زلال می‌بیند. این جمله به این معناست که افرادی که تحت تأثیر رفتارهای ناخوشایند یا آزاردهنده قرار می‌گیرند، ممکن است حتی در دوردست‌ها هم تصویری از آن رفتار را ببینند و احساس کنند.
تشنه گردد ز آب می​نخورد
زانکه عمداً به آب در نگرد
هوش مصنوعی: این شخص به خاطر اینکه عمداً به سمت آب نمی‌رود، در نهایت تشنه می‌شود و از آب هم نمی‌نوشد.
نفس امّاره بین که در توحید
که ز دست تو هیچکس نرهید
هوش مصنوعی: نفس قدسی و پاکی که در دل توحید است، به هیچ‌کس اجازه نمی‌دهد که از کنترل تو خارج شود.
اندر آب لطیف خلق زَبَد
می​نبینی مگر که صورت خود
هوش مصنوعی: در آب پاک و زلال، نمی‌توانی جلبک یا کفی ببینی مگر اینکه به خودت نگاهی بیندازی.
آب در نفس خود چو باشد پاک
گر تو سگ بینی اندر آب چه باک
هوش مصنوعی: اگر آب در درون خود پاک باشد، نگران وجود سگ در آن نیستی.
هم تو گشتی از آن نظر مذموم
مانده از رحمت خدا محروم
هوش مصنوعی: تو به خاطر آن نظر ناپسند خود، از رحمت خدا دور و محروم مانده‌ای.
هر که را حق به لطف بنوازد
صحن دلها مقام او سازد
هوش مصنوعی: هر کسی که خداوند با محبت و مهربانی به او توجه کند، قلب‌ها را به مقام و جایگاه او می‌برد.
وانکه شد از جوار او مطرود
از در دل همی شود مردود
هوش مصنوعی: کسی که از نزد او دور می‌شود، در دل دیگران نیز ناپسند و طرد شده خواهد بود.