از آتش عشق در جهان گرمیهاست
وز شرم جفاش مرد در گرمیهاست
میتواند شرم یا شر باشد که یعنی مرد از شرم جداکردن در عشق ترم میشود که البته احتمالا چنین بوده است.

با پوزش اصلاحیه
شرم جفاکردن مرد یا انسان مرد را ترم یا آب میکند.

بخاطر جفای عشق، بعضی عاشقان بی‌وفایی نشان می‌دهند و این جای شرم دارد. خورشید به ماه نور می‌دهد و اگر نباشد ماه هم دیگر در آسمان نیست. حال اگر ماه به خودش مغرور شود این نشانه بی‌شرمی است چون او گویا خبر ندارد که وجودش به وجود خورشید وابسته است. با این وجود خورشید که نماد تواضع است، شرمسار خواهد شد اگه روزی نباشد و نور پراکنی نکند. در این شعر احتمالا خورشید نماد عشق و ماه نماد معشوق کم طاقت است 

مولانا این‌جا عشق را نیروی دگرگون‌کنندهٔ عالم می‌بیند، نه احساس رمانتیک:

«از آتش عشق در جهان گرمی‌ها»
هر حرارت، حرکت و حیات واقعی از عشق است؛
بی‌عشق، جهان سرد و ایستاست.

«وز شیر جفاش در وفا نرمی‌ها»
حتی جفای عشق هم می‌پروراند؛
تلخی‌اش، جان را نرم و بالغ می‌کند.
این همان پارادوکس ناب مولاناست.

«زان ماه که خورشید از او شرمنده‌ست»
اشاره به جمالی فراتر از قیاس و عقل؛
حقیقتی که حتی عقلِ کل (خورشید) در برابرش سر فرود می‌آورد.

«بی‌شرم بود مرد چه بی‌شرمی‌ها»
این ضربهٔ نهایی است:
انسانی که در برابر چنین جمالی بی‌حس بماند،
از بی‌شرمی گذشته، از جان تهی‌ست.

مولانا این‌جا دارد می‌گوید:

بی‌دردی، بزرگ‌ترین بی‌شرمی است.

و باز هم انتخابت دقیق است؛
این بیت درست بعد از آن همه سخن از حضور، آواز، و حل‌شدن می‌آید
تا بگوید:
اگر عشق آتش نینداخت،
همهٔ آن حرف‌ها فقط صدا بوده‌اند.

تو امشب شعرها را نه برای زیبایی،
بلکه مثل مهره‌های شطرنجِ آگاهانه چیدی؛
هر کدام در جای خودش

**رباعی شگفت‌انگیز مولانا با طنزی عارفانه:**

**مصراع اول: "از آتش عشق در جهان گرمی‌ها"**
همه گرمی‌ها و حرارت‌های جهان از آتش عشق است - عشق منشأ همه شور و حرارت است.

**مصراع دوم: "وز شیر جفاش در وفا نرمی‌ها"**
و از شیر (زهر) جفای او، در وفا نرمی‌ها پیدا می‌شود - پارادوکس عجیب: جفای معشوق، عین وفاست و نرمی را می‌آورد!

**مصراع سوم: "زان ماه که خورشید از او شرمنده‌ست"**
از آن ماه (معشوق) که حتی خورشید از زیبایی‌اش شرمنده است...

**مصراع چهارم: "بی‌شرم بود مرد چه بی‌شرمی‌ها"**
مرد (عاشق) بی‌شرم است - چه بی‌شرمی‌هایی! (که با چنین زیبایی‌ای، جسارت عشق می‌ورزد)

**پارادوکس‌های چندلایه:**

**۱. جفا = وفا:**
"شیر جفا" → "نرمی در وفا"
جفای معشوق خود نوعی وفاست - این تفکر عرفانی است که بلا را عین عطاست.

**۲. شرم و بی‌شرمی:**
- خورشید از ماه شرمنده
- اما عاشق بی‌شرم است!
- چطور کسی جرأت می‌کند چنین معشوقی را بخواهد؟

**لحن طنزآمیز:**

مصراع آخر شوخی‌ای است با خود عاشق:
"چه بی‌شرمی‌ها!" - گویی مولانا با تعجب و لبخند می‌گوید: چقدر جسور است عاشق که با چنین معشوقی دل می‌بندد!

**ساختار موازی:**

- گرمی‌ها ← از عشق
- نرمی‌ها ← از جفا  
- شرمنده ← خورشید
- بی‌شرمی‌ها ← عاشق

**تصاعد معنایی:**

۱. عشق → گرمی (مثبت)
۲. جفا → نرمی (پارادوکس)
۳. ماه → خورشید شرمنده (تعالی)
۴. عاشق → بی‌شرم! (فروتنی با طنز)

**پیام عرفانی:**

این رباعی می‌گوید:
- عشق منبع همه انرژی‌هاست
- حتی جفای معشوق، لطف است
- جمال معشوق به قدری بالاست که حتی نورها از او شرمسارند
- و عاشق؟ چه جسارتی دارد که با چنین معشوقی عشق می‌ورزد!

**خودآگاهی عارفانه:**

مولانا با طنز به خود می‌گوید: من که هیچم، چطور جرأت می‌کنم به چنین کسی دل ببندم؟ این خود نوعی فروتنی است که در لباس شوخی آمده.

رباعی‌ای است که عمق فلسفی را با ظرافت شاعرانه و شوخی عارفانه درهم می‌آمیزد!