اطلاعات
وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
قالب شعری: غزل
منبع اولیه: ویکیدرج
* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
برگردان به زبان ساده
عشقبازی چیست سر در پای جانان باختن
با سر اندر کوی دلبر عشق نتوان باختن
هوش مصنوعی: عشقبازی یعنی با تمام وجود و هستی خود را در اختیار محبوب قرار دادن و در مقابل، هیچ چیز را نمیتوان در عشق حقیقی فدای محب نکرد. در واقع، عشق و وابستگی به معشوق به قدری عمیق است که هیچ چیز به جز او را نمیتوان قربانی کرد.
آتشم در جان گرفت از عود خلوت سوختن
توبه کارم توبه کار از عشق پنهان باختن
هوش مصنوعی: آتش عشق در دل من روشن شده و دلم را میسوزاند. از گناه و ندامت خود خستهام و نمیتوانم عشق پنهانم را فراموش کنم.
اسب در میدان رسوایی جهانم مردوار
بیش از این در خانه نتوان گوی و چوگان باختن
هوش مصنوعی: شخصی در میدان زندگی با مشکلات و رسواییها مواجه است و از اینکه بیشتر از این در خانه بیحوصله و ناامید بماند، ناراحت است. او نمیخواهد درگیر باختن و ناکامی شود و آرزو دارد که بتواند در برابر چالشها ایستادگی کند.
پاکبازان طریقت را صفت دانی که چیست؟
بر بساطِ نردِ درد، اوّلْ نَدَبْ جان باختن
لغتنامه دهخدا: ندب . [ ن َ دَ ] (اِ) داوکشیدن بر هفت باشد در بازی نرد، و آن را به عربی عذرا خوانند، و چون از هفت بگذرد و به یازده رسد آن راتمامی ندب و داوفره گویند و به عربی وامق خوانند، وچون بر هفده رسد آن را دست خون گویند و اگر از دست خون بگذرد حکم اول پیدا کند، چه داو بر هژده نمیباشد. (برهان قاطع) (آنندراج ) (از جهانگیری ) (از فرهنگ نظام ) (از انجمن آرا). ندب افزونی کردن بازی نرد است وقتی که بازی چرب شود و مرتبه هفت رسد و چون از هفت به یازده رسد نهایت که افزونی بازی است گویند که فرد برد و آن را تمامی ندب نامند و آنکه پی درپی یازده ندب برد گویند که عذرا برد. (غیاث اللغات ).......معنی بیت: رهرو راستین آن باشد که در قمار سخت عاشقی (نرد درد)در همان دور نخست جان خویش را به میان میدان اندازد.
زاهدی بر باد الا، مال و منصب دادن است
عاشقی در ششدر لا، کفر و ایمان باختن
هوش مصنوعی: زاهدی که به دوستی و محبت دنیا مشغول است، تنها مال و مقام را میطلبد، در حالی که عاشق واقعی در دنیای دلسپاری خود، به راحتی بین کفر و ایمان سرگردان است و ارزشهای عمیقتری را میسازد.
بر کفی جام شریعت بر کفی سندان عشق
هر هوسناکی نداند جام و سندان باختن
هوش مصنوعی: در یک سو، جامی از شریعت قرار دارد و در سوی دیگر، سندانی از عشق. هر کسی که تنها به هوسها و خواستههای صرف خود فکر میکند، نمیتواند مفهوم عمیق این دو را درک کند و به همین دلیل، از دست دادن یکی از آنها را نخواهد فهمید.
سعدیا شطرنج ره مردان خلوت باختند
رو تماشا کن که نتوانی چو ایشان باختن
هوش مصنوعی: ای سعدی، مردان بزرگ در خلوت به بازی شطرنج مشغولند و باختند. حالا نگاه کن که تو نمیتوانی مانند آنها باخت را تحمل کنی و این شکست را بپذیری.
حاشیه ها
ندب . [ ن َ دَ ] (اِ) داوکشیدن بر هفت باشد در بازی نرد، و آن را به عربی عذرا خوانند، و چون از هفت بگذرد و به یازده رسد آن راتمامی ندب و داوفره گویند و به عربی وامق خوانند، وچون بر هفده رسد آن را دست خون گویند و اگر از دست خون بگذرد حکم اول پیدا کند، ...
لغتنامه دهخدا
1396/03/11 11:06
فرخ مردان
@عابد..: منم دیدم اینو توی دهخدا. معلومه شما هم مثه من نفهمیدی معنیشو. کسی هست با کلمه های رایج بگه "ندب" در تخته نرد یعنی چی؟
پاکبازان طریقت را صفت دانی که چیست
بر بساط نرد درد اول ندب جان باختن
پاکباز:قمارباز به فنا رفته و خاموش/کسی که علاقه بسیار به بازی قمار دارد و در این بازی هست و نیستش به فنا رفته و جر هم نزند/سالک و رهرو راستین
ندب:یک دور بازی(قماربازی)
رهرو راستین آن باشد که در قمار سخت عاشقی (نرد درد)در همان دور نخسست جان خوببش را به میان میدان اندازد.
عاقلان از بلا بپرهیزند
مذهب عاشقان دگر باشد
پاکبازان طریقت را صفت دانی که چیست
بر بساط نرد درد اول ندب جان باختن
به نظرم درست مصرع دوم اینگونه است:
بر بساط نرد داو اول نوبت جان باختن
جناب فرخ منظور از ندب شرط بندی و نظیر ان است سعدی می فرماید: ایا می دانی ویژگی بر جسته کسانی مذهب و مسلکشان بر پایه عشق و عرفان است چیست؟ان است که در مرحله اول قمار جانشان را گرو بزارند و ان را فدا کنند .
سعدی