گنجور

بخش ۷ - الضلال المبین الفرقة الاولی

اهل تشبیه نحس یاوه درای
چون خودی را گرفته​اند خدای
چون ز قید خودی نمی​رستند
صفت خویش بر خدا بستند
زان خدا را چو خود همی خوانند
که ره از خود برون نمی​دانند
قول حشوی به خویش بربستند
وان خطا را صواب دانستند
راه تقلید را پسندیدند
همه بر ریش خویش خندیدند
هیچکس عقل را کند معزول؟
چیست این ترّهات نامعقول
واجب آمد نظر ولیک به شرع
اصل این اصل ثابت است به فرع
امر و حکم «قل انظروا» ز کتاب
وارد اندر حق «اولوالالباب»
وانگهی اندرین سخن راند
چکند جهل خود نمی​داند
مُثْبِت نقل باز نقل بود
دَوْر باشد، محال عقل بود
گر نبودی قیاس و فهم و عبر
خر به از آدمیستی ای خر
چون بهایم امور جسمانی
بیش دارد ز نوع انسانی
بیست و نه مسأله است در معقول
که نباشد موافق منقول
باقیش رد مکن به نادانی
بده انصاف اگر مسلمانی
قول عاقل شنو تو از جبّار
«وقنا ربّنا عذاب النار»
مر تو را خود نه عقل و نه نقل است
ورنه هم نقل مثبت عقل است

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

اهل تشبیه نحس یاوه درای
چون خودی را گرفته​اند خدای
هوش مصنوعی: افرادی که به تشبیه و قیاس‌های نادرست می‌پردازند، در حقیقت فقط افکار پوچ و بی‌ارزشی را دنبال می‌کنند، زیرا در واقع به خود خداوند نزدیک‌ترند.
چون ز قید خودی نمی​رستند
صفت خویش بر خدا بستند
هوش مصنوعی: وقتی که نتوانستند از محدودیت‌های خود خارج شوند، صفات و ویژگی‌های خود را به خداوند نسبت دادند.
زان خدا را چو خود همی خوانند
که ره از خود برون نمی​دانند
هوش مصنوعی: خداوند را کسانی می‌خوانند که خودشان نمی‌دانند چگونه از خودشان خارج شوند و به ذات الهی برسند.
قول حشوی به خویش بربستند
وان خطا را صواب دانستند
هوش مصنوعی: گفتاری نا درست را به خود چسباندند و آن اشتباه را درست تصور کردند.
راه تقلید را پسندیدند
همه بر ریش خویش خندیدند
هوش مصنوعی: همه راه تقلید را پذیرفتند و به وضع خودشان خندیدند.
هیچکس عقل را کند معزول؟
چیست این ترّهات نامعقول
هوش مصنوعی: آیا هیچ‌کس نمی‌تواند عقل را از کار بیندازد؟ این چه سخنان بی‌معنایی است؟
واجب آمد نظر ولیک به شرع
اصل این اصل ثابت است به فرع
هوش مصنوعی: نظر واجب است اما طبق قوانین شرع، اصل این موضوع ثابت است که جزئیات وابسته به آن اصل هستند.
امر و حکم «قل انظروا» ز کتاب
وارد اندر حق «اولوالالباب»
هوش مصنوعی: توجه کنید که در کتاب، به صاحبان عقل و فهم سفارش شده است که به نکات و نشانه‌ها دقت کنند و به آن‌ها نگاه کنند تا به حقیقت نزدیک‌تر شوند.
وانگهی اندرین سخن راند
چکند جهل خود نمی​داند
هوش مصنوعی: سپس در این صحبت، فردی حرف می‌زند که خود از نادانی‌اش بی‌خبر است.
مُثْبِت نقل باز نقل بود
دَوْر باشد، محال عقل بود
هوش مصنوعی: این جمله به مفهوم این است که اگر بخواهیم چیزی را که قبلاً به وجود آمده است دوباره به وجود آوریم، به نوعی نمی‌توان آن را به طور کامل تکرار کرد. به عبارت دیگر، عقل نمی‌تواند به طور منطقی این امر را بپذیرد که یک چیز تنها در یک زمان خاص وجود داشته باشد و بعد به طور کامل دوباره همانند قبلی آن تکرار شود.
گر نبودی قیاس و فهم و عبر
خر به از آدمیستی ای خر
هوش مصنوعی: اگر قیاس و درک و عبرت نبود، تو از آدمی هم بهتر بودی، ای الاغ.
چون بهایم امور جسمانی
بیش دارد ز نوع انسانی
هوش مصنوعی: زیرا که گاوان و چهارپایان نیازها و خواسته‌های بدنی بیشتری دارند نسبت به انسان‌ها.
بیست و نه مسأله است در معقول
که نباشد موافق منقول
هوش مصنوعی: در سیستم معقولاتی که در فلسفه و علم مطرح می‌شود، بیست و نه موضوع وجود دارد که با مباحث استدلالی و منطقی همخوانی ندارد.
باقیش رد مکن به نادانی
بده انصاف اگر مسلمانی
هوش مصنوعی: اگر باقی مسائل را نادیده بگیری و به نادانی بسپاری، به انصاف رفتار کن، اگر مسلمان هستی.
قول عاقل شنو تو از جبّار
«وقنا ربّنا عذاب النار»
هوش مصنوعی: به حرف عاقلانه‌ای که از فردی قدرتمند و با محتوای جدی است، گوش کن که می‌گوید: «پروردگارا، ما را از عذاب آتش نجات بده».
مر تو را خود نه عقل و نه نقل است
ورنه هم نقل مثبت عقل است
هوش مصنوعی: در تو نه عقل وجود دارد و نه نقل، وگرنه هر دو یعنی عقل و نقل، به یک حقیقت اشاره دارند.