گنجور

بخش ۱۴ - در تحقیق مراتب نفس

چو می‌خواهی بدانی نفس و شیطان
تو شیطان کفر نفس خویش می‌دان
اگر نفس تو اماره است شیطان
چو لوامه شود گردد مسلمان
چو باشد تند اماره است نامش
بود لوامه چون کردند رامش
نه آخر مصطفی گفته چنین است
که با هر نفس یک شیطان قرینست
مرا هم بود اندر نفس شیطان
ولیکن شد به دست من مسلمان
ز تو گر عقل و دانایی پذیرد
کند ترک بدی تقوا بگیرد
پس آنکه چون نماند هیچ کاری
بگیرد اندر آن منزل قراری
رسد اندر مقام ملهمه نفس
بیابد عقل دور از واهمه نفس
در آن منزل که حاصل گشت کامش
به معنی مطمئنه گشت نامش
چو نفست مطمئنه شد به ایمان
بدو پیوند وانگه رو به ایقان
حیاتی باشد آنجا جاودانی
چنین است ای پسر مولود ثانی
رها گردد در ایقان لهو و لعبش
ندای ارجعی آید ز ربش
بدان رای رجوع آن رای روح است
چو دریابی به جان و دل فتوح است
معانی بس عزیز است و رقیق است
تفکر بیشتر کن چون دقیق است
اگر حالی ندانی این معانی
توقف دار هم روزی بدانی

اطلاعات

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: علی پی‌سپار

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

چو می‌خواهی بدانی نفس و شیطان
تو شیطان کفر نفس خویش می‌دان
هوش مصنوعی: وقتی می‌خواهی حقیقت نفس و شیطان را بشناسی، باید بدانی که شیطان واقعی همان کفر و نافرمانی‌های خودت است.
اگر نفس تو اماره است شیطان
چو لوامه شود گردد مسلمان
هوش مصنوعی: اگر نفس تو بر امور دنیوی چیره و حاکم است، شیطان به اندازه‌ای بر تو مسلط می‌شود که تو با آرامش خیال، آن را توجیه می‌کنی و حتی خود را مسلمان می‌پنداری.
چو باشد تند اماره است نامش
بود لوامه چون کردند رامش
هوش مصنوعی: وقتی که شتاب و تندروی وجود داشته باشد، به نام لوامه شناخته می‌شود و به همین دلیل، او را به آرامش و تسلط می‌رسانند.
نه آخر مصطفی گفته چنین است
که با هر نفس یک شیطان قرینست
هوش مصنوعی: هر انسانی در زندگی خود با چالش‌ها و وسوسه‌های زیادی در battles of self مواجه است و هر لحظه ممکن است با خطرهایی روبه‌رو شود که از درون به او القا می‌شود.
مرا هم بود اندر نفس شیطان
ولیکن شد به دست من مسلمان
هوش مصنوعی: من نیز تحت تأثیر نقشه‌های شیطان قرار داشتم، اما اکنون با اراده خودم به مسیر ایمان و اسلام هدایت شدم.
ز تو گر عقل و دانایی پذیرد
کند ترک بدی تقوا بگیرد
هوش مصنوعی: اگر از تو عقل و دانش بگیرد، از بدی ها دور شده و تقوای واقعی را در می‌یابد.
پس آنکه چون نماند هیچ کاری
بگیرد اندر آن منزل قراری
هوش مصنوعی: زمانی که هیچ کاری باقی نماند، باید در آن مکان آرامشی پیدا کند.
رسد اندر مقام ملهمه نفس
بیابد عقل دور از واهمه نفس
هوش مصنوعی: وقتی به مرتبه‌ای از الهام و شعور برسد، عقل توانایی پیدا می‌کند که از ترس‌ها و توهمات نفس دور شود و به حقیقت نزدیک‌تر گردد.
در آن منزل که حاصل گشت کامش
به معنی مطمئنه گشت نامش
هوش مصنوعی: در آن مکان، وقتی به آرزوهایش رسید، نامش به معنای اطمینان در آمد.
چو نفست مطمئنه شد به ایمان
بدو پیوند وانگه رو به ایقان
هوش مصنوعی: وقتی که نفس تو به آرامش و اطمینان رسید و به ایمان قوی پیوست، سپس به سمت یقین و یقین‌پذیری برو.
حیاتی باشد آنجا جاودانی
چنین است ای پسر مولود ثانی
هوش مصنوعی: در آنجا زندگیی وجود دارد که جاودانه است، ای فرزند، تو نیز به همین شکل خواهی بود.
رها گردد در ایقان لهو و لعبش
ندای ارجعی آید ز ربش
هوش مصنوعی: در حالت یقین و بی‌خیالی به سرگرمی‌ها و بازی‌ها مشغول می‌شود، اما صدای بازگشت از طرف پروردگارش به گوشش می‌رسد.
بدان رای رجوع آن رای روح است
چو دریابی به جان و دل فتوح است
هوش مصنوعی: اگر به نظر و رأی دیگران توجه کنی، آن رأی مانند روحی است که به زندگی و موفقیت تو کمک می‌کند. وقتی این را با جان و دل درک کنی، بر موفقیت‌های خود افزوده‌ای.
معانی بس عزیز است و رقیق است
تفکر بیشتر کن چون دقیق است
هوش مصنوعی: تفکر درباره معانی بسیار ارزشمند و لطیف است؛ بنابراین، بیشتر تأمل کن زیرا که این معانی نیاز به دقت دارند.
اگر حالی ندانی این معانی
توقف دار هم روزی بدانی
هوش مصنوعی: اگر نتوانی حالا این مفاهیم را درک کنی، بهتر است صبر کنی؛ زیرا روزی خواهد رسید که آنها را بفهمی.