گنجور

۱۳- آیات ۵۵ تا ۶۲

إِنَّمٰا وَلِیُّکُمُ اَللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ اَلَّذِینَ آمَنُوا اَلَّذِینَ یُقِیمُونَ اَلصَّلاٰةَ وَ یُؤْتُونَ اَلزَّکٰاةَ وَ هُمْ رٰاکِعُونَ (۵۵) وَ مَنْ یَتَوَلَّ اَللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ اَلَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اَللّٰهِ هُمُ اَلْغٰالِبُونَ (۵۶) یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا اَلَّذِینَ اِتَّخَذُوا دِینَکُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ اَلَّذِینَ أُوتُوا اَلْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ اَلْکُفّٰارَ أَوْلِیٰاءَ وَ اِتَّقُوا اَللّٰهَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ (۵۷) وَ إِذٰا نٰادَیْتُمْ إِلَی اَلصَّلاٰةِ اِتَّخَذُوهٰا هُزُواً وَ لَعِباً ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَعْقِلُونَ (۵۸) قُلْ یٰا أَهْلَ اَلْکِتٰابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنّٰا إِلاّٰ أَنْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَ أَنَّ أَکْثَرَکُمْ فٰاسِقُونَ (۵۹) قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اَللّٰهِ‌ مَنْ لَعَنَهُ اَللّٰهُ وَ غَضِبَ عَلَیْهِ وَ جَعَلَ مِنْهُمُ اَلْقِرَدَةَ وَ اَلْخَنٰازِیرَ وَ عَبَدَ اَلطّٰاغُوتَ أُولٰئِکَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضَلُّ عَنْ سَوٰاءِ اَلسَّبِیلِ (۶۰) وَ إِذٰا جٰاؤُکُمْ قٰالُوا آمَنّٰا وَ قَدْ دَخَلُوا بِالْکُفْرِ وَ هُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ وَ اَللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا کٰانُوا یَکْتُمُونَ (۶۱) وَ تَریٰ کَثِیراً مِنْهُمْ یُسٰارِعُونَ فِی اَلْإِثْمِ وَ اَلْعُدْوٰانِ وَ أَکْلِهِمُ اَلسُّحْتَ لَبِئْسَ مٰا کٰانُوا یَعْمَلُونَ (۶۲)

جز این نیست که ولی شما خداست و رسولش و آنان که گرویدند آنان که بر پا می‌دارند نماز را و می‌دهند زکاة را وقتی که ایشان در رکوعند (۵۵) و آنکه دوست دارد خدا و رسولش را و آنان که گرویدند پس بدرستی که گروه خدا ایشانند غالبان (۵۶) ای آن کسانی که گرویدید مگیرید آنان را که گرفتند دین شما را بفسوس و بازیچه از آنان که داده شدند نامه را پیش ز شما و کافران را دوستان و بترسید از خدا اگر هستید گروندگان (۵۷) و چون ندا می‌کند به نماز می‌گیرند آن را باستهزا و بازی این بسبب آنست که ایشان گروهی‌اند که در نمی‌یابند (۵۸) بگو ای اهل کتاب آیا ناخوش می‌دارید از ما مگر آنکه ایمان آوردیم بخدا و آنچه فرو فرستاده شد بما و آنچه فرستاده شد از پیش و آنکه بیشترین شما فاسقانند (۵۹) بگو آیا خبر دهیم ببدتر از آن در جزا نزد خدا کسی که لعنت کرد او را خدا و خشم کرد بر او و گردانید از ایشان بوزینگان و خوکان و پرستید طاغوت را آنها بدترند در جای و گم‌گشته‌ترند از میانه راه (۶۰) و چون آیند شما را گویند گرویدیم و بتحقیق داخل شدند بکفر و ایشان بتحقیق بیرون رفتند بآن و خداست داناتر بآنچه هستند که پنهان می‌دارند (۶۱) و می‌بینی بسیاری از ایشان را که می‌شتابند در گناه و دشمنی و خوردنشان حرام را هر آینه بد است آنچه بودند می‌کردند (۶۲)

غیر از این نبود که اولی بر شما
بالتصرف حق بود در هر دو جا
هم رسولش وآن کسان که مؤمنند
بر خدا و بر رسولش موقنند
وصفشان این است در سیر صفات
که بپا دارند ارکان صلات
میکنند انفاق در وقت رکوع
بر مساکین بهر تکمیل خضوع
نیست ایشان را منافی طاعتی
طاعت دیگر چو آید نوبتی
نه منافی یعنی آن انفاقشان
با حضور قلب و استغراقشان
بهر ایشان است یکسان فرق و جمع
نی که مانع دید عین آید ز سمع
تا نگویی بُد حضور ار بر کمال
چون شنید از سائل او بانگ سؤال
گر مساوی نیست او را جمع و فرق
شمس نبود هست نورش نور برق
آنکه پنداری تو غیر از برق نیست
با دگرها در نمودش فرق نیست
گر بتابد تابش او یک دم است
ذوالتصرف آفتاب عالم است
اختلافی نیست کس را در وقوع
زینکه حیدر داد خاتم در رکوع
لفظ جمع ار گفت بر تعظیم بود
هم ز بهر مؤمنان تکریم بود
وصف کل را کرده حق با جزءها
تا نباشد قطره ها از یم جدا
آن ولی ّ ذوالتصرف بالعیان
هست یعنی در میان مؤمنان
وصف او این است اندر امتیاز
که دهد خاتم به سائل در نماز
مؤمنان متقی در معرفت
تا شناسندش بر این خُلق و صفت
زآنکه او در این عمل مخصوص بود
در ولایت از خدا منصوص بود
پس هر آن کو دوست باشد بالعیان
بر خدا و بر رسول و مؤمنان
مؤمنانی را که دارند آن صفات
میدهند اعنی زکات اندر صلات
حزب حق پس غالبند ایشان به کار
نیستشان از حزب شیطان اضطرار
باشد این تعریض یعنی هر که نیست
حزب حق ، او حزب شیطان غوی است
ای گروه مؤمنان باید فرا
می نگیرید از نهان و برملا
زآن کسانی که فرا بگرفته اند
دینتان را هزو و لعب و ریشخند
آن کسانی کآمد ایشان را فرود
پیش از این از حق کتاب اعنی یهود
هم ز کفار دگر احباب و یار
بهر خود گر مؤمنید و حق گذار
دوستی با غیرتان باشد شکست
گر بترسید از خدا اولی تر است
چونکه می خوانید مردم را عیان
بر نماز فرض از بانگ اذان
آن نداء را هزو می گیرند و لعب
وین بود بر مؤمنان ناچار صعب
آن نداشان ناگوار آید به گوش
هیچشان نبود نشان از عقل و هوش
وضع شد بانگ اذا ن از بهر آن
تا علامت باشد آن بر مؤمنان
کی به مسجد تا رود فخر بشر
مؤمنان را زآن اذان باشد خبر
بر یهودان آمد آن بس ناگوار
چیست میگفتند از طعن این شعار
گفت ایشانند قومی بی خرد
نیست چشم عاقبت بین از حسد
گو که ای اهل کتاب آیا شما
عیب می گیرید ز انکار و عمی
نیست این الاّ که ما آورده ایم
بر حق ایمان نی کز او در پرده ایم
هم بر آنچه او فرستاده به ما
وآنچه از پیش آمد آن با انبیا
از شما الاّ که اغلب فاسقید
بر قبول دین حق نالایقید
گو دهم آیا شما را من خبر
آنچه را گفتند در سابق بشر
بدتر از این گفته اند اعنی ز کین
وز شرور نفس خود بر اهل دین
مر مثوبت باشد از روی سند
نزد حق بی شک جزای قول بد
زآن کسان کز حق بر ایشان لعنت است
جانشان دور از ثواب و رحمت است
مورد خشمند و حق بهر نشان
ساخته بوزینه و خنزیرشان
هم پرستیدند طاغوت از سفه
سامریشان زد چو بر گوساله ره
یا ز طاغوت است مر کاهن مراد
یا که آن کعب ابن اشرف در عناد
آن جماعت راست بدتر جایگاه
همچنین گمراهتر از حد راه
هست راه راست در حد وسط
بر دو خط منحنی چون راست خط
وآن بود افراط و تفریط از حدود
چون غلو و قدح ترسا و یهود
مر نصاری خواند عیسی را خدا
وآن یهودش داد نسبت بر خطا
هر دو افراط است و تفریط و غلط
بر دو جانب رفتن از حد وسط
هم یمین و هم یسارت انحناست
در وسط زین هر دو بودن استواست
گفت زآن خیرالامورت اوسط است
راست بین نقطتین آن یک خط است
از خطوط مستوی و منحنی
گویمت هست ار ز دانش روشنی
فرض کن خطها میان نقطتین
وآن دو نقطه حق و خلق آید به عین
در میان آن خطوط از هر کنار
هست یک خط مستقیم ای مرد کار
مابقی بین دو نقطه معوج است
آنکه باشد راست بی شک منهج است
نی در آن افراط و نی تفریط هیچ
نی غلو و نی قصور اندر بسیج
از تو باشد راست تا پروردگار
پاک از عیب یمین، دور از یسار
مرتضی(ع) فرمود توحید دُرست
بین تنزیه است و تشبیه از نخست
و اختیار و جبر در افعال نیز
هر دو باشند باطل ار داری تمیز
امر مابین دو امر آمد طریق
ره به نیکویی نمود او بر فریق
در مقامش گر خدا خواهد نکو
شرح آن را وا نمایم مو به مو
چون أضَلُّ عَنْ سَوآءِ از کردگار
گشت نازل بر رسول نامدار
مؤمنان بر طعن و قدح آن یهود
مر زبان هر کس به نوعی برگشود
وآن یهودان را نبود اندر خطاب
بر مسلمانان به تقریبی جواب
زآنکه هر یک تن ز احبار یهود
مطلع از مسخ اهل سبت بود
پس کند وصف منافق را خدا
گفت چون آیند ایشان بر شما
از زبان گویند ما آورده ایم
بر شما ایمان که دین پرورده ایم
کافرند آن قوم چون داخل شوند
هم در آن کفرند چون بیرون روند
حق به حال آن کسان داناتر است
آنچه را دارند پنهان و اظهر است
اکثری بینی تو ز ایشان در شتاب
بر گنه یعنی که از اهل کتاب
می کنند اشتاب در کذب و حرام
هم تجاوز از حدود اندر کلام
اِثم باشد آن گناهی که رسد
شرّ آن بر غیر و خارج شد ز حد
اکلشان یکجا ربا و رشوت است
وین عمل بس زشت در هر ملت است
۱۲- آیات ۵۰ تا ۵۴: أَ فَحُکْمَ اَلْجٰاهِلِیَّةِ یَبْغُونَ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اَللّٰهِ حُکْماً لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ (۵۰) یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا اَلْیَهُودَ وَ اَلنَّصٰاریٰ أَوْلِیٰاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اَللّٰهَ لاٰ یَهْدِی اَلْقَوْمَ اَلظّٰالِمِینَ (۵۱) فَتَرَی اَلَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ یُسٰارِعُونَ فِیهِمْ یَقُولُونَ نَخْشیٰ أَنْ تُصِیبَنٰا دٰائِرَةٌ فَعَسَی اَللّٰهُ أَنْ یَأْتِیَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَیُصْبِحُوا عَلیٰ مٰا أَسَرُّوا فِی أَنْفُسِهِمْ نٰادِمِینَ (۵۲) وَ یَقُولُ اَلَّذِینَ آمَنُوا أَ هٰؤُلاٰءِ اَلَّذِینَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَکُمْ حَبِطَتْ أَعْمٰالُهُمْ فَأَصْبَحُوا خٰاسِرِینَ (۵۳) یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اَللّٰهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَی اَلْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّةٍ عَلَی اَلْکٰافِرِینَ یُجٰاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اَللّٰهِ وَ لاٰ یَخٰافُونَ لَوْمَةَ لاٰئِمٍ ذٰلِکَ فَضْلُ اَللّٰهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ اَللّٰهُ وٰاسِعٌ عَلِیمٌ (۵۴)۱۴- آیات ۶۳ تا ۶۶: لَوْ لاٰ یَنْهٰاهُمُ اَلرَّبّٰانِیُّونَ وَ اَلْأَحْبٰارُ عَنْ قَوْلِهِمُ اَلْإِثْمَ وَ أَکْلِهِمُ اَلسُّحْتَ لَبِئْسَ مٰا کٰانُوا یَصْنَعُونَ (۶۳) وَ قٰالَتِ اَلْیَهُودُ یَدُ اَللّٰهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ وَ لُعِنُوا بِمٰا قٰالُوا بَلْ یَدٰاهُ مَبْسُوطَتٰانِ یُنْفِقُ کَیْفَ یَشٰاءُ وَ لَیَزِیدَنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْیٰاناً وَ کُفْراً وَ أَلْقَیْنٰا بَیْنَهُمُ اَلْعَدٰاوَةَ وَ اَلْبَغْضٰاءَ إِلیٰ یَوْمِ اَلْقِیٰامَةِ کُلَّمٰا أَوْقَدُوا نٰاراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اَللّٰهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی اَلْأَرْضِ فَسٰاداً وَ اَللّٰهُ لاٰ یُحِبُّ اَلْمُفْسِدِینَ (۶۴) وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ اَلْکِتٰابِ آمَنُوا وَ اِتَّقَوْا لَکَفَّرْنٰا عَنْهُمْ سَیِّئٰاتِهِمْ وَ لَأَدْخَلْنٰاهُمْ جَنّٰاتِ اَلنَّعِیمِ (۶۵) وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقٰامُوا اَلتَّوْرٰاةَ وَ اَلْإِنْجِیلَ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَکَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَ کَثِیرٌ مِنْهُمْ سٰاءَ مٰا یَعْمَلُونَ (۶۶)

اطلاعات

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری: مثنوی

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

إِنَّمٰا وَلِیُّکُمُ اَللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ اَلَّذِینَ آمَنُوا اَلَّذِینَ یُقِیمُونَ اَلصَّلاٰةَ وَ یُؤْتُونَ اَلزَّکٰاةَ وَ هُمْ رٰاکِعُونَ (۵۵) وَ مَنْ یَتَوَلَّ اَللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ اَلَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اَللّٰهِ هُمُ اَلْغٰالِبُونَ (۵۶) یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا اَلَّذِینَ اِتَّخَذُوا دِینَکُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ اَلَّذِینَ أُوتُوا اَلْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ اَلْکُفّٰارَ أَوْلِیٰاءَ وَ اِتَّقُوا اَللّٰهَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ (۵۷) وَ إِذٰا نٰادَیْتُمْ إِلَی اَلصَّلاٰةِ اِتَّخَذُوهٰا هُزُواً وَ لَعِباً ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَعْقِلُونَ (۵۸) قُلْ یٰا أَهْلَ اَلْکِتٰابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنّٰا إِلاّٰ أَنْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَ أَنَّ أَکْثَرَکُمْ فٰاسِقُونَ (۵۹) قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اَللّٰهِ‌ مَنْ لَعَنَهُ اَللّٰهُ وَ غَضِبَ عَلَیْهِ وَ جَعَلَ مِنْهُمُ اَلْقِرَدَةَ وَ اَلْخَنٰازِیرَ وَ عَبَدَ اَلطّٰاغُوتَ أُولٰئِکَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضَلُّ عَنْ سَوٰاءِ اَلسَّبِیلِ (۶۰) وَ إِذٰا جٰاؤُکُمْ قٰالُوا آمَنّٰا وَ قَدْ دَخَلُوا بِالْکُفْرِ وَ هُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ وَ اَللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا کٰانُوا یَکْتُمُونَ (۶۱) وَ تَریٰ کَثِیراً مِنْهُمْ یُسٰارِعُونَ فِی اَلْإِثْمِ وَ اَلْعُدْوٰانِ وَ أَکْلِهِمُ اَلسُّحْتَ لَبِئْسَ مٰا کٰانُوا یَعْمَلُونَ (۶۲)
هوش مصنوعی: سرفصل نخستین این آیات به روشنی بیان می‌کند که سرپرست و ولی شما تنها خدا و رسول او و کسانی هستند که ایمان آورده‌اند و نماز برپا می‌دارند و زکات می‌دهند در حالتی که در رکوع هستند. هر کس که به خدا و رسول او و مؤمنان متصل شود، در حقیقت به حزب خدا پیوسته و آن‌ها پیروز خواهند بود. پس از آن خطاب به مؤمنان می‌گوید که نباید کسانی را که دین شما را به تمسخر می‌گیرند و با آن بازی می‌کنند به دوستی بپذیرند. این افراد شامل کسانی هستند که پیش از شما کتاب داشته‌اند و همچنین کافران. بر مؤمنان واجب است که از خدا پرهیز کنند. همچنین بیان می‌کند هنگامی که شما برای نماز ندا می‌دهید، این افراد نماز را به استهزا می‌گیرند و به بازی می‌پردازند، چرا که این‌ها قوم‌هایی هستند که عقل ندارند. در ادامه پرسش می‌شود آیا شما از ما غیر از این که به خدا و آنچه به ما نازل شده ایمان آورده‌ایم، کینه‌ای دارید؟ و در پاسخ به آن‌ها به نیکی یاد می‌شود که اکثر آن‌ها فاسق هستند. در آیه بعدی به آن‌ها گفته می‌شود آیا می‌خواهید از بدتر از این چیزی بشنوید که نزد خدا مجازاتش سنگین بوده و آن‌هایی که خداوند آن‌ها را ملعون کرده و بر آن‌ها خشمگین است، به حیواناتی چون میمون‌ها و خوک‌ها تبدیل شده‌اند و به طاغوت پرستش می‌پردازند؟ این‌ها مکانشان بد و از راه راست گم‌راه‌تر هستند. سرانجام می‌فرماید که وقتی به شما می‌آیند، می‌گویند ما ایمان آورده‌ایم، در حالی که با کفر وارد می‌شوند و با کفر خارج می‌شوند و خداوند از آنچه در دل دارند، باخبر است. بسیاری از آن‌ها را می‌بینید که به سرعت در گناه و دشمنی و خوردن مال حرام پیشی می‌گیرند و بد است که چه کارهایی انجام می‌دهند.
جز این نیست که ولی شما خداست و رسولش و آنان که گرویدند آنان که بر پا می‌دارند نماز را و می‌دهند زکاة را وقتی که ایشان در رکوعند (۵۵) و آنکه دوست دارد خدا و رسولش را و آنان که گرویدند پس بدرستی که گروه خدا ایشانند غالبان (۵۶) ای آن کسانی که گرویدید مگیرید آنان را که گرفتند دین شما را بفسوس و بازیچه از آنان که داده شدند نامه را پیش ز شما و کافران را دوستان و بترسید از خدا اگر هستید گروندگان (۵۷) و چون ندا می‌کند به نماز می‌گیرند آن را باستهزا و بازی این بسبب آنست که ایشان گروهی‌اند که در نمی‌یابند (۵۸) بگو ای اهل کتاب آیا ناخوش می‌دارید از ما مگر آنکه ایمان آوردیم بخدا و آنچه فرو فرستاده شد بما و آنچه فرستاده شد از پیش و آنکه بیشترین شما فاسقانند (۵۹) بگو آیا خبر دهیم ببدتر از آن در جزا نزد خدا کسی که لعنت کرد او را خدا و خشم کرد بر او و گردانید از ایشان بوزینگان و خوکان و پرستید طاغوت را آنها بدترند در جای و گم‌گشته‌ترند از میانه راه (۶۰) و چون آیند شما را گویند گرویدیم و بتحقیق داخل شدند بکفر و ایشان بتحقیق بیرون رفتند بآن و خداست داناتر بآنچه هستند که پنهان می‌دارند (۶۱) و می‌بینی بسیاری از ایشان را که می‌شتابند در گناه و دشمنی و خوردنشان حرام را هر آینه بد است آنچه بودند می‌کردند (۶۲)
هوش مصنوعی: این متن به موضوعاتی مربوط به ایمان، عبادت و روابط اجتماعی در جامعه مسلمانان می‌پردازد. بر اساس این متن، خدا و پیامبرش و آنانی که به دین اسلام ایمان آورده‌اند، جایگاه ویژه‌ای دارند. نماز و زکات، به عنوان نشانه‌هایی از ایمان، در زندگی روزمره مؤمنان اهمیت دارند. در عین حال، هشدارهایی به مؤمنان داده می‌شود که از همراهی با کسانی که دین را به تمسخر می‌گیرند یا از آیات الهی بی‌توجهی می‌کنند، پرهیز کنند. افراد غیر مؤمن و فاسق در مقایسه با مؤمنان، افرادی درجه پایین‌تر و آلوده به گناه محسوب می‌شوند. همچنین، اشاره‌ای به رفتارهای hypocritical (دوگانگی) برخی افراد شده است که با نفاق روی به گروه مؤمنان می‌آورند در حالی که در درون کفر را پنهان می‌کنند. در نهایت، پیوند عمیقی بین رفتارهای حقوقی، اخلاقی و ایمان به خداوند در متن وجود دارد.
غیر از این نبود که اولی بر شما
بالتصرف حق بود در هر دو جا
هوش مصنوعی: جز این نبود که حق تصرف در هر دو مکان، ابتدا متعلق به شما بود.
هم رسولش وآن کسان که مؤمنند
بر خدا و بر رسولش موقنند
هوش مصنوعی: پیامبر و افرادی که به او ایمان دارند، به خدا و رسالت او یقین دارند.
وصفشان این است در سیر صفات
که بپا دارند ارکان صلات
هوش مصنوعی: توصیف آن‌ها این‌گونه است که اصول نماز را به‌دقت رعایت می‌کنند.
میکنند انفاق در وقت رکوع
بر مساکین بهر تکمیل خضوع
هوش مصنوعی: در هنگام رکوع، افرادی به مسکینان کمک مالی می‌کنند تا خضوع و فروتنی خود را تکمیل کنند.
نیست ایشان را منافی طاعتی
طاعت دیگر چو آید نوبتی
هوش مصنوعی: این افراد در پی انجام یک نوع عبادت هستند و هرگاه نوبت عبادتی دیگر برسد، این عبادت قبلی مانع آن نخواهد بود.
نه منافی یعنی آن انفاقشان
با حضور قلب و استغراقشان
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که انفاق و کمک کردن به دیگران با دلی سرشار و تمام وجود، با هم در تضاد نیستند. به عبارت دیگر، اگر کسی با تمام وجود و توجه قلبی به دیگران کمک کند، این عمل حاکی از صفا و زلالی نیت اوست و هیچ گونه تعارضی میان این دو وجود ندارد.
بهر ایشان است یکسان فرق و جمع
نی که مانع دید عین آید ز سمع
هوش مصنوعی: برای آن‌ها فرقی نمی‌کند که هستند یا جمع، چرا که عامل موانع دیدن حقیقت، شنیدن صدا است.
تا نگویی بُد حضور ار بر کمال
چون شنید از سائل او بانگ سؤال
هوش مصنوعی: تا زمانی که نگویی که در مقام حضور هستی، وقتی که از کمال او خبر می‌گیرد، صدای سوال از سائل را می‌شنود.
گر مساوی نیست او را جمع و فرق
شمس نبود هست نورش نور برق
هوش مصنوعی: اگر او در شمار افراد برابر نیست، پس درخشش و نورش مانند نوری است که از رعد و برق می‌تابد.
آنکه پنداری تو غیر از برق نیست
با دگرها در نمودش فرق نیست
هوش مصنوعی: آن کسی که فکر می‌کنی جز از برق نیست، در ظاهرش با دیگران تفاوتی ندارد.
گر بتابد تابش او یک دم است
ذوالتصرف آفتاب عالم است
هوش مصنوعی: اگر فقط یک لحظه تابش او ظاهر شود، همان یک لحظه نشان از قدرت و تسلط آفتاب جهانی دارد.
اختلافی نیست کس را در وقوع
زینکه حیدر داد خاتم در رکوع
هوش مصنوعی: هیچ اختلافی در اتفاقی که افتاده وجود ندارد، زیرا حیدر (علی) در حال رکوع، انگشتری را به فقیر داد.
لفظ جمع ار گفت بر تعظیم بود
هم ز بهر مؤمنان تکریم بود
هوش مصنوعی: اگر به جمع اشاره شود، به خاطر احترام و بزرگداشت است و این نشان از ارج نهادن به مؤمنان دارد.
وصف کل را کرده حق با جزءها
تا نباشد قطره ها از یم جدا
هوش مصنوعی: خداوند هر موجودی را با جزییاتش توصیف کرده است تا هیچ کدام از قطره‌ها از دریا جدا نباشند.
آن ولی ّ ذوالتصرف بالعیان
هست یعنی در میان مؤمنان
هوش مصنوعی: آن پیشوای حقیقی که دارای قدرت و شناخت است، به وضوح در میان مؤمنان حضور دارد.
وصف او این است اندر امتیاز
که دهد خاتم به سائل در نماز
هوش مصنوعی: او در توصیف خود به طور خاص اشاره می‌کند که در حالتی از امتیاز و برتری، در هنگام نماز به درخواستی که از او می‌شود پاسخ می‌دهد و مانند کسی که به سائل (دربان) خاتم می‌دهد، به نوعی هدیه یا ارزش می‌بخشد.
مؤمنان متقی در معرفت
تا شناسندش بر این خُلق و صفت
هوش مصنوعی: مؤمنان با تقوا به درک و شناختی می‌رسند که ویژگی‌ها و صفات خداوند را به خوبی می‌شناسند.
زآنکه او در این عمل مخصوص بود
در ولایت از خدا منصوص بود
هوش مصنوعی: به این خاطر که او در این کار خاص، به طور ویژه‌ای تعیین شده از سوی خداوند در ریاست و رهبری است.
پس هر آن کو دوست باشد بالعیان
بر خدا و بر رسول و مؤمنان
هوش مصنوعی: هر کسی که دوست واقعی باشد، باید در برابر خدا، پیامبر و مؤمنان اعتقادی روشن و آشکار داشته باشد.
مؤمنانی را که دارند آن صفات
میدهند اعنی زکات اندر صلات
هوش مصنوعی: مؤمنانی که دارای ویژگی‌های نیکو هستند، زکات و نماز خود را به‌صورت مطلوب و درست انجام می‌دهند.
حزب حق پس غالبند ایشان به کار
نیستشان از حزب شیطان اضطرار
هوش مصنوعی: کسانی که در حزب حق هستند، به راحتی در کارهای خود موفق‌اند و نیازی به حزب شیطان ندارند، حتی زمانی که تحت فشار یا اضطرار قرار می‌گیرند.
باشد این تعریض یعنی هر که نیست
حزب حق ، او حزب شیطان غوی است
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که هر کسی که به حزب حق نپیوندد و از آن حمایت نکند، در واقع به شیطان و خطاهای او نزدیک‌تر است. کسانی که در راه حق نیستند، در جبهه نادرست قرار دارند.
ای گروه مؤمنان باید فرا
می نگیرید از نهان و برملا
هوش مصنوعی: ای دوستان مؤمن، بر شماست که از چیزهایی که پنهان است و یا آشکار، درس بگیرید.
زآن کسانی که فرا بگرفته اند
دینتان را هزو و لعب و ریشخند
هوش مصنوعی: این افراد که دین شما را به بازی و تمسخر گرفته‌اند، از شما دوری کرده و به بی‌راهه رفته‌اند.
آن کسانی کآمد ایشان را فرود
پیش از این از حق کتاب اعنی یهود
هوش مصنوعی: کسانی که قبل از این به حقایق قرآن نرسیدند، یهود بودند.
هم ز کفار دگر احباب و یار
بهر خود گر مؤمنید و حق گذار
هوش مصنوعی: اگر شما به دوستان و یارانی از میان کافران اعتماد دارید، اما خود را مؤمن و پایبند به حق می‌دانید، بهتر است به حقیقت ایمان خود فکر کنید.
دوستی با غیرتان باشد شکست
گر بترسید از خدا اولی تر است
هوش مصنوعی: اگر دوستی با دیگران باعث شکستن رابطه شما شود، بهتر است از خداوند بترسید و به او توجه بیشتری داشته باشید.
چونکه می خوانید مردم را عیان
بر نماز فرض از بانگ اذان
هوش مصنوعی: زمانی که اذان گفته می‌شود، مردم به وضوح متوجه می‌شوند که نماز واجب است و باید به آن پاسخ دهند.
آن نداء را هزو می گیرند و لعب
وین بود بر مؤمنان ناچار صعب
هوش مصنوعی: ندای الهی را به سختی می‌پذیرند و این بازی و سرگرمی بر مؤمنان دشوار شده است.
آن نداشان ناگوار آید به گوش
هیچشان نبود نشان از عقل و هوش
هوش مصنوعی: صدای آنها ناپسند به گوش می‌رسد و هیچ نشانه‌ای از عقل و هوش در آنان نیست.
وضع شد بانگ اذا ن از بهر آن
تا علامت باشد آن بر مؤمنان
هوش مصنوعی: صدای اذان به همین خاطر برپا شد تا نشانه‌ای برای مؤمنان باشد.
کی به مسجد تا رود فخر بشر
مؤمنان را زآن اذان باشد خبر
هوش مصنوعی: چه کسی به مسجد می‌رود تا در خبر اذان، افتخار مؤمنان را بشنود؟
بر یهودان آمد آن بس ناگوار
چیست میگفتند از طعن این شعار
هوش مصنوعی: بر یهودیان حادثه‌ای بسیار ناگوار رخ داد که در مورد آن می‌گفتند این سخن‌های ملامت‌آمیز چه زشت است.
گفت ایشانند قومی بی خرد
نیست چشم عاقبت بین از حسد
هوش مصنوعی: این افراد بی‌خرد هستند و به دلیل حسد، عاقبت بین نیستند.
گو که ای اهل کتاب آیا شما
عیب می گیرید ز انکار و عمی
هوش مصنوعی: ای اهل کتاب، آیا شما به انکار و نادانی خود عیب نمی‌زنید؟
نیست این الاّ که ما آورده ایم
بر حق ایمان نی کز او در پرده ایم
هوش مصنوعی: این تنها به این دلیل است که ما به حقایق ایمان آورده‌ایم و نه به خاطر اینکه در این زمینه ابهامی وجود داشته باشد.
هم بر آنچه او فرستاده به ما
وآنچه از پیش آمد آن با انبیا
هوش مصنوعی: این بیت به این موضوع اشاره دارد که هم باید به پیام‌هایی که او به ما فرستاده توجه کنیم و هم به وقایعی که قبل از ما توسط پیامبران رخ داده است.
از شما الاّ که اغلب فاسقید
بر قبول دین حق نالایقید
هوش مصنوعی: شما به جز این که غالبا نادرستید، در پذیرش دین حق شایسته نیستید.
گو دهم آیا شما را من خبر
آنچه را گفتند در سابق بشر
هوش مصنوعی: آیا می‌خواهید به شما بگویم آنچه را که در گذشته بشر گفتند؟
بدتر از این گفته اند اعنی ز کین
وز شرور نفس خود بر اهل دین
هوش مصنوعی: بدتر از این گفته‌اند که کینه و شرارت نفس انسان، به اهل دین آسیب می‌زند.
مر مثوبت باشد از روی سند
نزد حق بی شک جزای قول بد
هوش مصنوعی: عمل تو بر اساس دلایل معتبر در نزد خداوند است، و به طور قطع جزای سخن بدی که گفتی، به تو خواهد رسید.
زآن کسان کز حق بر ایشان لعنت است
جانشان دور از ثواب و رحمت است
هوش مصنوعی: افرادی که از جانب حق مورد نفرین قرار گرفته‌اند، جانشان از پاداش و رحمت دور است.
مورد خشمند و حق بهر نشان
ساخته بوزینه و خنزیرشان
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که آن‌ها از خشم و غضب خود استفاده می‌کنند و برای نشان دادن حق خود، به موجودات زشت و بی‌ارزشی مانند میمون و خوک اشاره کرده‌اند.
هم پرستیدند طاغوت از سفه
سامریشان زد چو بر گوساله ره
هوش مصنوعی: برخی از مردم عابد و پرستنده‌ی طاغوت شدند، همان‌طور که سامری‌ها از بی‌خود شدن خود بر گوساله راه می‌جستند.
یا ز طاغوت است مر کاهن مراد
یا که آن کعب ابن اشرف در عناد
هوش مصنوعی: یا این که کاهن و فریب‌کاری به دنبال قدرت و تحکم است، یا اینکه کعب ابن اشرف در مخالفت با حق و حقیقت قرار دارد.
آن جماعت راست بدتر جایگاه
همچنین گمراهتر از حد راه
هوش مصنوعی: این جمعیت در واقع در مکان بدتری به سر می‌برند و نسبت به گذشته گمراه‌تر از همیشه هستند.
هست راه راست در حد وسط
بر دو خط منحنی چون راست خط
هوش مصنوعی: در میان دو خط منحنی، راهی راست و مستقیم وجود دارد که در نقطه‌ی میانه آنها قرار دارد.
وآن بود افراط و تفریط از حدود
چون غلو و قدح ترسا و یهود
هوش مصنوعی: این شعر به بیان افراط و تفریط در اعتقادات و رفتارهای مذهبی می‌پردازد. گفته می‌شود که در این حالت، انسان‌ها از اعتدال خارج می‌شوند و به حدی می‌رسند که به شدت محبت یا تنفر از گروه‌های مذهبی مختلف، مانند ترساها و یهودیان، می‌رسند. در واقع، این بیت هشدار می‌دهد که باید از افراط و تفریط دوری کرد و در اعتقادات خود به اعتدال پایبند بود.
مر نصاری خواند عیسی را خدا
وآن یهودش داد نسبت بر خطا
هوش مصنوعی: نصاری عیسی را خدا می‌دانند، در حالی که یهودیان او را متهم به اشتباه می‌کنند.
هر دو افراط است و تفریط و غلط
بر دو جانب رفتن از حد وسط
هوش مصنوعی: هر دو سوی افراط و تفریط نادرست هستند و نباید از میانه‌روی خارج شد.
هم یمین و هم یسارت انحناست
در وسط زین هر دو بودن استواست
هوش مصنوعی: هر دو سمت راست و چپ منحنی‌ای هستند در وسط، که در حقیقت هر دو به هم متصلند و نقطه تعادل را ایجاد می‌کنند.
گفت زآن خیرالامورت اوسط است
راست بین نقطتین آن یک خط است
هوش مصنوعی: او می‌گوید بهترین کارها میانه‌روی است و اگر بین دو نقطه راست بایستیم، تنها خطی یکنواخت را می‌بینیم.
از خطوط مستوی و منحنی
گویمت هست ار ز دانش روشنی
هوش مصنوعی: از خطوط راست و منحنی می‌گویم، اگر از دانش و علم روشنی به دست‌آوری.
فرض کن خطها میان نقطتین
وآن دو نقطه حق و خلق آید به عین
هوش مصنوعی: فرض کن که خطوطی فرضی بین دو نقطه وجود دارد و این دو نقطه نمایانگر حق و خلق هستند که به وضوح قابل مشاهده‌اند.
در میان آن خطوط از هر کنار
هست یک خط مستقیم ای مرد کار
هوش مصنوعی: در میان آن نقاط و خطوطی که وجود دارد، از هر طرف یک خط صاف و مستقیم وجود دارد. ای مردی که در کار هستی، این را به خاطر داشته باش.
مابقی بین دو نقطه معوج است
آنکه باشد راست بی شک منهج است
هوش مصنوعی: آنچه باقیمانده است بین دو نقطه، ممکن است منحرف باشد، اما آنچه راست و درست است، بدون شک راهی است که باید دنبال کرد.
نی در آن افراط و نی تفریط هیچ
نی غلو و نی قصور اندر بسیج
هوش مصنوعی: نه در افراط است و نه در تفریط؛ هیچ کدام از زیاده‌روی و کمبود در کارزار نیست.
از تو باشد راست تا پروردگار
پاک از عیب یمین، دور از یسار
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به این دارد که هر چیزی که از تو نشأت بگیرد، درست و راست خواهد بود. همچنین، تأکید می‌کند که خداوند خالص و پاک، دور از نقص و عیب است.
مرتضی(ع) فرمود توحید دُرست
بین تنزیه است و تشبیه از نخست
هوش مصنوعی: مرتضی(ع) بیان کرد که مفهوم توحید به درستی در آشتی دو مفهوم تنزیه و تشبیه نهفته است و این دو از ابتدا با هم مرتبط هستند.
و اختیار و جبر در افعال نیز
هر دو باشند باطل ار داری تمیز
هوش مصنوعی: اگر امکان تفاوت بین اختیار و جبر را در اعمال و رفتار خود تشخیص ندهی، هر دو مفهوم در نظر تو بی‌اعتبار خواهند بود.
امر مابین دو امر آمد طریق
ره به نیکویی نمود او بر فریق
هوش مصنوعی: میان دو موضوع، راهی پیدا شد که هدایت به سمت خوبی را برای گروهی نشان داد.
در مقامش گر خدا خواهد نکو
شرح آن را وا نمایم مو به مو
هوش مصنوعی: اگر خدا بخواهد، من به خوبی و با جزئیات در مورد مقام او صحبت می‌کنم و همه ابعادش را نمایان می‌سازم.
چون أضَلُّ عَنْ سَوآءِ از کردگار
گشت نازل بر رسول نامدار
هوش مصنوعی: زمانی که انسان‌ها از مسیر درست و هدایت الهی دور شدند، خداوند رحمتش را بر پیامبر بزرگ نازل کرد.
مؤمنان بر طعن و قدح آن یهود
مر زبان هر کس به نوعی برگشود
هوش مصنوعی: مؤمنان به خاطر انتقادها و ناسزاهایی که از سوی یهود وجود داشت، هر کسی به طریقی زبان به اعتراض و سخن گشود.
وآن یهودان را نبود اندر خطاب
بر مسلمانان به تقریبی جواب
هوش مصنوعی: در سخنی که مسلمانان به یهودیان می‌گویند، جوابی وجود ندارد.
زآنکه هر یک تن ز احبار یهود
مطلع از مسخ اهل سبت بود
هوش مصنوعی: چون هر یک از علمای یهود از تغییر شکل و سرنوشت اهل سبت باخبر بود.
پس کند وصف منافق را خدا
گفت چون آیند ایشان بر شما
هوش مصنوعی: خداوند توصیف منافقان را بیان می‌کند، وقتی که آن‌ها نزد شما حاضر شوند.
از زبان گویند ما آورده ایم
بر شما ایمان که دین پرورده ایم
هوش مصنوعی: ما به شما ایمان می‌دهیم که بر اساس آن چیزی که یاد گرفته‌ایم، دین را پرورش داده‌ایم.
کافرند آن قوم چون داخل شوند
هم در آن کفرند چون بیرون روند
هوش مصنوعی: آن دسته از مردم وقتی داخل می‌شوند در کفر، همچنان که بیرون می‌روند، در حال کفر هستند.
حق به حال آن کسان داناتر است
آنچه را دارند پنهان و اظهر است
هوش مصنوعی: حق بیشتر به حال افرادی است که علم و دانایی دارند و آنچه را که می‌دانند، نهان می‌کنند و از آشکار کردن آن خودداری می‌کنند.
اکثری بینی تو ز ایشان در شتاب
بر گنه یعنی که از اهل کتاب
هوش مصنوعی: بیشتر افرادی که در شتاب‌زدگی در گناه هستند، از اهل کتاب به شمار می‌آیند.
می کنند اشتاب در کذب و حرام
هم تجاوز از حدود اندر کلام
هوش مصنوعی: افراد در کارهای نادرست و دروغ به سرعت عمل می‌کنند و در سخن گفتن از مرزهای معقول و صحیح فراتر می‌روند.
اِثم باشد آن گناهی که رسد
شرّ آن بر غیر و خارج شد ز حد
هوش مصنوعی: گناهی که آسیب آن به دیگران برسد و از حد و مرز خود فراتر رود، ناپسند و گناهی بزرگ است.
اکلشان یکجا ربا و رشوت است
وین عمل بس زشت در هر ملت است
هوش مصنوعی: همه‌ی آنها در یک زمان به گرفتن ربا و رشوه مشغولند و این کار بسیار ناپسند و نادرست در هر جامعه‌ای است.