گنجور

بخش ۲ - عین الیقین

کی و کو، چند و چون و چیست، چرا
هست از اوصاف «انتم الفقرا»
این همه وصف​ها ز امکان است
علت احتیاج و نقصان است
ذات حق کامل است و فوق کمال
نرسد کس در او به وهم و خیال
از تسلسل که نیست در امکان
نبود دایماً مکان مکان
چون مکان را مکان محال بود
خالق اندر مکان خیال بود
گر بود مر ورا حدود و جهات
متناهی شود حقیقت ذات
جسم گردد کنون و از ترکیب
مُحْدَث آید قدیم فرد مجیب
ور حوادث بدو شود قایم
حادثه دایماً بود قایم
عرش کان مُحْدث است جای قدیم
کی شود ای به فکر و فهم سقیم
نقل و تحویل حاجت انگیزد
نانشسته چگونه برخیزد
پیش از این عرش و فرش و لوح و قلم
برچه می​بود صانع عالم
این زمان هم بر آن همی دانش
ورنه قایل شوی به نقصانش
زانکه آن حال اگر کمال بود
نقص ضد است و آن محال بود
این همه نقش وهم و پندار است
عقل از این گفت و گوی بیزار است
عقل در جای نطق کم نزند
چون بدینجا رسید دم نزند
بعد از آن حیرت است و بیهوشی
به که آن راز را فرو پوشی
شمّه ​ای گفته می​شود دریاب
تا نگردد خلاف شرط کتاب

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

کی و کو، چند و چون و چیست، چرا
هست از اوصاف «انتم الفقرا»
هوش مصنوعی: کی و کو، چند و چون و چیست، چرا هست، اینها سوالاتی هستند که به بررسی وجود و حال انسان‌ها می‌پردازند و در این زمینه، ما به خود را تحت عنوان «شما فقیر هستید» یادآوری می‌کنیم. در واقع، این عبارت به ما می‌گوید که درک و شناخت ما از وجود و علل زندگی، مشخص می‌کند که ما به چه اندازه به نیازها و کمبودهای خود آگاه هستیم.
این همه وصف​ها ز امکان است
علت احتیاج و نقصان است
هوش مصنوعی: تمام ویژگی‌ها و توصیفاتی که ما از یک چیز می‌کنیم، ناشی از این است که آن چیز نیازمند و ناقص است.
ذات حق کامل است و فوق کمال
نرسد کس در او به وهم و خیال
هوش مصنوعی: ذات خداوند کامل است و هیچ‌کس نمی‌تواند به درک و تصور کمال او برسد.
از تسلسل که نیست در امکان
نبود دایماً مکان مکان
هوش مصنوعی: هیچ چیز نمی‌تواند به طور مداوم در یک مکان باقی بماند، زیرا هیچ چیزی نمی‌تواند به طور نامحدود در یک زنجیره تکراری وجود داشته باشد.
چون مکان را مکان محال بود
خالق اندر مکان خیال بود
هوش مصنوعی: چون مکان وجود ندارد، پس خالق در واقع به خاطر خیال و تصور در مکان قرار دارد.
گر بود مر ورا حدود و جهات
متناهی شود حقیقت ذات
هوش مصنوعی: اگر او را مشخصات و ویژگی‌های معین وجود داشته باشد، حقیقت وجودش محدود و نامتناهی خواهد شد.
جسم گردد کنون و از ترکیب
مُحْدَث آید قدیم فرد مجیب
هوش مصنوعی: اکنون بدن به وجود می‌آید و از ترکیب اشیاء جدید، وجودی قدیمی و یگانه به وجود می‌آید.
ور حوادث بدو شود قایم
حادثه دایماً بود قایم
هوش مصنوعی: اگر حوادث ناگوار به او روی آورد، باید بدانیم که مشکلات دائماً وجود دارند و همواره ادامه خواهند داشت.
عرش کان مُحْدث است جای قدیم
کی شود ای به فکر و فهم سقیم
هوش مصنوعی: عرش، که همواره تغییر می‌کند و جدید است، هیچ‌گاه به جایگاه قدیم تبدیل نخواهد شد. ای کسی که در فکر و فهم خود دچار نقصان هستی، این را درک کن.
نقل و تحویل حاجت انگیزد
نانشسته چگونه برخیزد
هوش مصنوعی: اگر کسی در حال حاضر نیازمندی‌هایش را برطرف نکند، چطور می‌تواند به موفقیت یا خواسته‌هایش دست پیدا کند؟
پیش از این عرش و فرش و لوح و قلم
برچه می​بود صانع عالم
هوش مصنوعی: قبل از اینکه آسمان و زمین و قلم و لوح وجود داشته باشد، خالق عالم چه چیزی بود؟
این زمان هم بر آن همی دانش
ورنه قایل شوی به نقصانش
هوش مصنوعی: در این زمان هم بر آن باید که به دانش اعتقاد داشته باشی و به نقصان و کمبود آن توجه نکنی.
زانکه آن حال اگر کمال بود
نقص ضد است و آن محال بود
هوش مصنوعی: زیرا آن حالتی که کامل است، نقص را به عنوان ضد خود نمی‌پذیرد و این امر غیرممکن است.
این همه نقش وهم و پندار است
عقل از این گفت و گوی بیزار است
هوش مصنوعی: تمام این تصاویر و خیالات تنها زاییده ذهن هستند و عقل از این گفت‌وگوها و حرف‌ها خسته و دل‌زده است.
عقل در جای نطق کم نزند
چون بدینجا رسید دم نزند
هوش مصنوعی: عقل وقتی به این مرحله برسد که نتواند چیزی بگوید، دیگر هیچ اظهاری نمی‌کند و سکوت می‌کند.
بعد از آن حیرت است و بیهوشی
به که آن راز را فرو پوشی
هوش مصنوعی: بعد از آن، تنها شگفتی و بی‌هوشی باقی می‌ماند، بهتر است که آن راز را پنهان کنی.
شمّه ​ای گفته می​شود دریاب
تا نگردد خلاف شرط کتاب
هوش مصنوعی: یک کم توجه کن و کاری را انجام بده تا طبق قانون و قواعدی که وجود دارد، خلاف آن عمل نشود.