بخش ۶ - در نفس کلّی و پیوستن به عقل و معرفت گوید
در عبارت کتاب مسطورست
رقّ منشور و بیت معمورست
اوست در سایهٔ پناه خرد
حاجب بار بارگاه خرد
کدخدای نبیّ مُرسل اوست
عقل ثانی و نفس اوّل اوست
از پی استفادت و تحقیق
عقل کلّ مصطفی و او صدّیق
دایم از جوهر پذیرنده
اثر از نورِ عقل گیرنده
هم دهنده است و هم ستاننده
هم پذیرای و هم رساننده
متوسط میان صورت و هوش
شده زین سو زبان و زان سو گوش
مرد چون عقل را پناه کند
جرم و شکل سها چو ماه کند
مدتی گرد عقل بر گردد
گرچه باشد پسر پدر گردد
پادشاهی شود ز مایهٔ عقل
آفتابی شود ز سایهٔ عقل
جوهرش چون کند ز نقصان نقل
برتر آید یکی شود با عقل
چون شد از فیض عقل بر خود شاه
خلعت شوق یابد از اللّٰه
شوق چون در نهادش آویزد
عقل کلّ را ز ره برانگیزد
تاکنون عقل بود بر وی میر
زو کنون عقل گشت امر پذیر
چون شود بر نهاد خود مالک
بشنود کارْجِعی اِلی رَبّک
بخش ۵ - حکایت در داد و ستد خردمند: معن دادی خمی درم به دمیبخش ۷ - در روح حیوانی گوید: بعد ازان سالکان چو بشتابند
اطلاعات
وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: محمودرضا رجایی
* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
برگردان به زبان ساده
در عبارت کتاب مسطورست
رقّ منشور و بیت معمورست
هوش مصنوعی: در نوشتههای کتاب، سطرهای زیبا و معنیدار وجود دارد و منزلت و شکوه این اشعار نیز در دل عباراتی که در آن آمده است، مشهود است.
اوست در سایهٔ پناه خرد
حاجب بار بارگاه خرد
هوش مصنوعی: او در سایهٔ حمایتِ عقل و خرد، نگهبان و حافظِ درگاه فهم و دانش است.
کدخدای نبیّ مُرسل اوست
عقل ثانی و نفس اوّل اوست
هوش مصنوعی: سرپرست و پیشوای الهی او پیامبر است و خردی بزرگ و روحی اولیه دارد.
از پی استفادت و تحقیق
عقل کلّ مصطفی و او صدّیق
هوش مصنوعی: برای بهرهگیری و جستوجو در دانایی و حکمت کامل پیامبر اسلام و صدّیق (ابوبکر) تلاش میکنم.
دایم از جوهر پذیرنده
اثر از نورِ عقل گیرنده
هوش مصنوعی: همواره از جوهر چیزی که پذیرای تأثیرات است، تأثیر میپذیریم و از نور عقل بهره میگیریم.
هم دهنده است و هم ستاننده
هم پذیرای و هم رساننده
هوش مصنوعی: همانطور که میداند، او هم چیزی را به دیگری میدهد و هم از او میگیرد. او پذیرای انحصاری نیست و میتواند آنچه را که دریافت میکند، به دیگران برساند.
متوسط میان صورت و هوش
شده زین سو زبان و زان سو گوش
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده که میان ظاهر و فکر توازن ایجاد شده است؛ از یک سو زبان به بیان افکار میپردازد و از سوی دیگر گوش به شنیدن و درک آنها مشغول است.
مرد چون عقل را پناه کند
جرم و شکل سها چو ماه کند
هوش مصنوعی: وقتی که انسان به خرد و عقل خود تکیه کند، گناهان و نادرستیهایش را به شکل زیبایی، همانند نور ماه، تغییر میدهد و پنهان میکند.
مدتی گرد عقل بر گردد
گرچه باشد پسر پدر گردد
هوش مصنوعی: مدتی که برگردی و فکر کنی، ممکن است فرزند هم از روی پدرش تأثیر بپذیرد و مانند او شود.
پادشاهی شود ز مایهٔ عقل
آفتابی شود ز سایهٔ عقل
هوش مصنوعی: پادشاهی که از خرد و درایت خود بهره میبرد، درخشان و برجسته خواهد شد. مانند خورشیدی که از سایههای خِرَد به وجود میآید.
جوهرش چون کند ز نقصان نقل
برتر آید یکی شود با عقل
هوش مصنوعی: اگر جوهر واقعی فردی از نقصان و کمبودها به دور باشد، او میتواند به رده بالاتری از عقل و درک دست یابد و با خرد خود همسطح شود.
چون شد از فیض عقل بر خود شاه
خلعت شوق یابد از اللّٰه
هوش مصنوعی: زمانی که عقل به لطف خداوند به کمال میرسد، انسان همچون پادشاهی به خوبی و شوق میرسد.
شوق چون در نهادش آویزد
عقل کلّ را ز ره برانگیزد
هوش مصنوعی: وقتی عشق و شوق در وجود انسان رسوخ کند، حتی بهترین عقلها و خردها را نیز تحریک میکند و به حرکت درمیآورد.
تاکنون عقل بود بر وی میر
زو کنون عقل گشت امر پذیر
هوش مصنوعی: تا این لحظه عقل بر او تسلط داشت، اما اکنون عقل مطیع و فرمانپذیر شده است.
چون شود بر نهاد خود مالک
بشنود کارْجِعی اِلی رَبّک
هوش مصنوعی: زمانی که فرد به خویشتن توجه کند و به مِلک و مالکیت خود پی ببرد، باید به سوی پروردگارش بازگردد و از او مدد بگیرد.