گنجور

بخش ۱۴ - در بیان معرفت نفس گوید

چون تو نفس خویش را بشناختی
مرکب معنی به صحرا تاختی
ای ندانسته ز غفلت پیش و پس
با تو زین معنی همین نامست و بس
دانش نفست نه کار سرسریست
گر بحق دانا شوی دانی که چیست
نفس تو آشوب و افعال خداست
نی ز وصف و دانش این معنی جداست
بهر این گفت آنکه بینای رهست
حق شناسست آنکه از حق آگهست
در حقیقت کی از آن دانا شوی
عیب خود بشناس تا بینا شوی
گه بطاعت گه به عصیان ره زند
آتش اندر بار دل ناگه زند
گه لباس بت پرستی برکشد
گه بدعوی خدائی سرکشد
جرعۀ ناخورده مستیها کند
نیستی نادیده هستیها کند
گر مراد خود نیابد از درت
جوهری گردد نفیس اندر برت
نفس را گردن بزن فارغ نشین
من بیان کردم سلوک راه دین

اطلاعات

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

چون تو نفس خویش را بشناختی
مرکب معنی به صحرا تاختی
هوش مصنوعی: وقتی که خود را به درستی شناختی، توانستی به جستجوی معانی عمیق بپردازی و در دنیای گسترده تفکر حرکت کنی.
ای ندانسته ز غفلت پیش و پس
با تو زین معنی همین نامست و بس
هوش مصنوعی: ای کسی که به خاطر غفلت خود نمی‌دانی، پیش و پس از این موضوع تنها همین نام وجود دارد و بس.
دانش نفست نه کار سرسریست
گر بحق دانا شوی دانی که چیست
هوش مصنوعی: نفس و روح شما چیزی نیست که به سادگی و بی‌توجهی بتوان با آن برخورد کرد. اگر واقعاً به دانش و آگاهی برسید، متوجه خواهید شد که حقیقت چیست.
نفس تو آشوب و افعال خداست
نی ز وصف و دانش این معنی جداست
هوش مصنوعی: وجود تو مملو از آشفتگی و رفتارهای الهی است. این ویژگی‌ها جدا از توصیف و دانش نیستند و به هم پیوند دارند.
بهر این گفت آنکه بینای رهست
حق شناسست آنکه از حق آگهست
هوش مصنوعی: کسی که در راه شناخت حقیقت است، تنها به دلیل بینش و بینایی خود می‌تواند به درستی مسیر را بپیماید. در عوض، آن که از حقیقت آگاهی دارد، درک عمیق‌تری از وجود حق را دارد.
در حقیقت کی از آن دانا شوی
عیب خود بشناس تا بینا شوی
هوش مصنوعی: برای اینکه واقعاً عاقل و آگاه شوی، ابتدا باید عیب‌ها و نواقص خود را بشناسی. تنها سپس می‌توانی به بینش واقعی دست پیدا کنی.
گه بطاعت گه به عصیان ره زند
آتش اندر بار دل ناگه زند
هوش مصنوعی: گاهی انسان در اطاعت خداوند قدم بر می‌دارد و گاهی در نافرمانی. ناگهان آتش و اندوه بر دل او می‌افتد.
گه لباس بت پرستی برکشد
گه بدعوی خدائی سرکشد
هوش مصنوعی: گاهی انسان به پیروی از خرافات و باورهای نادرست روی می‌آورد و گاهی با ادعای قدرت و خدایی خود را بزرگ می‌سازد.
جرعۀ ناخورده مستیها کند
نیستی نادیده هستیها کند
هوش مصنوعی: نوشیدن جرعه‌ای از لذتها می‌تواند باعث غفلت از وجود و حقیقت خود شود.
گر مراد خود نیابد از درت
جوهری گردد نفیس اندر برت
هوش مصنوعی: اگر کسی از در تو به چیزی که می‌خواهد نرسد، به ارزش و مقام او افزوده می‌شود و او را گران‌بها می‌کند.
نفس را گردن بزن فارغ نشین
من بیان کردم سلوک راه دین
هوش مصنوعی: خودت را از قید و بندهای دنیوی آزاد کن و به آرامی بنشین. من روش درست زندگی و سیر و سلوک در مسیر دین را برایت توضیح دادم.