بخش ۲ - فی شکایة اهل الزمان
اندرین عصر بوالفضولی چند
کرده از بر دو فصلک از ترفند
هیچ نادیده از علوم اثر
هیچ نایافته ز حال خبر
همچو خر مانده عاجز معلف
کرده عمر عزیز خویش تلف
همه در بند لقمهای و جماع
همه را خون حلال بر اجماع
همه چون گاو و خر کشندهٔ بار
همه اشتر صفت اسیر مهار
بیخبر جمله از حقیقت کار
همه از علم دین شده ناهار
به گه لقمه چون سبع تازان
به گه شهوه همچو خر یازان
در غضب همچو شیر درّنده
در طلب همچو مرغ پرّنده
شهوت آن را که گشت مستولی
هردو یکسان امام و مستملی
حسد و حقد و خشم و شهوت و آز
گردشان اندر آمده چو پیاز
نز خدا ترس و نه ز مردم شرم
یکسو انداخته ره آزرم
همه در جستجوی دانگانه
از شریعت به جمله بیگانه
شرع را جمله پشت پای زده
هریک از رای خویش رای زده
کرده منسوخ شرع را احکام
همه پیش مراد خویش غلام
ای رسول خدای بیهمتای
از پی امتت ز بهر خدای
در مدینه ز روضه سر بردار
تا ببینی که کیست بر سرِ دار
دین فروشان گرفته منبر تو
زار گشته شبیر و شبّر تو
باد بدرود شرع و سنّت تو
وان پسندیده راه امّت تو
باد بدرود دین و شرع رسول
گشت پیدا به جای فضل فضول
باد بدرود صدق بوبکری
فارغ از عیب و ریب و پر مکری
باد بدرود هیبت عمری
منهزم گشته جمع دیو و پری
باد بدرود سیرت عثمان
آنکه بود او مرتّب قرآن
باد بدرود زخم تیغ علی
آنکه او را خدای خواند ولی
وان گزیده جماعت اصحاب
همه در راه دین اولوالالباب
وان ستوده مهاجر و انصار
همه در راه شرع نیکوکار
و اهل صفّه موافقان رسول
همه فارغ ز عیب و ریب و فضول
بخش ۱ - فصل فی بیان سبیلالسعادة والطریق المستقیم: چون تو بر ذرهّای حساب کنیبخش ۳ - فیالمعذرة والتقصیر: تا به دل بر گنه دلیر شدم
اطلاعات
وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: محمودرضا رجایی
* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
برگردان به زبان ساده
اندرین عصر بوالفضولی چند
کرده از بر دو فصلک از ترفند
هوش مصنوعی: در این زمان، برخی به بیهودهگویی و فضولی پرداخته و از دو طرف برخی مسائل به طرز فریبندهای صحبت میکنند.
هیچ نادیده از علوم اثر
هیچ نایافته ز حال خبر
هوش مصنوعی: هیچ چیز نادیدهای از علمها تاثیرگذار نیست و هیچ شخصی به حال خود آگاه نمیشود.
همچو خر مانده عاجز معلف
کرده عمر عزیز خویش تلف
هوش مصنوعی: به مانند الاغی که ناتوان مانده، عمری گرانبهای خود را بیفایده هدر میدهد.
همه در بند لقمهای و جماع
همه را خون حلال بر اجماع
هوش مصنوعی: همه مردم در پی خوراکی و ارتباطی هستند و هیچکس از یکدیگر دور نیست و همه به نوعی وابسته به هم هستند.
همه چون گاو و خر کشندهٔ بار
همه اشتر صفت اسیر مهار
هوش مصنوعی: همه مانند گاو و خر هستند که بارهایی را حمل میکنند و همه مانند شترهایی هستند که به زنجیر کشیده شدهاند و وابسته به مهار هستند.
بیخبر جمله از حقیقت کار
همه از علم دین شده ناهار
هوش مصنوعی: همه از حقیقت و واقعیت دور هستند و تنها به علم دین توجه میکنند که باعث شده کارشان به سطحی پایینتر برسد.
به گه لقمه چون سبع تازان
به گه شهوه همچو خر یازان
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که برخی افراد در هنگام خوردن و نوشیدن مانند وحشیها عمل میکنند و در زمان لذتجویی و شهوتطلبی همچون الاغهای زبانبسته رفتار میکنند. افراد در هر دو حالت، به طور ابتدایی و غریزی عمل میکنند.
در غضب همچو شیر درّنده
در طلب همچو مرغ پرّنده
هوش مصنوعی: در حالت خشم، همانند شیر درنده و در تلاش برای به دست آوردن چیزی، شبیه به پرندهای هستم که در جستجوی پرواز است.
شهوت آن را که گشت مستولی
هردو یکسان امام و مستملی
هوش مصنوعی: هرکس که درگیر شهوت و تمایلات آن شود، فارغ از مقام و موقعیت خود، به یک نوع تصرف و تسلط در میآید. در این حالت، فرقی نمیکند که فرد امام و رهبر باشد یا شخصی معمولی؛ همه در این احساس مشترک خواهند بود.
حسد و حقد و خشم و شهوت و آز
گردشان اندر آمده چو پیاز
هوش مصنوعی: حسد، کینه، خشم، شهوت و طمع همچون لایههای پیاز در اطراف آنها جمع شدهاند و نشاندهندهی عواطف منفی و زشتی هستند که انسان را در بر گرفتهاند.
نز خدا ترس و نه ز مردم شرم
یکسو انداخته ره آزرم
هوش مصنوعی: نه از خدا میترسم و نه از مردم شرم دارم، همه موانع و حیا را کنار گذاشتهام.
همه در جستجوی دانگانه
از شریعت به جمله بیگانه
هوش مصنوعی: همه در تلاش هستند تا حقیقت و پیام اصلی دین را پیدا کنند، اما در این راه به اشتباه متوجه میشوند و از مسیر صحیح دور میشوند.
شرع را جمله پشت پای زده
هریک از رای خویش رای زده
هوش مصنوعی: هر کس بر اساس دیدگاه خود به دستورات دینی بیتوجهی کرده و خواستههای خود را بر آن مقدم داشته است.
کرده منسوخ شرع را احکام
همه پیش مراد خویش غلام
هوش مصنوعی: بر اساس خواستهاش، همه قوانین و دستورات شرع را به فراموشی سپرده است.
ای رسول خدای بیهمتای
از پی امتت ز بهر خدای
هوش مصنوعی: ای پیامبر خدا، که در عالم بینظیری، به خاطر امتت و به خاطر خدا تلاش میکنی.
در مدینه ز روضه سر بردار
تا ببینی که کیست بر سرِ دار
هوش مصنوعی: در شهر مدینه، نگاهی به اطراف بینداز تا متوجه شوی که چه کسی در حال حاضر در بالای دار ایستاده است.
دین فروشان گرفته منبر تو
زار گشته شبیر و شبّر تو
هوش مصنوعی: دینفروشان، منبر تو را در اختیار گرفتهاند و کسانی مانند شبیر و شبّر به زودی در شرایط سختی قرار خواهند گرفت.
باد بدرود شرع و سنّت تو
وان پسندیده راه امّت تو
هوش مصنوعی: باد به شیوۀ خود و از روی اصول و قوانین تو و همچنین راه پسندیدهی پیروانت را به وداع میگوید.
باد بدرود دین و شرع رسول
گشت پیدا به جای فضل فضول
هوش مصنوعی: باد به وداع با دین و قوانین پیامبر برخواست و به جای فضیلت، بیفایدهگی نمایان شد.
باد بدرود صدق بوبکری
فارغ از عیب و ریب و پر مکری
هوش مصنوعی: باد با صداقت و بیعیب و نقص به وداع مینشیند و از ترفندها و نیرنگها دور است.
باد بدرود هیبت عمری
منهزم گشته جمع دیو و پری
هوش مصنوعی: باد به آرامی میوزد و نشانهای از پایان یک دوران است. در این دوران، تجلی وحشت و قدرت موجودات تاریک و ترسناک از بین رفته است.
باد بدرود سیرت عثمان
آنکه بود او مرتّب قرآن
هوش مصنوعی: باد به وداع میگوید از سیرت عثمان، کسی که قرآن را به خوبی و نظم خواند و حفظ کرد.
باد بدرود زخم تیغ علی
آنکه او را خدای خواند ولی
هوش مصنوعی: باد به وداع میآید، زخم تیغ علی را یادآوری میکند؛ آن کسی که خود را خدا خواند.
وان گزیده جماعت اصحاب
همه در راه دین اولوالالباب
هوش مصنوعی: آن افراد خاص که به انتخاب و گزینش آمدهاند، همگی در مسیر دین و اصول عاقلانه گام برمیدارند.
وان ستوده مهاجر و انصار
همه در راه شرع نیکوکار
هوش مصنوعی: و اینجا ستایش میشود مهاجران و انصار که همه در مسیر دین و قوانین خوب عمل میکنند.
و اهل صفّه موافقان رسول
همه فارغ ز عیب و ریب و فضول
هوش مصنوعی: اهل صفه که از یاران پیامبر هستند، از هرگونه عیب و شبهه و افزودنیها پاک و بینیاز هستند.