گنجور

بخش ۹ - فی ذکرالعوام و اهل السوق والجهال

تا توانی به گرد عامه مگرد
عامه از نام تو برآرد گرد
زان کجا عامه بی‌خرد باشد
صحبت بی‌خردت بد باشد
به همه حال چون خودت خواهد
صحبت او روان همی کاهد
چه نکو گفت آن خردمندی
که سخنهای اوست چون پندی
عامه نبود ز کارها آگاه
عامه را گوش کرّ و دیده تباه
صحبت عامه اسب و خر باشد
هر دوان ضد یکدگر باشد
خر تگ از اسب خود نگیرد تیز
لیک اسب از خران بگیرد تیز
صحبت عامه هرکه هشیارست
مثل حدّاد و مثل عطّارست
گرچه عطّار ندهدت مشک او
رسد از ناف مشک او به تو بوی
مرد حدّاد اگر به سور آید
جامه ز انگشت او بیالاید
با بهان لحظه‌ای چو بشتابی
نام نیکو ازو بسی یابی
صحبت عامه هرکرا دیدست
سخت زشت است و ناپسندیدست

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: محمودرضا رجایی

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

تا توانی به گرد عامه مگرد
عامه از نام تو برآرد گرد
هوش مصنوعی: هرگاه می‌توانی، در میان مردم عادی نباش و اجازه نده که نام تو باعث شود که از کسانی که دور و برت هستند، فاصله بگیری.
زان کجا عامه بی‌خرد باشد
صحبت بی‌خردت بد باشد
هوش مصنوعی: اگر مردم نادان و بی‌خرد باشند، صحبت کردن با آن‌ها نیز نتیجه‌ای نخواهد داشت و بی‌فایده است.
به همه حال چون خودت خواهد
صحبت او روان همی کاهد
هوش مصنوعی: در هر شرایطی که هستی، اگر به صحبت با او بپردازی، روح و جانت آرامش خواهد یافت.
چه نکو گفت آن خردمندی
که سخنهای اوست چون پندی
هوش مصنوعی: شخص با هوش و دانایی به خوبی بیان کرده است که سخنان او همانند پند و نصیحتی ارزشمند است.
عامه نبود ز کارها آگاه
عامه را گوش کرّ و دیده تباه
هوش مصنوعی: افراد عادی از مسائل و کارها آگاهی ندارند و به همین دلیل نمی‌توانند به درستی ببینند و بشنوند.
صحبت عامه اسب و خر باشد
هر دوان ضد یکدگر باشد
هوش مصنوعی: در گفت‌وگوهای عمومی، اسب و خر به یکدیگر اشاره دارند، اما هر یک از آنها ویژگی‌های متفاوتی دارند و با یکدیگر تضاد دارند.
خر تگ از اسب خود نگیرد تیز
لیک اسب از خران بگیرد تیز
هوش مصنوعی: خر هرگز نمی‌تواند مانند اسب تند و تیز شود، اما اسب می‌تواند از خر سرعت بگیرد و تندتر شود.
صحبت عامه هرکه هشیارست
مثل حدّاد و مثل عطّارست
هوش مصنوعی: هر انسانی که هوشیار و آگاه است، مانند یک فنّی و ماهر عمل می‌کند، همانند آهنگری که با دقت و مهارت کار می‌کند یا عطاری که به خوبی بر روی گیاهان و عطرها تسلط دارد.
گرچه عطّار ندهدت مشک او
رسد از ناف مشک او به تو بوی
هوش مصنوعی: اگرچه عطّار به تو عطر و بوی خوش خود را نمی‌دهد، اما بوی آن از مشک او به تو می‌رسد.
مرد حدّاد اگر به سور آید
جامه ز انگشت او بیالاید
هوش مصنوعی: اگر مرد حداد (آهنگر) به مهمانی برود، لباسش از داغی و گرمای کارش به شدت زود می‌سوزد و خراب می‌شود.
با بهان لحظه‌ای چو بشتابی
نام نیکو ازو بسی یابی
هوش مصنوعی: اگر در یک لحظه با شتاب عمل کنی، نام نیک و پسندیده‌ای از آن عمل به دست خواهی آورد.
صحبت عامه هرکرا دیدست
سخت زشت است و ناپسندیدست
هوش مصنوعی: هرکه به حرف‌های مردم توجه کرده باشد، می‌بیند که این گفتگوها خیلی زشت و ناخوشایند است.