گنجور

بخش ۲ - فصل معرفت

به خودش کس شناخت نتوانست
ذات او هم بدو توان دانست
عقل حقش بتوخت نیک بتاخت
عجز در راه او شناخت شناخت
کرمش گفت مر مرا بشناس
ورنه کِشناسدش به عقل و حواس
به دلیلی حواس کی شاید
گوز بر پشت قبّه کی پاید
عقل رهبر ولیک تا درِ او
فضل او مر ترا برد بر او
به دلیلی عقل ره نبری
خیره چون دیگران مکن تو خری
فضل او در طریق رهبر ماست
صُنع او سوی او دلیل و گواست
ای شده از شناخت خود عاجز
کی شناسی خدای را هرگز
چون تو در علم خود زبون باشی
عارف کردگار چون باشی
چون ندانی تو سرّ ساختنش
چون توهّم کنی شناختنش
وهمها قاصر است ز اوصافش
فهمها هرزه می‌زند لافش
هست در وصف او به وقت دلیل
نطق تشبیه و خامشی تعطیل
غایت عقل در رهش حیرت
مایهٔ عقل سوی او غیرت
عقل و جان را مراد و مالک اوست
منتهای مرید و سالک اوست
عقل ما رهنمای هستی اوست
هستها زیر پای هستی اوست
فعل او خارج از درون و برون
ذات او برتر از چگونه و چون
ذات او را نبرده ره ادراک
عقل را جان و دل در آن ره چاک
عقل بی‌کُحل آشنایی او
بی‌خبر بوده از خدایی او
چه کنی وهم را به جُستنش حث
کی بود با قدم حدیث حدث
انبیا زین حدیث سرگردان
اولیا زین صفاتها حیران

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: محمودرضا رجایی

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

به خودش کس شناخت نتوانست
ذات او هم بدو توان دانست
هوش مصنوعی: هیچ کس نتوانست ماهیت او را درک کند و او نیز نتوانست ذات خود را بشناسد.
عقل حقش بتوخت نیک بتاخت
عجز در راه او شناخت شناخت
هوش مصنوعی: عقل با قدرت و تیزهوشی خود به سمت تو حرکت کرد و به خوبی توانست بر تو غلبه کند، اما ناتوانی در درک حقیقت او را به شناختی عمیق‌تر از راه او رسانید.
کرمش گفت مر مرا بشناس
ورنه کِشناسدش به عقل و حواس
هوش مصنوعی: به من بگو که او را بشناس، وگرنه حتی با عقل و حواست هم نمی‌توانی او را بشناسی.
به دلیلی حواس کی شاید
گوز بر پشت قبّه کی پاید
هوش مصنوعی: این بیت به نوعی به مفهوم توجه و دقت اشاره دارد. به نظر می‌رسد که اینجا می‌خواهد بگوید که ممکن است گاهی اوقات حواس ما به چیزی متمرکز نباشد یا نتوانیم تأثیرات پنهان را ببینیم. در واقع، اشاره به این دارد که در برخی موقعیت‌ها، توجه ما ممکن است به جنبه‌ای از واقعیت معطوف شود که اهمیت کمتری دارد یا از آن غفلت می‌شود.
عقل رهبر ولیک تا درِ او
فضل او مر ترا برد بر او
هوش مصنوعی: عقل مانند رهبری است که شما را هدایت می‌کند، اما تا زمانی که دانش و فضیلت به شما نرسد، نمی‌توانید به آن هدایت دست یابید. به عبارت دیگر، برای بهره‌برداری از عقل و خرد، نیازمند داشتن فضیلت و دانش هستید.
به دلیلی عقل ره نبری
خیره چون دیگران مکن تو خری
هوش مصنوعی: به خاطر عقل و هوش خود، مانند دیگران بدون هدف و کورکورانه حرکت نکن. تو هم نباید مانند آنها تنها به دنبال امیال بی‌فکر باشی.
فضل او در طریق رهبر ماست
صُنع او سوی او دلیل و گواست
هوش مصنوعی: نعمت و خیری که از او به ما می‌رسد، در راستای رهبری ما قرار دارد و آثار و نشان‌های او ما را به سوی او راهنمایی می‌کند.
ای شده از شناخت خود عاجز
کی شناسی خدای را هرگز
هوش مصنوعی: ای کسی که از درک و شناخت خود ناتوانی، چگونه می‌توانی خدا را بشناسی؟
چون تو در علم خود زبون باشی
عارف کردگار چون باشی
هوش مصنوعی: اگر تو در دانش و علم خود ناتوان باشی، چگونه می‌توانی به شناخت خداوند نائل شوی؟
چون ندانی تو سرّ ساختنش
چون توهّم کنی شناختنش
هوش مصنوعی: اگر تو راز آفرینش را ندانی، نمی‌توانی آن را به درستی درک کنی.
وهمها قاصر است ز اوصافش
فهمها هرزه می‌زند لافش
هوش مصنوعی: تخیلات انسان‌ها نمی‌توانند به درستی ویژگی‌های او را درک کنند و فهم آن‌ها از او بی‌اساس و نادرست است.
هست در وصف او به وقت دلیل
نطق تشبیه و خامشی تعطیل
هوش مصنوعی: در توصیف او، چه زمانی که سخن می‌گویم و چه زمانی که سکوت می‌کنم، هر دو کم می‌آورند و ناکافی هستند.
غایت عقل در رهش حیرت
مایهٔ عقل سوی او غیرت
هوش مصنوعی: هدف نهایی عقل در مسیر او باعث شگفتی است و این شگفتی، نشانه غیرت عقل نسبت به اوست.
عقل و جان را مراد و مالک اوست
منتهای مرید و سالک اوست
هوش مصنوعی: عقل و روح انسان هدف و صاحب هستند و در نهایت، آنچه که جوینده و راه پیمای حق به دنبال آن است، به آن‌ها ختم می‌شود.
عقل ما رهنمای هستی اوست
هستها زیر پای هستی اوست
هوش مصنوعی: عقل ما به عنوان راهنما و هدایت‌گر وجود او عمل می‌کند و تمام موجودات و واقعیت‌ها در زیر سایه‌ی وجود او قرار دارند.
فعل او خارج از درون و برون
ذات او برتر از چگونه و چون
هوش مصنوعی: عمل او فراتر از آن است که به دست اندرون یا بیرون خود محدود باشد؛ او بالاتر از همه‌ی چگونگی‌ها و چگونگی‌هاست.
ذات او را نبرده ره ادراک
عقل را جان و دل در آن ره چاک
هوش مصنوعی: ذات خداوند فراتر از درک عقل است و جان و دل انسان در این مسیر ناتوان و پراکنده‌اند.
عقل بی‌کُحل آشنایی او
بی‌خبر بوده از خدایی او
هوش مصنوعی: عقل بدون روشنایی، نمی‌تواند با ماهیت عمیق و الهی انسان آشنا شود و از شناخت خداوند غافل است.
چه کنی وهم را به جُستنش حث
کی بود با قدم حدیث حدث
هوش مصنوعی: در پی یافتن وهم و تصورات، چه می‌توان کرد؟ آیا این کار با قدم‌های واقعی و گفت‌وگو در مورد رویدادها انجام می‌شود؟
انبیا زین حدیث سرگردان
اولیا زین صفاتها حیران
هوش مصنوعی: انبیاء به خاطر این مساله دچار سردرگمی هستند و اولیا به خاطر این ویژگی‌ها شگفت‌زده‌اند.

حاشیه ها

1400/10/04 22:01
Mohsen Salim

در بیت چهارم گوی درست میباشد