گنجور

بخش ۷ - حکایت

شبهۀ اول از پی تلبیس
ز خرد خاست در ره ابلیس
بر قضا کرد اعتراض از پیش
خود ندانست ختم طاعت خویش
«أنا خیرٌ خَلَقْتَنی مِنْ نار»
کرد معلول علت انکار
چشم عقل از حقایق ایمان
هست چون چشم اکمه از الوان
خرد از نور عقل دیده​ور است
کو چو چشم، آن دگر شعاع خوراست
عقل با نقل چیست غایت نور
زین دو آمد مراد از آیت نور
نقل چون مادر است و عقل پدر
دین حق زان میان فتاده بدر
خود به نزد کسی که بیدار است
ماورای عقول اطوار است
خرد از نقل یافت نور و فروغ
عقل بی نقل چیست زور و دروغ

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

شبهۀ اول از پی تلبیس
ز خرد خاست در ره ابلیس
هوش مصنوعی: شک و تردید اول از فریب و نیرنگی به وجود آمد که از خودآگاهی و عقل نشئت گرفته و در مسیر شیطان ایجاد می‌شود.
بر قضا کرد اعتراض از پیش
خود ندانست ختم طاعت خویش
هوش مصنوعی: او از روی قضا و تقدیر، اعتراضی کرد بدون این‌که بداند که این کار او خود باعث پایان اطاعت و بندگی‌اش خواهد شد.
«أنا خیرٌ خَلَقْتَنی مِنْ نار»
کرد معلول علت انکار
هوش مصنوعی: من بهترین خلقی هستم که از آتش آفریده‌ای. به همین دلیل، دلیل ناتوانی خود را انکار می‌کنم.
چشم عقل از حقایق ایمان
هست چون چشم اکمه از الوان
هوش مصنوعی: چشم عقل برای درک حقیقت‌های ایمان است مانند اینکه چشم نابینا از رنگ‌ها بی‌خبر است.
خرد از نور عقل دیده​ور است
کو چو چشم، آن دگر شعاع خوراست
هوش مصنوعی: فرزانگی و دانایی مانند نوری است که در دل عقل تابیده، همان‌طور که چشم ما به کمک نور خورشید می‌تواند ببیند.
عقل با نقل چیست غایت نور
زین دو آمد مراد از آیت نور
هوش مصنوعی: عقل و نقل چه رابطه‌ای با هم دارند؟ هدف از این دو، درک و دستیابی به نور حقیقت است که در آیات الهی بیان شده است.
نقل چون مادر است و عقل پدر
دین حق زان میان فتاده بدر
هوش مصنوعی: نقل و داستان مانند مادر است و عقل مانند پدر. دین حق از میان این دو برخاسته است.
خود به نزد کسی که بیدار است
ماورای عقول اطوار است
هوش مصنوعی: اگر به نزد کسی بروی که هوشیار و آگاه است، درک و فهمش فراتر از تمام محدودیت‌ها و تفکرات عادی است.
خرد از نقل یافت نور و فروغ
عقل بی نقل چیست زور و دروغ
هوش مصنوعی: خرد با نقل و بازگو کردن تجارب و دانش دیگران روشن می‌شود و در این صورت است که عقل می‌تواند تأثیرگذار باشد. اگر عقل بدون نقل و بیان تجربیات دیگران عمل کند، تنها به قدرت کاذب و سخن‌های بی‌پایه می‌انجامد.