گنجور

غزل شمارهٔ ۵۸

چو کسی در آمد از پای و تو دستگاه داری
گرت آدمیتی هست دلش نگاه داری
به ره بهشت فردا نتوان شدن ز محشر
مگر از دیار دنیا که سر دو راه داری
همه عیب خلق دیدن نه مروت است و مردی
نگهی به خویشتن کن که تو هم گناه داری
ره طالبان و مردان کرم است و لطف و احسان
تو خود از نشان مردی مگر این کلاه داری
به چه خرمی و نازان گرو از تو برد هامان
اگرت شرف همین است که مال و جاه داری
چه درخت‌های طوبی‌ست نشانده آدمی را
تو بهیمه‌وار الفت به همین گیاه داری
به کدام روسپیدی طمع بهشت بندی
تو که در خریطه چندین ورق سیاه داری
به در خدای قربی طلب ای ضعیف همت
که نماند این تقرب که به پادشاه داری
تو مسافری و دنیا سر آب کاروانی
نه مُعَوَّل است پشتی که بر این پناه داری
که زبان خاک داند که به گوش مرده گوید
چه خوش است عیش وارث که به جایگاه داری
تو حساب خویشتن کن نه عتاب خلق سعدی
که بضاعت قیامت عمل تباه داری

اطلاعات

وزن: فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن (رمل مثمن مشکول)
قالب شعری: غزل
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

چو کسی در آمد از پای و تو دستگاه داری
گرت آدمیتی هست دلش نگاه داری
هوش مصنوعی: هرگاه کسی از راهی وارد شود و تو مقام و منزلتی داشته باشی، اگر انسانیتی در دل او وجود دارد، باید به او احترام بگذاری و دلش را حفظ کنی.
به ره بهشت فردا نتوان شدن ز محشر
مگر از دیار دنیا که سر دو راه داری
هوش مصنوعی: برای رسیدن به بهشت در فردا، نمی‌توان از محشر عبور کرد مگر اینکه از دنیای فعلی و زندگی‌ات که دو گزینه پیش رویت هست، عبور کنی.
همه عیب خلق دیدن نه مروت است و مردی
نگهی به خویشتن کن که تو هم گناه داری
هوش مصنوعی: دیدن تمام عیب‌ها و نواقص دیگران نشانه‌ی بی‌مروتی و بی‌صداقتی است. بهتر است به خود بنگری و به یاد داشته باشی که خودت نیز اشتباهاتی داری.
ره طالبان و مردان کرم است و لطف و احسان
تو خود از نشان مردی مگر این کلاه داری
هوش مصنوعی: مسیر افرادی که به دنبال علم و معرفت هستند، همواره با مهر و نیکی همراه است و خود این کلاه که بر سر داری، نشانه‌ای از مردانگی و ویژگی‌های خوب توست.
به چه خرمی و نازان گرو از تو برد هامان
اگرت شرف همین است که مال و جاه داری
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که اگر ارزش و شرف تو تنها در مال و ثروتت باشد، پس به چه دلیل خود را به این خرمی و ناز و نعمت می‌زنی؟ به عبارتی دیگر، ارزش واقعی انسان به چیزهای مادی نیست، بلکه به ویژگی‌های دیگر او بستگی دارد.
چه درخت‌های طوبی‌ست نشانده آدمی را
تو بهیمه‌وار الفت به همین گیاه داری
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که انسان‌ها به گونه‌ای به گیاهان وابسته و مرتبط هستند، همان‌طور که درختان طوبی نماد زندگی و زیبایی هستند. این ارتباط نشان‌دهنده‌ی وابستگی نوع بشر به طبیعت و عناصر زنده‌ای است که در اطرافش وجود دارند. بیانگر این است که انسان‌ها به این گیاهان و طبیعت عشق و نزدیکی دارند، به‌طوری که این ارتباط عمیق و بنیادین به نوعی مشابه دوستی یا وابستگی حیوانات به گیاهان است.
به کدام روسپیدی طمع بهشت بندی
تو که در خریطه چندین ورق سیاه داری
هوش مصنوعی: به کدام خوشبختی و زیبایی امید داری که بهشت نصیب تو شود، در حالی که در پرونده‌ات بسیاری از کارهای ناپسند و سیاه ثبت شده است؟
به در خدای قربی طلب ای ضعیف همت
که نماند این تقرب که به پادشاه داری
هوش مصنوعی: ای شخصی که اراده‌ات ضعیف است، برای رسیدن به نزدیکی خدا تلاش کن، زیرا این نزدیکی که به پادشاه داری، ماندگار نیست.
تو مسافری و دنیا سر آب کاروانی
نه مُعَوَّل است پشتی که بر این پناه داری
هوش مصنوعی: تو در این دنیا مانند مسافری هستی و این جهان، تنها یک ایستگاه موقتی است. نباید به آن وابسته شوی؛ زیرا پشتی که بر آن تکیه کرده‌ای، تنها برای مدتی قابل اتکاست.
که زبان خاک داند که به گوش مرده گوید
چه خوش است عیش وارث که به جایگاه داری
هوش مصنوعی: زبان خاک می‌داند که به گوش مرده چه بگوید. چه خوب است زندگی ورثه‌ای که در جایگاه و مقام قرار دارند.
تو حساب خویشتن کن نه عتاب خلق سعدی
که بضاعت قیامت عمل تباه داری
هوش مصنوعی: به خودت نگاه کن و به اعمالت توجه کن، نه اینکه به دیگران و قضاوت‌هایشان در مورد خودت اهمیت بدهی؛ زیرا تو در قیامت بر اساس عمل خودت محاسبه خواهی شد و ممکن است کمبودهایی داشته باشی.

خوانش ها

غزل شمارهٔ ۵۸ به خوانش حمیدرضا محمدی
غزل شمارهٔ ۵۸ به خوانش فاطمه زندی
غزل شمارهٔ ۵۸ به خوانش عندلیب

حاشیه ها

1388/11/26 23:01
نگین شکروی

بادرودوسپاس فراوان
درمصرع دوم بیت هفتم "توکه در خریطه" صحیح است
---
پاسخ: با تشکر، تصحیح شد.

1392/04/01 23:07
علی کاظمی

بابام عاشق این غزل سعدی است واقعا زیباست

1396/03/15 11:06
فرخ مردان

گنجور عزیز،
کاشکی کاما ها رو حذف کنید تا به سنت شعر فارسی ، درست خوندن شعر زحمت و درک معنی رو بخواد و هم اینکه گاهی به ایهام کمک کنه. با سپاس.

1397/06/29 09:08
عسگری

بیت ششم : بهیمه صحیح است.

1401/10/03 10:01
نیلوفر خلجی

با درود 

منظور از هامان، در بیت 5 چیست؟