گنجور

بخش ۳ - فضیلت و ثواب توبه

بدان که حق تعالی همه خلق را به توبه فرموده است و گفته، «و توبوا الی الله جمیعا ایها المومنون لعلکم تفلحون». گفته است هرکه امید فلاح دارد توبه کند. و رسول (ص) گفت، «هرکه توبه کند پیش از آن که آفتاب از جانب مغرب برآید، توبه وی پذیرفته است» و گفت، «پشیمانی توبه است»، و گفت، «اندر رهگذر مردم مایستید که آن را لاف گاه گویند که کس باشد که بایستد آنجا و هرکس که بگذرد بر وی خندند و هر زن که فرا رسد اندر وی سخنهای زشت همی گویند، از آنجا برنخیزد تا آنگاه که دوزخ را واجب نگردد، مگر توبه کند».

و رسول (ص) گفت، «هر روز هفتاد بار توبه کنم و استغفار کنم». و گفت، «هرکه از گناهان توبه کند گناه وی فراموش گرداند بر دست و پای وی و بر آنجا که اندر وی معصیت کرده باشد تا چون حق را بیند بر وی هیچ گواه نباشد» و گفت، «خدای تعالی توبه بنده فراپذیرد پیش از آن که جان به حلق رسد و اندر غرغر افتد». و گفت، «حق تعالی دست کرم گشاده است کسی را که به روز گناه کرده است تا به شب توبه کند و بپذیرد و کسی را که به شب گناه کند و تا روز توبه کند و بپذیرد تا آنگاه که آفتاب از مغرب برآید».

و عمر رضی الله عنه همی گوید که رسول (ص) گفت، «توبه کنید که من روزی صد بار توبه می کنم». و گفت، «هیچ آدمی نیست که نه گناهکار است، ولیکن بهترین گناهکاران تایبانند». و گفت، «هرک از گناهی توبه کند همچون کسی بود که اصلا گناه نکرده است». و گفت، «توبه از گناه آن است که هرگز با سر آن نشوی». و گفت، «یا عایشه! این که خدای تعالی می گوید، «ان الذین فارقوا دینهم و کانوا شیعا لست منهم» اهل بدعت اند و هرکه گناه دارد وی را توبه است مگر مبتدع را که ایشان را توبه نیست، من از ایشان بیزارم و ایشان از من».

و گفت، «چون ابراهیم (ع) را به آسمان بردند، مردی را دید با زنی زنا همی کرد. بر ایشان دعا کرد هلاک شدند. دیگری را دید که معصیت همی کرد بر وی نیز دعا کرد. وحی آمد که یا ابراهیم! بگذار تا مگر از سه کار یکی حاصل آید. یا توبه کند بپذیرم یا استغفار کند بیامرزم و یا از وی فرزندی آید که مرا پرستد و من وی را در کار او کنم. نشنیدی که از نامهای من یکی صبور است؟»

عایشه رضی الله عنه همی گوید که رسول (ص) گفت که حق تعالی هیچ بنده را پشیمانی نداد از گناهی که نه وی را بیامرزد پیش از آن که آمرزش خواهد». و گفت، «از جانب مغرب دری است پهنای وی هفتاد ساله راه یا چهل ساله راه، برای توبه گشاده اند. از آن روز باز که آسمان و زمین بیافریده اند و نبندند تا آنگاه که آفتاب از مغرب برآید»، و گفت، «روز دوشنبه و پنجشنبه اعمال بنده عرض کنند. هرکس که توبه کرده باشد بپذیرند و هرکه آمرزش خواهد بیامرزند و کسانی که دلهای پرکین دارند همچنان بگذارند».

و گفت، «تایب حبیب حق تعالی است و هرکه توبه کرد همچنان است که گناه نکرده است». و گفت (ص)، «خدای تعالی به توبه بنده شادتر از آن است که مردی اعرابی اندر بادیه خونخوار سر فرو نهد و بخسبد و شتری دارد و طعام و زاد و هرچه دارد بر پشت وی، چون بیدار شود شتر نبیند، برخیزد و بسیار طلب کند تا بیم آن بود که از تشنگی و گرسنگی هلاک شود و دل از جان برگیرد، گوید با جای شوم و سر بر زمین نهم تا بمیرم. با جای خویش آید و سر بر ساعد نهد تا بمیرد. در خواب شود و چون از خواب اندر آید شتر را بیند به سلامت با زاد و راحله بر سر وی ایستاده. خواهد که شکر کند و گوید تو خدائی و من بنده تو. از شادی غلط کند زبان و گوید تو بنده ای و من خدای تو. حق تعالی به توبه بنده خویش شادتر از آن مرد بود و بدان شتر و طعام خویش».

بخش ۲ - اصل اول: بدان که توبه و بازگشتن به حق تعالی اول قدم مریدان است و بدایت راه سالکان است و هیچ آدمی را از این چاره نیست، چه پاک بودن از گناه از اول آفرینش تا به آخر کار فرشتگان است و مستغرق بوادن در معصیت و مخالفت همه عمر پیشه شیطان است و بازگشتن از راه معصیت با راه طاعت به حکم توبه و ندامت کار آدم و آدمیان است. هرکه به توبه گذشته را تدارک کند نسبت خویش با آدم درست کرد، اما همه عمر اندر طاعت گذاشتن خود آدمی را ممکن نیست، چه وی را که بیافریدند اندر ابتدا ناقص آفریدند و بی عقل و اول شهوت را بر وی مسلط کردند که آلت شیطان است و آن عقل که خصم شهوت و نور جوهر فرشتگان است پس از آن آفریدند که شهوت مستولی شده بود و قلعه سینه به تغلب فرو گرفته بود و نفس با وی الفت گرفته و خوی کرده، پس به ضرورت عقل که پیدا آمد به توبه و مجاهده افتاد تا این قلعه فتح افتد و از دست شیطان بیرون آید. پس توبه ضرورت آدمیان است و وال قدم سالکان است پس از بیداری که حاصل آید از نور و شرع و عقل تا بدان راه از بی راهی بشناسد هیچ فریضه نیست جز توبه که معنی وی بازگشتن است از بی راهی و آمدن باز راه.بخش ۴ - حقیقت توبه: بدان که اول توبه نور معرفت است و ایمان که پدیدار آید و از آن نور بینند که گناهها زهر قاتل است چون نگاه کند که وی از این زهر بسیار خورده است و به هلاک نزدیک است به ضرورت پشیمان شود و هراس اندر درون وی پدیدار آید، چون کسی بداند که زهر بسیار خورده است به ضرورت پشیمان شود و بترسد و به سبب آن انگشت به گلو فرو برد تا قی کند و به سبب آن هراس تدبیر آن و داروی آن کند.

اطلاعات

منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

بدان که حق تعالی همه خلق را به توبه فرموده است و گفته، «و توبوا الی الله جمیعا ایها المومنون لعلکم تفلحون». گفته است هرکه امید فلاح دارد توبه کند. و رسول (ص) گفت، «هرکه توبه کند پیش از آن که آفتاب از جانب مغرب برآید، توبه وی پذیرفته است» و گفت، «پشیمانی توبه است»، و گفت، «اندر رهگذر مردم مایستید که آن را لاف گاه گویند که کس باشد که بایستد آنجا و هرکس که بگذرد بر وی خندند و هر زن که فرا رسد اندر وی سخنهای زشت همی گویند، از آنجا برنخیزد تا آنگاه که دوزخ را واجب نگردد، مگر توبه کند».
هوش مصنوعی: بدان که خداوند همه مخلوقات را به توبه دعوت کرده است و فرموده که «ای مؤمنان، همگی به سوی خدا توبه کنید تا رستگار شوید». او بیان کرده که هر کس به رستگاری امید دارد، باید توبه کند. همچنین رسول خدا (ص) فرمودند: «هر کسی قبل از آنکه خورشید از مغرب طلوع کند، توبه کند، توبه‌اش پذیرفته است» و نیز فرمودند: «پشیمانی خود بخشی از توبه است». ایشان هشدار دادند که نباید در بین مردم بایستید و از آنجا بگذرید، زیرا بر کسانی که آنجا می‌مانند، خنده می‌کنند و برای زنان هم سخنان زشت می‌زنند. بهتر است از آنجا برنخیزید تا زمانی که عذاب جهنم بر شما واجب نشود، مگر اینکه توبه کنید.
و رسول (ص) گفت، «هر روز هفتاد بار توبه کنم و استغفار کنم». و گفت، «هرکه از گناهان توبه کند گناه وی فراموش گرداند بر دست و پای وی و بر آنجا که اندر وی معصیت کرده باشد تا چون حق را بیند بر وی هیچ گواه نباشد» و گفت، «خدای تعالی توبه بنده فراپذیرد پیش از آن که جان به حلق رسد و اندر غرغر افتد». و گفت، «حق تعالی دست کرم گشاده است کسی را که به روز گناه کرده است تا به شب توبه کند و بپذیرد و کسی را که به شب گناه کند و تا روز توبه کند و بپذیرد تا آنگاه که آفتاب از مغرب برآید».
هوش مصنوعی: پیامبر (ص) فرمودند که هر روز باید هفتاد بار توبه و استغفار کرد. ایشان همچنین بیان کردند که هر کسی از گناهان خود توبه کند، گناهانش بر پای او و در جایی که معصیت کرده، فراموش خواهد شد تا زمانی که حق را ببیند و هیچ دلیلی بر او نباشد. همچنین فرمودند که خداوند متعال توبه بندگان را قبل از آنکه جانشان به حلق برسد و در حالت غرق شدن قرار بگیرند، می‌پذیرد. ایشان افزودند که خداوند دست بخشش خود را به روی کسانی که در طول روز گناه کرده‌اند، تا شب باز می‌کند تا آنها توبه کنند و توبه‌شان پذیرفته شود. همچنین کسی که در شب گناه کرده باشد، می‌تواند تا روز توبه کند و توبه‌اش مورد قبول قرار گیرد، تا زمانی که خورشید از مغرب طلوع کند.
و عمر رضی الله عنه همی گوید که رسول (ص) گفت، «توبه کنید که من روزی صد بار توبه می کنم». و گفت، «هیچ آدمی نیست که نه گناهکار است، ولیکن بهترین گناهکاران تایبانند». و گفت، «هرک از گناهی توبه کند همچون کسی بود که اصلا گناه نکرده است». و گفت، «توبه از گناه آن است که هرگز با سر آن نشوی». و گفت، «یا عایشه! این که خدای تعالی می گوید، «ان الذین فارقوا دینهم و کانوا شیعا لست منهم» اهل بدعت اند و هرکه گناه دارد وی را توبه است مگر مبتدع را که ایشان را توبه نیست، من از ایشان بیزارم و ایشان از من».
هوش مصنوعی: عمر رضی الله عنه می‌فرماید که پیامبر (ص) فرمود: «توبه کنید، زیرا من روزانه صد بار توبه می‌کنم.» او همچنین گفت که هیچ‌کس نیست که گناه نکرده باشد، اما بهترین گناهکاران کسانی هستند که توبه می‌کنند. همچنین بیان کرد که هر کسی که از گناهی توبه کند، مانند کسی است که اصلاً گناه نکرده است. او افزود که توبه از گناه به این معناست که هرگز به آن گناه بازنگردد. او به عایشه گفت: «اینکه خداوند می‌فرماید: «کسانی که از دین خود خارج شدند و فرقه‌جاتی درست کردند، از من نیستند»، یعنی اهل بدعت هستند و هرکسی که گناهی دارد، توبه‌اش مقبول است، اما برای مبتدعین توبه‌ای وجود ندارد و من از آن‌ها بیزارم و آن‌ها نیز از من بیزارند.»
و گفت، «چون ابراهیم (ع) را به آسمان بردند، مردی را دید با زنی زنا همی کرد. بر ایشان دعا کرد هلاک شدند. دیگری را دید که معصیت همی کرد بر وی نیز دعا کرد. وحی آمد که یا ابراهیم! بگذار تا مگر از سه کار یکی حاصل آید. یا توبه کند بپذیرم یا استغفار کند بیامرزم و یا از وی فرزندی آید که مرا پرستد و من وی را در کار او کنم. نشنیدی که از نامهای من یکی صبور است؟»
هوش مصنوعی: ابراهیم (ع) در آسمان مردی را دید که با زنی زنا می‌کرد. او برای آن‌ها دعا کرد و آن‌ها هلاک شدند. سپس مرد دیگری را دید که معصیت می‌کرد و برای او هم دعا کرد. به ابراهیم وحی شد که باید بگذارد تا یکی از سه اتفاق بیفتد: یا آن فرد توبه کند و او را بپذیرد، یا استغفار کند تا مورد بخشش قرار گیرد، یا ممکن است از او فرزندی به دنیا بیاید که خدا را پرستش کند و خداوند در کار او کمک کند. همچنین به او یادآوری شد که یکی از نام‌های خدا صبور است.
عایشه رضی الله عنه همی گوید که رسول (ص) گفت که حق تعالی هیچ بنده را پشیمانی نداد از گناهی که نه وی را بیامرزد پیش از آن که آمرزش خواهد». و گفت، «از جانب مغرب دری است پهنای وی هفتاد ساله راه یا چهل ساله راه، برای توبه گشاده اند. از آن روز باز که آسمان و زمین بیافریده اند و نبندند تا آنگاه که آفتاب از مغرب برآید»، و گفت، «روز دوشنبه و پنجشنبه اعمال بنده عرض کنند. هرکس که توبه کرده باشد بپذیرند و هرکه آمرزش خواهد بیامرزند و کسانی که دلهای پرکین دارند همچنان بگذارند».
هوش مصنوعی: عایشه رضی الله عنها می‌گوید که پیامبر (ص) فرمودند خداوند هیچ بنده‌ای را که از گناه خود پشیمان نباشد، نمی‌بخشد تا زمانی که او به توبه و آمرزش بخواهد. ایشان اشاره کردند که از طرف مغرب دری به وسعت هفتاد سال یا چهل سال به روی توبه باز است، این در از زمانی که آسمان و زمین خلق شده‌اند گشوده است و تا زمانی که خورشید از مغرب طلوع کند، بسته نخواهد شد. همچنین فرمودند که اعمال بندگان در روزهای دوشنبه و پنجشنبه به پیشگاه خداوند عرضه می‌شود و هر کس که توبه کرده باشد، پذیرفته می‌شود و هر کسی که بخواهد آمرزش یابد، مورد بخشش قرار می‌گیرد. اما کسانی که دل‌هایشان پر از کینه است، به حال خود رها می‌شوند.
و گفت، «تایب حبیب حق تعالی است و هرکه توبه کرد همچنان است که گناه نکرده است». و گفت (ص)، «خدای تعالی به توبه بنده شادتر از آن است که مردی اعرابی اندر بادیه خونخوار سر فرو نهد و بخسبد و شتری دارد و طعام و زاد و هرچه دارد بر پشت وی، چون بیدار شود شتر نبیند، برخیزد و بسیار طلب کند تا بیم آن بود که از تشنگی و گرسنگی هلاک شود و دل از جان برگیرد، گوید با جای شوم و سر بر زمین نهم تا بمیرم. با جای خویش آید و سر بر ساعد نهد تا بمیرد. در خواب شود و چون از خواب اندر آید شتر را بیند به سلامت با زاد و راحله بر سر وی ایستاده. خواهد که شکر کند و گوید تو خدائی و من بنده تو. از شادی غلط کند زبان و گوید تو بنده ای و من خدای تو. حق تعالی به توبه بنده خویش شادتر از آن مرد بود و بدان شتر و طعام خویش».
هوش مصنوعی: او گفت: «توبه کن که حق تعالی آن را می‌پذیرد و هر کسی که به توبه بپردازد، همانند کسی است که هرگز گناه نکرده است». و همچنین بیان کرد که خداوند به توبه بنده‌اش از مردی که در بیابان با تمام دارایی‌هایش به خواب رفته و وقتی بیدار می‌شود، شتر و معیشتش را در کنار خود می‌بیند، شادتر است. این مرد در عذاب تشنگی و گرسنگی فکر می‌کند که باید بمیرد و در نهایت دوباره می‌خوابد. وقتی بیدار می‌شود و شتر و دارایی‌اش را سالم پیدا می‌کند، شکر خدا را به جا می‌آورد و از شادی زبانش به اشتباه به‌جای اینکه بگوید من بنده‌ام، می‌گوید تو بنده‌ای و من خدای تو. خداوند از توبه بنده‌اش به اندازه شادی آن مرد و شتر و غذاهایش خوشحال است.