گنجور

بخش ۷ - التمثیل

صورت وحدت از جهان مثال
نقطه ​ای بست نقش بند خیال
نقطه مانند شعله عکس انداخت
وهمش از دور صورتی برساخت
باز چون دایره مجسم شد
کرۀ شکل چرخ اعظم شد
عکس​ها چون زو هم درهم شد
نقش هژده هزار عالم شد
نقطه و دور دایره است واُکَر
وحدت ذات را چو عکس و صور
نیست هیچ اندرین میان جز حق
ما و حق چیست با هم ای احمق
قصّۀ جسم و جان مگو با او
یا تو باشی در این میان یا او
محدث آنگه که با قدیم آمیخت
نسبت خلق و خالقی بگسیخت
وحدتی کان همیشه با ذات است
مسقط نسبت و اضافات است
رهنمای من و تو از قرآن
از «قل اللّه ثم ذرهم» دان
وحدت است این نه اتحاد و حلول
تو برون بر از این میانه فضول
این همه گفتگوی توحید است
راه وحدت به ترک و تجرید است
چه کنی گفتگوی بیهوده
فرقی باشد ز گفته تا بوده
سخن وحدت است همچو سراب
از سراب ای پسر که شد سیراب؟

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

صورت وحدت از جهان مثال
نقطه ​ای بست نقش بند خیال
هوش مصنوعی: هستی واحد در دنیای بیرون به مانند نقطه‌ی کوچکی است که تصویر خیال را به تصویر می‌آورد.
نقطه مانند شعله عکس انداخت
وهمش از دور صورتی برساخت
هوش مصنوعی: نقطه‌ای مانند یک شعله، نوری ساطع کرد و از فاصله دور تصاویری ایجاد کرد.
باز چون دایره مجسم شد
کرۀ شکل چرخ اعظم شد
هوش مصنوعی: وقتی که دایره به تصویر کشیده شد، شکل کره به وجود آمد و چرخ بزرگ دنیا شکل گرفت.
عکس​ها چون زو هم درهم شد
نقش هژده هزار عالم شد
هوش مصنوعی: عکس‌ها که در هم پیچیده شدند، نمایانگر هجدهمین هزار عالم گردیدند.
نقطه و دور دایره است واُکَر
وحدت ذات را چو عکس و صور
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به ارتباط میان وحدت ذات و تنوع شکل‌ها و نمودهاست. نقطه، نمادی از اصل واحد و دایره، نمادی از تنوع و گستردگی آن اصل است. به عبارت دیگر، هرچند وجود اشکال مختلف و متفاوت به نظر می‌رسد، اما همگی از یک حقیقت واحد نشأت می‌گیرند؛ همانند تصویری که از یک منبع واحد گرفته می‌شود، ولی دارای جلوه‌ها و صورت‌های مختلف است.
نیست هیچ اندرین میان جز حق
ما و حق چیست با هم ای احمق
هوش مصنوعی: در این میان هیچ چیزی جز حق وجود ندارد. ای نادان، حق چیست که با هم درگیر هستیم؟
قصّۀ جسم و جان مگو با او
یا تو باشی در این میان یا او
هوش مصنوعی: داستان ارتباط جسم و جان را بیان نکن؛ یا تو باید در این میان باشی یا او.
محدث آنگه که با قدیم آمیخت
نسبت خلق و خالقی بگسیخت
هوش مصنوعی: وقتی محدث با قدیم در هم آمیخت، رابطه‌ی خلق و خالق مخدوش شد.
وحدتی کان همیشه با ذات است
مسقط نسبت و اضافات است
هوش مصنوعی: وحدتی که همیشه با ذات وجود دارد، نشان‌دهنده این است که نسبت‌ها و اضافات از آن جدا هستند.
رهنمای من و تو از قرآن
از «قل اللّه ثم ذرهم» دان
هوش مصنوعی: راهنمایی من و تو از قرآن این است که بگوییم "به خدا پناه ببریم و آنها را رها کنیم."
وحدت است این نه اتحاد و حلول
تو برون بر از این میانه فضول
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اینجا سخن از وحدت است، نه اتحاد یا ورود چیزی به چیزی دیگر. از این میان، آنچه که به حاشیه می‌زند، کنار بروید.
این همه گفتگوی توحید است
راه وحدت به ترک و تجرید است
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده که گفتگو و یادآوری در مورد توحید، یعنی یکتایی خدا، به ما می‌آموزد که برای رسیدن به اتحاد و یکپارچگی باید از وابستگی‌ها و تعلقات دنیوی فاصله بگیریم و به تجرد و بی‌نیازی روی آوریم.
چه کنی گفتگوی بیهوده
فرقی باشد ز گفته تا بوده
هوش مصنوعی: گفتگوی بیهوده و بی‌هدف چه فایده‌ای دارد؟ آیا تفاوتی بین آنچه گفته شده و آنچه همیشه وجود داشته، هست؟
سخن وحدت است همچو سراب
از سراب ای پسر که شد سیراب؟
هوش مصنوعی: سخن درباره‌ی وحدت است، اما مانند سرابی است که هیچ کس نمی‌تواند از آن سیراب شود. در واقع، این موضوع به گونه‌ای است که نمی‌توان از آن بهره‌مند شد.