گنجور

بخش ۴ - حق الیقین

در جهانی که خالی از ستم است
سبب فعل و غایتش بهم است
فعل حق را سبب نمی​شاید
که جزا از عمل برون آید
به حقیقت چو نیک در نگرید
همه خود عین ذات یکدگرید
نقش لوح و عمل، دگر پاداش
هر سه یک چیز آمد از نقّاش
صورت مبدء و جزای معاد
در وسط شد عمل ز کون و فساد
نقش علمی که زادۀ ازل است
تا ابد روح صورت عمل است
عمل اینجا همی کنی نامش
پس جزای عمل در انجامش
هر سه با هم به امر «کن فیکون»
آمد از کردگار بی چه و چون
با خود آورده​ای و با خود باز
می​بری نقش​ها به آز و نیاز
هرچه اینجا کنی حقیقت آن
پیشت آید «کما تدین تدان»
هیچ هویت از حقیقت خویش
بنگردد ز هیأت کم و بیش
لیک محبوس مرکز سِجّین
بِنَبُرده ره از ضلال مبین

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

در جهانی که خالی از ستم است
سبب فعل و غایتش بهم است
هوش مصنوعی: در جهانی که هیچ ظلم و ستمی وجود ندارد، انگیزه‌ها و اهداف به‌هم مرتبط و هماهنگ هستند.
فعل حق را سبب نمی​شاید
که جزا از عمل برون آید
هوش مصنوعی: عمل خداوند به هیچ وجه به خاطر علل و اسبابی که انسان‌ها تصور می‌کنند، متأثر نمی‌شود؛ چرا که پاداش و جزای اعمال از خود عمل ناشی می‌شود.
به حقیقت چو نیک در نگرید
همه خود عین ذات یکدگرید
هوش مصنوعی: اگر با دقت و انصاف به حقیقت نگاه کنیم، خواهیم دید که همه ما در واقع شبیه یکدیگر هستیم و در ذات خود هیچ تفاوتی نداریم.
نقش لوح و عمل، دگر پاداش
هر سه یک چیز آمد از نقّاش
هوش مصنوعی: نقش شکلی که بر روی لوح وجود دارد و اعمالی که انجام می‌دهیم، در نهایت همه به یک نتیجه مشابه می‌رسند. این نتیجه از هنرمندی ناشی می‌شود که همه چیز را خلق می‌کند.
صورت مبدء و جزای معاد
در وسط شد عمل ز کون و فساد
هوش مصنوعی: در اینجا به روند و تعادل میان آفرینش و نابودی اشاره شده است. زندگی و اعمال انسان‌ها در دنیای مادی، باعث شکل‌گیری و تاثیرگذاری بر نتایج نهایی می‌شود. به عبارتی، کارهای ما در جهان مادی به عواقب و نتایج معنوی در زندگی پس از مرگ منتهی می‌شود.
نقش علمی که زادۀ ازل است
تا ابد روح صورت عمل است
هوش مصنوعی: نقش علمی که از آغاز وجود دارد و تا همیشه جاری است، روح و جان عمل و کار است.
عمل اینجا همی کنی نامش
پس جزای عمل در انجامش
هوش مصنوعی: می‌گوید: تو در اینجا کارهایی را انجام می‌دهی و به همین دلیل، نتیجه و پاداش اعمالت در پی آن فرآیند خواهد بود.
هر سه با هم به امر «کن فیکون»
آمد از کردگار بی چه و چون
هوش مصنوعی: همه چیز بر اساس اراده خداوند وجود پیدا کرد، بدون هیچ شرط و قید مشخصی.
با خود آورده​ای و با خود باز
می​بری نقش​ها به آز و نیاز
هوش مصنوعی: آنچه را که با خود به این دنیا آورده‌ای، در نهایت با خود می‌بری؛ این تصویرها و نشانه‌ها، همواره تحت تأثیر آرزوها و نیازها قرار دارند.
هرچه اینجا کنی حقیقت آن
پیشت آید «کما تدین تدان»
هوش مصنوعی: هر عملی که در این دنیا انجام دهی، همان نتیجه به تو بازمی‌گردد.
هیچ هویت از حقیقت خویش
بنگردد ز هیأت کم و بیش
هوش مصنوعی: هیچ فردی نمی‌تواند هویت واقعی خود را از چهره و ظاهرش تشخیص دهد، نه کمتر و نه بیشتر.
لیک محبوس مرکز سِجّین
بِنَبُرده ره از ضلال مبین
هوش مصنوعی: اما در زندان سِجّین گیر کرده‌ام و از گمراهی‌ها رها نیستم.