گنجور

بخش ۱۰ - التمثیل

دیدن وگفتن و نوشتن حال
همچو علم است و قدرت و افعال
هر یکی زان بر آن دگر افزون
نشود هیچگونه دیگرگون
آنچه بیند نظر به یک دم حال
ننویسد قلم به پنجه سال
باز نتوان نوشت در یک دم
آنچه آید به سالها ز قدم
خود زبان و قلم سفیر دلند
مُنهی و حاجب و وزیر دلند
شاه چون بر سریر ناز نشست
ای بسا پیشرو که باز نشست
حاجبان در ره ارچه پیش دوند
در منازل بجای خویش روند
عارفان دیده را قدم کردند
پس زبان را از آن قلم کردند
مرد توحید را وجود و عدم
هر دو با هم بود به گفت و قدم
نفی و اثبات سنگ و آهن تست
سبب نور شمع روشن تست
تا به مقراض لانبری باز
سر شمع حقیقتی زمجاز
شعلۀ شمع دین نیفزاید
با حقیقت مجاز کی پاید
نرسی در مقام وحدت و جمع
تا نگردی تو یک زبانه چو شمع
نور توحید چون عیان گردد
خود سراپای تو بیان گردد
سر و پای تو ای پسندیده
همه گردد چو قرص خور دیده

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

دیدن وگفتن و نوشتن حال
همچو علم است و قدرت و افعال
هوش مصنوعی: دیدن، گفتن و نوشتن، مانند دانش و توانایی‌ها و فعالیت‌ها هستند.
هر یکی زان بر آن دگر افزون
نشود هیچگونه دیگرگون
هوش مصنوعی: هر یک از آن‌ها بر دیگری افزوده نمی‌شود و هیچ‌گونه تغییر و دگرگونی در آن‌ها رخ نمی‌دهد.
آنچه بیند نظر به یک دم حال
ننویسد قلم به پنجه سال
هوش مصنوعی: هر چیزی که در یک لحظه دیده شود، قلم نمی‌تواند حال آن را در طول سال‌ها بنویسد.
باز نتوان نوشت در یک دم
آنچه آید به سالها ز قدم
هوش مصنوعی: نمی‌توان در یک لحظه همه چیزهایی که در طول سال‌ها به ذهن آمده را نوشت.
خود زبان و قلم سفیر دلند
مُنهی و حاجب و وزیر دلند
هوش مصنوعی: زبان و قلم، از نمایندگان و واسطه‌های دل هستند و می‌توانند احساسات و خواسته‌های قلب را به دیگران منتقل کنند.
شاه چون بر سریر ناز نشست
ای بسا پیشرو که باز نشست
هوش مصنوعی: وقتی که پادشاه بر throne زیبایی نشسته است، بسیاری از پیشگامان و دست‌اندرکاران ممکن است عقب‌نشینی کنند یا به عقب برگردند.
حاجبان در ره ارچه پیش دوند
در منازل بجای خویش روند
هوش مصنوعی: هرچقدر هم که نوکران مسیر را سریع طی کنند، در نهایت هر کس به سر منزل خود می‌رسد.
عارفان دیده را قدم کردند
پس زبان را از آن قلم کردند
هوش مصنوعی: عرفا با نگاه خود مسیر را روشن کردند و سپس زبان را از بیان کلمات بی‌فایده بازداشتند.
مرد توحید را وجود و عدم
هر دو با هم بود به گفت و قدم
هوش مصنوعی: مردی که به یکتایی خدا باور دارد، هم وجود دارد و هم عدم. این دو حالت در گفتار و رفتار او نمایان است.
نفی و اثبات سنگ و آهن تست
سبب نور شمع روشن تست
هوش مصنوعی: وجود و عدم در دنیای مادی، مثل سنگ و آهن است که به عنوان مواد خام، به وجود آمدن نور شمع را فراهم می‌کنند. در واقع، این عناصر نه تنها وجود دارند، بلکه نقش مهمی در خلق نور و روشنایی دارند.
تا به مقراض لانبری باز
سر شمع حقیقتی زمجاز
هوش مصنوعی: تا زمانی که با دقت و مهارت نتوانی حقیقت را از میان ابهامات و پیچیدگی‌ها بیرون بکشی و روشن کنی.
شعلۀ شمع دین نیفزاید
با حقیقت مجاز کی پاید
هوش مصنوعی: شعله شمع دین نمی‌تواند با واقعیت، که تنها ظاهر و مجاز است، افزایش یابد یا دوام بیاورد.
نرسی در مقام وحدت و جمع
تا نگردی تو یک زبانه چو شمع
هوش مصنوعی: برای رسیدن به مقام اتحاد و جمع، باید مانند شمع، خود را یکپارچه و واحد کنی. تا زمانی که به این یکپارچگی نرسی، به آن مقام نمی‌تونی دست پیدا کنی.
نور توحید چون عیان گردد
خود سراپای تو بیان گردد
هوش مصنوعی: زمانی که نور توحید به وضوح نمایان شود، تمام وجود و شخصیت تو نیز آشکار خواهد شد.
سر و پای تو ای پسندیده
همه گردد چو قرص خور دیده
هوش مصنوعی: چهره و قامت تو، ای محبوب، به زیبایی ماه تمام می‌شود.