گنجور

بخش ۶ - التمثیل

روی گازر سیه شد از خورشید
جامه بنگر که خود شده است سپید
گر نبودی وجود خار کثیف
گل نگشتی چنین لطیف و نظیف
چون بخارش نه خار یکسو شد
گل نکو رنگ و شکل و خوشبو شد
زان کشیده است پوست بر به و سیب
تا کند دفع تلخی و آسیب
جر نفع و صفا کند ز درون
دفع ضر هوا کند به برون
بد برای بدی برون انداخت
به از این به بگو که داند ساخت
ناخن و موی گر نیفزاید
آفت و عیب در مزاج آید
قطع آن چون ضرورت است از آن
تا نیابی الم ندارد جان
سخت بیخش برای خاریدن
بی الم در زمان بریدن
لذت جنت از جحیم بود
داند آن کس که او حکیم بود
مزۀ نان گرسنگی دارد
آب بی تشنگی بنگوارد
راحت مرهم از الم باشد
ورنه هستیش کالعدم باشد
هیچ بی خرده ناید از باری
هان و هان تا تو خرده نشماری
خرده گیری نشان خودرایی است
خرده بینی نشان بینایی است

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

روی گازر سیه شد از خورشید
جامه بنگر که خود شده است سپید
هوش مصنوعی: نگاه کن به گازر سیاه که بر اثر تابش خورشید، لباسش سفید شده است.
گر نبودی وجود خار کثیف
گل نگشتی چنین لطیف و نظیف
هوش مصنوعی: اگر خار زشت و کثیف وجود نداشت، گل هم به این لطافت و زیبایی نمی‌رسید.
چون بخارش نه خار یکسو شد
گل نکو رنگ و شکل و خوشبو شد
هوش مصنوعی: وقتی که بخار از گل دور شد، گل زیبا، خوش‌رنگ و خوشبو شد.
زان کشیده است پوست بر به و سیب
تا کند دفع تلخی و آسیب
هوش مصنوعی: به خاطر جلوگیری از تلخی و آسیب، پوست بر روی میوه‌ها مانند انار و سیب کشیده شده است.
جر نفع و صفا کند ز درون
دفع ضر هوا کند به برون
هوش مصنوعی: افرادی که از درون دل پاک و نیکو باشند، می‌توانند خوب و خوشی را جذب کرده و هرگونه ضرر و آسیب را از خود دور کنند.
بد برای بدی برون انداخت
به از این به بگو که داند ساخت
هوش مصنوعی: بهتر است برای بدی، بدی نکنیم. این کار از آن بدتر است و تنها کسی که می‌داند چگونه باید درست رفتار کرد، می‌تواند به ما کمک کند.
ناخن و موی گر نیفزاید
آفت و عیب در مزاج آید
هوش مصنوعی: اگر ناخن و مو زیاد نشوند، آسیبی به سلامتی و وضعیت جسمی نمی‌زند.
قطع آن چون ضرورت است از آن
تا نیابی الم ندارد جان
هوش مصنوعی: اگر به دنبال چیزی هستی که دیگر به آن نیازی نیست، باید با آن قطع ارتباط کنی؛ چرا که وجود این چیز برای تو ضرری ندارد و بهتر است که دوری کنی تا جانت آزاد باشد.
سخت بیخش برای خاریدن
بی الم در زمان بریدن
هوش مصنوعی: در زمان‌هایی که دچار ناامیدی و سختی می‌شویم، تلاش برای برطرف کردن درد و رنج احساسات می‌تواند دشوار و عذاب‌آور باشد.
لذت جنت از جحیم بود
داند آن کس که او حکیم بود
هوش مصنوعی: کس که حکیم است، می‌داند که لذت‌های بهشت به واسطه‌ی شناخت دردها و رنج‌های جهنم ارزش پیدا می‌کند.
مزۀ نان گرسنگی دارد
آب بی تشنگی بنگوارد
هوش مصنوعی: نان، وقتی که آدم گرسنه باشد، طعمی دلپذیر و لذیذ دارد؛ اما آب وقتی که تشنگی وجود نداشته باشد، لذتی ندارد.
راحت مرهم از الم باشد
ورنه هستیش کالعدم باشد
هوش مصنوعی: آرامش و درمان از دردها ممکن است، وگرنه وجود انسان بی‌فایده و بی‌معنی خواهد بود.
هیچ بی خرده ناید از باری
هان و هان تا تو خرده نشماری
هوش مصنوعی: هیچ‌کس دچار نقص و عیب نیست مگر اینکه تو آن نقص را بشماری و به آن توجه کنی.
خرده گیری نشان خودرایی است
خرده بینی نشان بینایی است
هوش مصنوعی: انتقاد کردن از دیگران نشان‌دهنده‌ی خودرایی و خودمحوری است، در حالی که دقت و توجه به جزئیات نشانه‌ی واقعی بینایی و آگاهی فرد است.