گنجور

بخش ۱۱ - در تحقیق جهاد و معنی آن

ز بعد او دگر رکن جهاد است
که صاحب شرع اندر دین نهاد است
جهاد تو دو نوع‌ست از ضرورت
که باید کرد در معنی و صورت
جهاد صورتی با کافران است
که منکر گشت حق را کافر آنست
جهاد معنوی را نیز دریاب
چو دانستی بکن جهدی در این باب
چو اماره است نفست کافر است او
ز جمله کافران کافرترست او
به حکمت دعوتش کن سوی ایمان
مریدش کن اگر گردد مسلمان
که گر از نور ایمان پاک گردد
به معنی برتر از افلاک گردد
وگر دانی که نفست سرکش افتاد
یقین خاکت دهد یک روز بر باد
بکن با کافر نفست جهادی
که بر کافر نباشد اعتمادی
جهاد نفس کافر را چه مقدار
جهاد کافر نفس است دشوار
اگر با کافران چین و ماچین
در افتی به که با این نفس پرکین
به جان بشنو که از پیغمبر است این
که در محراب گفت و در خوارست این
که فارغ چون شدیم از جنگ اصغر
به پیوندیم زین پس جنگ اکبر
چرا محراب را محراب خوانند
که در وی نیز حرب است ار توانند
جهاد اصغرت با کافران دان
جهاد اکبرت با نفس و شیطان
به علم از نفس شیطان را بگیری
کنی در بند و فرمائی اسیری
یقین در پیش تو زاری کند او
درین ره مر تو را یاری کند او
وگر در قتل نفس خود رسیدی
یقین می‌دان که در معنی شهیدی
جهاد نفس خود معلوم کردی
ز من بشنو جهادی کن به مردی
جهاد صورت و معنی چنین است
مکن شک اندین معنی یقین است
به دانش خشم و شهوت زیر پا کن
نه بهر نفس خود بهر خدا کن
به کلی روی خود سوی خدا آر
جهاد صورت و معنی به جا آر

اطلاعات

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: علی پی‌سپار

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

ز بعد او دگر رکن جهاد است
که صاحب شرع اندر دین نهاد است
هوش مصنوعی: بعد از او (پیامبر) رکن و اساس جهاد به وجود آمده است که پایه‌گذار آن دین، صاحب شرع است.
جهاد تو دو نوع‌ست از ضرورت
که باید کرد در معنی و صورت
هوش مصنوعی: جهاد می‌تواند دو شکل داشته باشد که هر دو اسلامی و ضروری هستند و باید به هر دو عمل کرد: یکی جهاد درون انسان و دیگری جهاد در عمل و ظاهر.
جهاد صورتی با کافران است
که منکر گشت حق را کافر آنست
هوش مصنوعی: جهاد، مبارزه‌ای است با کسانی که حقیقت را انکار می‌کنند و به همین دلیل کافر به حساب می‌آیند.
جهاد معنوی را نیز دریاب
چو دانستی بکن جهدی در این باب
هوش مصنوعی: به مبارزه‌ی درونی و تلاش معنوی بپرداز و وقتی که به این موضوع آگاهی یافتی، در این زمینه کوشش کن.
چو اماره است نفست کافر است او
ز جمله کافران کافرترست او
هوش مصنوعی: اگر نفس انسان به او فرمان دهد، مانند کافر است و در واقع از همه کافران بدتر است.
به حکمت دعوتش کن سوی ایمان
مریدش کن اگر گردد مسلمان
هوش مصنوعی: او را با دانش و خرد به سوی ایمان بخوان و به پیرویت برسان؛ اگر قلبش آماده باشد، مسلمان خواهد شد.
که گر از نور ایمان پاک گردد
به معنی برتر از افلاک گردد
هوش مصنوعی: اگر کسی با نور ایمان پاک شود، به معنای واقعی از تمام چیزهای مادی و دنیوی فراتر خواهد رفت و به عوالم بالاتر خواهد رسید.
وگر دانی که نفست سرکش افتاد
یقین خاکت دهد یک روز بر باد
هوش مصنوعی: اگر بدانی که نفس تو چقدر سرکش و نافرمان است، به یقین می‌دانستی که روزی در گرد و غبار نابودی به خاک خواهی افتاد.
بکن با کافر نفست جهادی
که بر کافر نباشد اعتمادی
هوش مصنوعی: با نفس خود، که هرگاه با گناه و غیر خدا روبرو می‌شود، به مبارزه بپرداز و مراقب باش که به هیچ‌چیز و هیچ‌کس غیر از خدا اتکا نکنی.
جهاد نفس کافر را چه مقدار
جهاد کافر نفس است دشوار
هوش مصنوعی: مبارزه با نفس انسانی که کافر است، به مراتب دشوارتر از مبارزه با خودِ کافر است.
اگر با کافران چین و ماچین
در افتی به که با این نفس پرکین
هوش مصنوعی: اگر با کافران و دشمنان درگیر شوی، بهتر است که با این نفس سرکش و بدخواه خودت به مبارزه برخیزی.
به جان بشنو که از پیغمبر است این
که در محراب گفت و در خوارست این
هوش مصنوعی: به جان خود گوش کن که این پیام از پیغمبر است؛ همان کسی که در محراب (محل عبادت) بیان کرده و در میان گروه‌های مردم (خوارست) گفته است.
که فارغ چون شدیم از جنگ اصغر
به پیوندیم زین پس جنگ اکبر
هوش مصنوعی: وقتی از جنگ کوچک و مشکلات جزئی فارغ شدیم، حالا به جنگ بزرگتر و چالش‌های اصلی زندگی می‌پردازیم.
چرا محراب را محراب خوانند
که در وی نیز حرب است ار توانند
هوش مصنوعی: چرا نام محراب را محراب گذاشته‌اند، در حالی که اگر بتوانند، در آنجا نیز جنگ و جدال وجود دارد.
جهاد اصغرت با کافران دان
جهاد اکبرت با نفس و شیطان
هوش مصنوعی: جهاد کوچک‌تر شما در برابر کافرها است، اما جهاد بزرگ‌تر شما مبارزه با نفس و وسوسه‌های شیطانی است.
به علم از نفس شیطان را بگیری
کنی در بند و فرمائی اسیری
هوش مصنوعی: با علم و دانش می‌توانی نفس شیطانی را کنترل کنی و آن را در بند بکشی، تا اینکه بر خودت مسلط شوی و آزاد گردی.
یقین در پیش تو زاری کند او
درین ره مر تو را یاری کند او
هوش مصنوعی: در برابر تو، حقیقت به شدت از حال خود ناراحت است و در این مسیر برای تو یاری می‌طلبد.
وگر در قتل نفس خود رسیدی
یقین می‌دان که در معنی شهیدی
هوش مصنوعی: اگر در مسیر خودخواهی و آسیب زدن به خود به جایی رسیدی، باید بدانی که در حقیقت، مانند یک شهید هستی.
جهاد نفس خود معلوم کردی
ز من بشنو جهادی کن به مردی
هوش مصنوعی: خودت می‌دانی که مبارزه با نفس چقدر مهم است، حالا از من بشنو که باید با شجاعت به این جهاد بپردازی.
جهاد صورت و معنی چنین است
مکن شک اندین معنی یقین است
هوش مصنوعی: جهاد در ظاهر و باطن به این صورت است که در درستی این موضوع هیچ شکی نداشته باشی.
به دانش خشم و شهوت زیر پا کن
نه بهر نفس خود بهر خدا کن
هوش مصنوعی: خشم و شهوت را زیر پا بگذار و به جای اینکه به خاطر خودت این کار را کنی، برای خدا انجام بده.
به کلی روی خود سوی خدا آر
جهاد صورت و معنی به جا آر
هوش مصنوعی: تمام تلاش خود را معطوف به خدا کن و در عمل و نیتت به طور کامل تلاش کن تا جهاد را به معنای واقعی انجام دهی.