گنجور

بخش ۲۸ - پیدا کردن نماز آدینه و فضیلت آن

بدان که روز آدینه روزی بزرگ است و فضل وی عظیم است و عید مومنان است و رسول (ص) گفت، «هر که سه جمعه بی عذری دست بدارد، اسلام را از پس پشت انداخت و دل وی زنگار گرفت» و در خبر است که خدای تعالی در هر آدینه ششصد هزارآزاد کرده است از آتش دوزخ و رسول (ص) گفت، «دوزخ را هر روز به نزدیکی زوال آفتاب بتابانند، نماز مکنید در این وقت، مگر روز آدینه که دوزخ در این روز نتابانند»، و گفت، «هر که روز آدینه فرمان یابد، وی را مزد شهیدی نویسند و از عذاب گورش نگاه دارند.»

شرایط جمعه

بدان که هر چه در نمازهای دیگر شرط باشد، در این نماز شرط است و برون آن شش شرط دیگر است خاص.

شرط اول، وقت است: اگر امام مثلا سلام پس از وقت نماز دیگر دهد جمعه فوت می شود و نماز پیشین تمام باید کردن.

شرط دوم جایگاه است: که این نماز در صحرا نبندد و در میان خیمه ها نبندد، بلکه باید که در شهری باشد یا در دیهی که اندر وی آن چهل مرد آزاد و بالغ مقیم باشد و اگر در مسجد نباشد درست بود.

شرط سوم عدد است: که تا چهل مرد آزاد مکلف مقیم حاضر نیایددرست نباشد اگر از این عدد کمتر شود در خطبه یا در نماز، ظاهر آن است که درست نباشد.

شرط چهارم جماعت است: اگر این قوم تنها هر یکی نماز کنند درست نیاید، لیکن کسی که رکعت بازپسین دریافت، نماز وی درست بود، اگرچه در رکعت دوم تنها بود و اگر رکوع دوم درنیابد، اقتدا کند بر نیت نماز پیشین.

شرط پنجم: آن که باید که پیش از آن جمعه دیگر نکرده باشد که در یک شهر یک جمعه بیش نشاید کردن، مگر چنان بود که در یک مسجد نگنجند و دشوار بود و اگر نتواند و دو جمعه کنند، درست آن بود که تکبیر اول از پیش کرده باشد.

شرط ششم: دو خطبه است پیش از نماز و هر دو فریضه است و نشستن میان دو خطبه فریضه است و برای پای بودن در خطبه فریضه است و در خطبه اول چهار چیز فریضه است: تمحید و الحمدلله کفایت بود و صلوات دادن بر رسول (ص) و وصیت به تقوی اصیکم بتقوی الله کفایت بود و یک آیت از قرآن و در خطبه دوم همین فرضیه است، لیکن به دل آیت از قرآن دعا فریضه است.

و بدان که این نماز بر کودکان و زنان و بندگان و مسافران واجب نیست و روا باشد دست بازداشتن به عذر گل و باران و بیمارداری چون بیمار را دارنده ای دیگر نبود، لیکن اولیتر آن بود که نماز پیشین پس از آن کنند که مردم از جمعه فارغ شوند.

آداب جمعه

باید که بر ده چیز سنت و آداب نگاه دارد:

ادب اول آن که روز پنجشنبه جمعه را استقبال کند به دل و به ساختن کار چون جامه سپید راست کردن و شغلی که باشد از پیش برگرفتن تا بامداد پگاه به نماز تواند شدن و نماز دیگر روز پنجشنبه خالی نشستن و به تسبیح و استغفار مشغول بودن که فضل این ساعت عظیم است و در مقابله آن ساعت عزیز است که در روز آدینه است و گفته اند که در این شب با اهل صحبت کردن سنت است تا آن نیز تقاضای غسل باشد هر دو را روز آدینه.

ادب دوم آن است که بامداد به غسل مشغول شود اگر زود به مسجد خواهد شد، و اگر نه تاخیر اولیتر و رسول (ص) به غسل جمعه فرموده است فرمانها، موکد تا گروهی از علما پنداشته اند که این غسل فریضه است و اهل مدینه، کسی را که سخن درشت خواستندی گفت، گفتندی، «تو بتری از کسی که روز آدینه غسل نکند» و اگر کسی در این روز جنب باشد، چون غسل جنابت بکند اولیتر آن بود که بر نیت غسل جمعه دیگرباره آب بر خویشتن ریزد، پس اگر به یک غسل هر دو نیت کند کفایت بود و فضل غسل جمعه نیز حاصل شود.

ادب سوم آن است که آراسته و پاکیزه و نیکو هیات به مسجد آید و پاکیزگی بدان بود که موی سر به دو ناخن باز کند و موی لب راست کند و اگر نخست به گرمابه شده بود و این به جای آورده، کفایت بود و آراستگی بدان بود که جامه سپید پوشد که خدای تعالی از جامه ها جامه سپید دوستتر دارد و بوی خوش به کار دارد، بر نیت تعظیم مسجد و نماز تا از وی بوی خوش نیاید که کسی رنجور شود یا در غیبت افتد.

ادب چهارم پگاه رفتن است به جامع که فضل این بزرگ است و در روزگار اول به وقت صبح به چراغ شدندی و راهها از زحمت چنان بودی که دشوار توانستندی و ابن مسعود یک بار به مسجد شد، سه تن پیش از وی آمده بودند، با خویشتن عتاب می کرد و می گفت، «تو در درجه چهارم باشی، کار تو چون بود؟» و چنین گفتندی که اول بدعت که در اسلام پدید آمد این بود که این سنت را دست بداشتند و چون جهودان و ترسایان روز شنبه و یکشنبه پگاه به کلیسا و کنشت شوند و گفت، مسلمانان روز آدینه که روز ایشان باشد تقصیر کنند، چگونه باشد؟ و رسول (ص) گفت «هرکه در ساعت اول از این روز به جامع شود، چنان باشد که شتری قربان کرده باشد و اگر دوم ساعت رود، گاوی قربان کرده باشد و در ساعت سوم گوسفندی: و در چهارم ماکیانی و در پنجم خایه مرغی، و چون خطیب بر منبر آید، فریشتگانی که این فرمان می نویسند صحایف درنوردند و به سماع خطبه مشغول شوند و هرکه درین وقت آید جز فضل نماز چیزی دیگر نیابد.»

ادب پنجم آن که پای بر گردن مردمان ننهد اگر دیر آمده باشد که در خبر است که هرکه چنین کند، روز قیامت از وی پلی سازند که مردمان بر وی می روند و رسول (ص) یکی را دید که چنین می کرد، چون نماز بکرد گفت، «چرا تو جمعه نکردی؟» گفت، «یا رسول الله با تو به هم بودم»، گفت: «نی! چون دیدم تو را که پای بر گردن مردمان می نهادی»، یعنی کسی که چنین کند چنان بود که نماز نکرده باشد، اما اگر صف اول خالی باشد، روا بود که قصد کند به صف اول که تقصیر ایشان کردند که آن صف بگذاشتند.

ادب ششم آن که در پیش کسی که نماز می کند نگذرد و چون بنشیند به دیوار یا به ستون نزدیک نشیند تا کسی را پیش وی راه نبود که نهی است از گذشتن پیش کسی که نماز می کند و در خبر است که اگر خاکستری گردد که باد وی را بپراکند بهتر از آن که پیش مصلی بگذرد.

ادب هفتم آن که صف اول طلب کند و اگر نتواند هرچند نزدیکتر بهتر که فضل این بزرگ است، مگر در صف اول لشکریان باشند که جامه دیبا دارند یا جامه سیاه خطیب ابریشمین باشد یا شمشیر وی به زر باشد یا منکری دیگر باشد، آنگاه هرچند از آن دورتر باشد اولیتر که نشاید به اختیار جایی که منکری باشد نشستن.

ادب هشتم آن که چون خطیب بیرون آید نیز سخن نگوید و به جواب موذن مشغول شود آنگاه به ماع خطبه و اگر کسی سخن گوید وی را به اشارت خاموش کند، نه به زبان که رسول (ص) گفت، «هر که دیگری را گوید در وقت خطبه که خاموش باشد یا گوش دار، بیهوده ای گفت و هر که در این وقت بیهوده ای گفت وی را جمعه نیست» و اگر دور باشد و خطبه نمی شنود هم باید که خاموش باشد و جایی که سخن گویند ننشیند، و در این وقت هیچ نماز نکند مگر تحیت مسجد.

ادب نهم آن که چون نماز کند هفت بار الحمد برخواند و هفت بار قل هوالله و معوذتین که در اثر است که این از جمعه حرزی باشد وی را از شیطان و بگوید، «اللهم یا غنی یا حمید یا مبدی یا معید یا رحیم یا ودود اغننی بحلالک عن حرامک و بفضلک عمن سواک»، که گویند هرکه بدین دعا مداومت کند، از جایی که نیندیشد روزی وی پدید آید و از خلق بی نیاز گردد و پس از این شش رکعت نماز کند سنت که این مقدار از رسول (ص) حکایت کرده اند.

ادب دهم آن که در مسجد می باشد تا نماز دیگر بکند و اگر تا نماز شام بایستد فاضلتر و گویند که این به جای حجی و عمره ای بایستد در ثواب و اگر نتواند و به خانه شود، باید که ذکر حق تعالی غافل نگردد، تا آن ساعت عزیز که در جمله روز آدینه است وی را در غفلت نیابد که از فضل آن محروم ماند.

اطلاعات

منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

بدان که روز آدینه روزی بزرگ است و فضل وی عظیم است و عید مومنان است و رسول (ص) گفت، «هر که سه جمعه بی عذری دست بدارد، اسلام را از پس پشت انداخت و دل وی زنگار گرفت» و در خبر است که خدای تعالی در هر آدینه ششصد هزارآزاد کرده است از آتش دوزخ و رسول (ص) گفت، «دوزخ را هر روز به نزدیکی زوال آفتاب بتابانند، نماز مکنید در این وقت، مگر روز آدینه که دوزخ در این روز نتابانند»، و گفت، «هر که روز آدینه فرمان یابد، وی را مزد شهیدی نویسند و از عذاب گورش نگاه دارند.»
هوش مصنوعی: روز جمعه روز بزرگی است که از فضیلت‌های زیادی برخوردار است و برای مومنان عید محسوب می‌شود. پیامبر (ص) فرمودند که اگر کسی سه جمعه بدون عذر غیبت کند، مانند این است که اسلام را پشت سر انداخته و دلش دچار غفلت می‌شود. همچنین در احادیث آمده که خداوند در هر جمعه ششصد هزار نفر را از آتش جهنم آزاد می‌کند. پیامبر (ص) همچنین بیان کردند که جهنم در روزهای دیگر به دلیل نزدیک شدن زمان غروب آفتاب، به سختی روشن می‌شود، اما در روز جمعه چنین نیست. بنابراین، افرادی که در این روز به دستورات خدا عمل کنند، مانند شهیدان پاداش می‌گیرند و از عذاب قبر حفظ می‌شوند.
شرایط جمعه
هوش مصنوعی: شرایط جمعه به وضعیتی اشاره دارد که در آن، خدمات یا فعالیت‌های خاصی در روز جمعه به طور متفاوتی ارائه می‌شوند یا قوانینی خاص در این روز اعمال می‌شود. این شرایط می‌تواند شامل تغییرات در ساعات کاری، تخفیف‌ها، یا رویدادهای ویژه باشد که به جمعه مربوط می‌شود.
بدان که هر چه در نمازهای دیگر شرط باشد، در این نماز شرط است و برون آن شش شرط دیگر است خاص.
هوش مصنوعی: به یاد داشته باش که تمام شرایطی که در نمازهای دیگر وجود دارد، در این نماز نیز باید رعایت شود. علاوه بر آن، شش شرط ویژه دیگر هم وجود دارد که مختص این نماز است.
شرط اول، وقت است: اگر امام مثلا سلام پس از وقت نماز دیگر دهد جمعه فوت می شود و نماز پیشین تمام باید کردن.
هوش مصنوعی: شرط اول برای برگزاری نماز جمعه، زمان مناسب است. اگر امام در زمانی بعد از وقت مقرر نماز، سلام (اذان) بدهد، نماز جمعه برگزار نمی‌شود و در این صورت نماز قبلی باید به طور کامل ادا شود.
شرط دوم جایگاه است: که این نماز در صحرا نبندد و در میان خیمه ها نبندد، بلکه باید که در شهری باشد یا در دیهی که اندر وی آن چهل مرد آزاد و بالغ مقیم باشد و اگر در مسجد نباشد درست بود.
هوش مصنوعی: شرط دوم محل نماز است: یعنی باید نماز در صحرا یا در میان خیمه‌ها خوانده نشود، بلکه باید در شهری یا دهکده‌ای باشد که در آنجا چهل مرد آزاد و بالغ ساکن وجود داشته باشند. همچنین اگر نماز در مسجد خوانده شود، این شرط نیز پذیرفته خواهد بود.
شرط سوم عدد است: که تا چهل مرد آزاد مکلف مقیم حاضر نیایددرست نباشد اگر از این عدد کمتر شود در خطبه یا در نماز، ظاهر آن است که درست نباشد.
هوش مصنوعی: شرط سوم برای صحت یک عمل، وجود تعداد معینی از مردان آزاد و بالغ است که باید حداقل چهل نفر باشند و در مکان حاضر و مقیم در مراسم یا نماز شرکت کنند. اگر تعداد آن‌ها کمتر از این باشد، به نظر می‌رسد که عمل به درستی انجام نمی‌شود.
شرط چهارم جماعت است: اگر این قوم تنها هر یکی نماز کنند درست نیاید، لیکن کسی که رکعت بازپسین دریافت، نماز وی درست بود، اگرچه در رکعت دوم تنها بود و اگر رکوع دوم درنیابد، اقتدا کند بر نیت نماز پیشین.
هوش مصنوعی: شرط چهارم برای جماعت این است که اگر افراد به تنهایی نماز بخوانند، نمازشان صحیح نیست. اما اگر فردی در رکعت آخر نماز به جماعت برسد، نماز او صحیح است، حتی اگر در رکعت دوم به تنهایی باشد. همچنین، اگر کسی نتواند رکعت دوم را دریابد، می‌تواند به نیت نماز قبلی اقتدا کند.
شرط پنجم: آن که باید که پیش از آن جمعه دیگر نکرده باشد که در یک شهر یک جمعه بیش نشاید کردن، مگر چنان بود که در یک مسجد نگنجند و دشوار بود و اگر نتواند و دو جمعه کنند، درست آن بود که تکبیر اول از پیش کرده باشد.
هوش مصنوعی: شرط پنجم این است که فرد باید قبل از آن، روز جمعه دیگری را در یک شهر برگزار نکرده باشد، زیرا در یک شهر فقط می‌توان یک نماز جمعه برگزار کرد، مگر اینکه در یک مسجد جا نداشته باشند و برگزاری نماز دشوار باشد. اگر کسی نتواند و مجبور به برگزاری دو نماز جمعه شود، بهتر است تکبیر اول را از قبل بگوید.
شرط ششم: دو خطبه است پیش از نماز و هر دو فریضه است و نشستن میان دو خطبه فریضه است و برای پای بودن در خطبه فریضه است و در خطبه اول چهار چیز فریضه است: تمحید و الحمدلله کفایت بود و صلوات دادن بر رسول (ص) و وصیت به تقوی اصیکم بتقوی الله کفایت بود و یک آیت از قرآن و در خطبه دوم همین فرضیه است، لیکن به دل آیت از قرآن دعا فریضه است.
هوش مصنوعی: شرط ششم: قبل از نماز، دو خطبه باید خوانده شود و هر دو خطبه واجب است. نشستن بین دو خطبه نیز واجب است. در خطبه اول چهار چیز واجب است: مقدمه‌چینی، حمد و سپاسگزاری، فرستادن صلوات بر پیامبر (ص)، و توصیه به تقوای الهی. همچنین، باید یک آیه از قرآن قرائت شود. در خطبه دوم نیز همین موارد باید رعایت شود، اما علاوه بر آن، دعا کردن به عنوان یک واجب در نظر گرفته می‌شود.
و بدان که این نماز بر کودکان و زنان و بندگان و مسافران واجب نیست و روا باشد دست بازداشتن به عذر گل و باران و بیمارداری چون بیمار را دارنده ای دیگر نبود، لیکن اولیتر آن بود که نماز پیشین پس از آن کنند که مردم از جمعه فارغ شوند.
هوش مصنوعی: این نماز بر کودکان، زنان، بندگان و مسافران واجب نیست. همچنین اگر به دلیل گل و باران یا مراقبت از بیمار نتوانند نماز بخوانند، اشکالی ندارد. اما بهتر این است که نماز پیشین بعد از اینکه مردم از جمعه فارغ شدند، انجام شود.
آداب جمعه
هوش مصنوعی: آداب مربوط به روز جمعه به نوعی رفتارها و سنت‌هایی اشاره دارد که مسلمانان در این روز ویژه رعایت می‌کنند. این روز به عنوان روز تعطیل و روز عبادت در اسلام شناخته می‌شود و مسلمانان برای حضور در نماز جمعه و دعا کردن گرد هم می‌آیند. در این روز، توجه به معنویت و ارتباط با خداوند و انجام اعمال نیک، از اهمیت بالایی برخوردار است. همچنین، خواندن نماز و ذکر خداوند از جمله عبادت‌های مهمی است که در این روز انجام می‌شود.
باید که بر ده چیز سنت و آداب نگاه دارد:
هوش مصنوعی: باید به ده نکته در زمینه سنت و آداب توجه شود:
ادب اول آن که روز پنجشنبه جمعه را استقبال کند به دل و به ساختن کار چون جامه سپید راست کردن و شغلی که باشد از پیش برگرفتن تا بامداد پگاه به نماز تواند شدن و نماز دیگر روز پنجشنبه خالی نشستن و به تسبیح و استغفار مشغول بودن که فضل این ساعت عظیم است و در مقابله آن ساعت عزیز است که در روز آدینه است و گفته اند که در این شب با اهل صحبت کردن سنت است تا آن نیز تقاضای غسل باشد هر دو را روز آدینه.
هوش مصنوعی: ادب این است که روز پنجشنبه را به استقبال روز جمعه بریم و با دل و جان خود برای آن آماده شویم، مثل اینکه لباس سفید بپوشیم و کارهایی را از قبل انجام دهیم تا بتوانیم صبح زود برای نماز آماده شویم. در روز پنجشنبه باید نماز را خالی نگذاریم و به ذکر و استغفار بپردازیم، زیرا فضیلت این ساعت بسیار زیاد است و در مقابل آن ساعت باارزش در روز جمعه است. گفته شده که در این شب با دوستان صحبت کردن نیز سنتی است که به غسل روز جمعه منجر می‌شود.
ادب دوم آن است که بامداد به غسل مشغول شود اگر زود به مسجد خواهد شد، و اگر نه تاخیر اولیتر و رسول (ص) به غسل جمعه فرموده است فرمانها، موکد تا گروهی از علما پنداشته اند که این غسل فریضه است و اهل مدینه، کسی را که سخن درشت خواستندی گفت، گفتندی، «تو بتری از کسی که روز آدینه غسل نکند» و اگر کسی در این روز جنب باشد، چون غسل جنابت بکند اولیتر آن بود که بر نیت غسل جمعه دیگرباره آب بر خویشتن ریزد، پس اگر به یک غسل هر دو نیت کند کفایت بود و فضل غسل جمعه نیز حاصل شود.
هوش مصنوعی: آداب دیگر این است که در صبح روز جمعه به غسل بپردازد، اگر قصد رفتن سریع به مسجد دارد؛ در غیر این صورت، جایز است کمی تأخیر کند. رسول خدا (ص) غسل روز جمعه را تأکید کرده‌اند تا جایی که برخی از علما بر این باورند که این غسل واجب است. در مدینه، کسانی که با کلام تند صحبت می‌کردند، به آنان می‌گفتند: «تو از کسی که در روز جمعه غسل نمی‌کند، بدتری». اگر کسی در این روز جنب باشد، بهتر است که ابتدا غسل جنابت را انجام دهد و سپس نیّت کند که غسل جمعه نیز برای او محقق شود. در این صورت، اگر با یک غسل هم نیت کند، کافی خواهد بود و نیز فضیلت غسل جمعه برای او حاصل می‌شود.
ادب سوم آن است که آراسته و پاکیزه و نیکو هیات به مسجد آید و پاکیزگی بدان بود که موی سر به دو ناخن باز کند و موی لب راست کند و اگر نخست به گرمابه شده بود و این به جای آورده، کفایت بود و آراستگی بدان بود که جامه سپید پوشد که خدای تعالی از جامه ها جامه سپید دوستتر دارد و بوی خوش به کار دارد، بر نیت تعظیم مسجد و نماز تا از وی بوی خوش نیاید که کسی رنجور شود یا در غیبت افتد.
هوش مصنوعی: سومین ادب این است که با ظاهری مرتب و پاک به مسجد بروید. پاکیزگی به این معنی است که موهای سر را با دو ناخن مرتب کنید و موهای صورت را نیز اصلاح کرده باشید. اگر قبلاً به حمام رفته‌اید و این کارها را انجام داده‌اید، کافی است. آراستگی به این معناست که لباس سپیدی بپوشید، زیرا خداوند لباس‌های سفید را بیشتر دوست دارد. همچنین، از عطر خوشبو استفاده کنید تا با نیتی خالصانه به مسجد و نماز بروید و بوی خوشتان باعث ایجاد اذیت یا ناراحتی برای دیگران نشود.
ادب چهارم پگاه رفتن است به جامع که فضل این بزرگ است و در روزگار اول به وقت صبح به چراغ شدندی و راهها از زحمت چنان بودی که دشوار توانستندی و ابن مسعود یک بار به مسجد شد، سه تن پیش از وی آمده بودند، با خویشتن عتاب می کرد و می گفت، «تو در درجه چهارم باشی، کار تو چون بود؟» و چنین گفتندی که اول بدعت که در اسلام پدید آمد این بود که این سنت را دست بداشتند و چون جهودان و ترسایان روز شنبه و یکشنبه پگاه به کلیسا و کنشت شوند و گفت، مسلمانان روز آدینه که روز ایشان باشد تقصیر کنند، چگونه باشد؟ و رسول (ص) گفت «هرکه در ساعت اول از این روز به جامع شود، چنان باشد که شتری قربان کرده باشد و اگر دوم ساعت رود، گاوی قربان کرده باشد و در ساعت سوم گوسفندی: و در چهارم ماکیانی و در پنجم خایه مرغی، و چون خطیب بر منبر آید، فریشتگانی که این فرمان می نویسند صحایف درنوردند و به سماع خطبه مشغول شوند و هرکه درین وقت آید جز فضل نماز چیزی دیگر نیابد.»
هوش مصنوعی: ادب چهارم رفتن به نماز جمعه است که این امتیاز بزرگی دارد. در دوران گذشته، مردم صبح زود با چراغ به سمت نمازخانه می‌رفتند و مسیرها به قدری دشوار بود که رفت و آمد مشکل بود. یک بار ابن مسعود به مسجد رفت و دید که سه نفر پیش از او آنجا بودند. او به خود می‌گفت که اگر در جایگاه چهارم باشد، وضعیتش چگونه خواهد بود. همچنین یادآور شدند که اولین بدعت در اسلام این بود که این سنت را ترک کردند، در حالی که یهودیان و مسیحیان در روز شنبه و یکشنبه به عبادتگاه‌های خود می‌روند. ابن مسعود سوال کرد که مسلمانان در روز جمعه، که روز مخصوص آن‌هاست، چگونه باید عمل کنند. پیامبر (ص) فرمودند که هر کسی که در ساعت اول روز جمعه به نماز جمعه بیاید، مانند کسی است که شتری قربانی کرده است، و اگر در ساعت دوم بیاید، مثل کسی که گاوی قربانی کرده، و به همین ترتیب برای ساعت‌های بعدی تا اینکه هرکه در هنگام شروع خطبه بیاید، جز ثواب نماز چیزی نخواهد داشت.
ادب پنجم آن که پای بر گردن مردمان ننهد اگر دیر آمده باشد که در خبر است که هرکه چنین کند، روز قیامت از وی پلی سازند که مردمان بر وی می روند و رسول (ص) یکی را دید که چنین می کرد، چون نماز بکرد گفت، «چرا تو جمعه نکردی؟» گفت، «یا رسول الله با تو به هم بودم»، گفت: «نی! چون دیدم تو را که پای بر گردن مردمان می نهادی»، یعنی کسی که چنین کند چنان بود که نماز نکرده باشد، اما اگر صف اول خالی باشد، روا بود که قصد کند به صف اول که تقصیر ایشان کردند که آن صف بگذاشتند.
هوش مصنوعی: آداب پنجم این است که بر گردن دیگران نایستید، حتی اگر تأخیر کرده باشید. در روایات آمده که هر کس چنین کند، در روز قیامت پلی برایش می‌سازند که مردم بر روی آن می‌روند. رسول خدا (ص) فردی را دید که چنین کاری می‌کرد و پس از نماز، از او پرسید: «چرا جمعه را ترک کردی؟» او پاسخ داد: «یا رسول الله، من با شما بودم.» پیامبر فرمود: «نه! من دیدم که تو بر گردن مردم پای نهاده‌ای.» به این معنا که کسی که چنین کار کند، انگار نماز نکرده است. اما اگر صف اول خالی باشد، می‌توانند به سمت آن بروند، زیرا این کم‌توجهی از طرف کسانی است که آن صف را ترک کرده‌اند.
ادب ششم آن که در پیش کسی که نماز می کند نگذرد و چون بنشیند به دیوار یا به ستون نزدیک نشیند تا کسی را پیش وی راه نبود که نهی است از گذشتن پیش کسی که نماز می کند و در خبر است که اگر خاکستری گردد که باد وی را بپراکند بهتر از آن که پیش مصلی بگذرد.
هوش مصنوعی: شایسته است که در حین نماز کسی از جلوی نمازگزار عبور نکند و اگر شخصی نشسته باشد، بهتر است به دیوار یا ستون نزدیک نشود تا هیچ کس نتواند از جلوی او بگذرد. این عمل ممنوع است و گفته شده است که اگر فردی در حال عبور خاکستری شود و باد آن را پخش کند، از این بهتر است که از جلوی نمازگزار عبور کند.
ادب هفتم آن که صف اول طلب کند و اگر نتواند هرچند نزدیکتر بهتر که فضل این بزرگ است، مگر در صف اول لشکریان باشند که جامه دیبا دارند یا جامه سیاه خطیب ابریشمین باشد یا شمشیر وی به زر باشد یا منکری دیگر باشد، آنگاه هرچند از آن دورتر باشد اولیتر که نشاید به اختیار جایی که منکری باشد نشستن.
هوش مصنوعی: آداب هفتم این است که باید به صف اول نزدیک شد و اگر این کار ممکن نباشد، هر چه نزدیک‌تر به صف اول بودن بهتر است، زیرا این عمل از فضیلت‌های بزرگ به حساب می‌آید. اما در صورتی که در صف اول افرادی باشند که لباس‌های خاص مثل دیبا یا لباس سیاه خطیبی از ابریشم به تن دارند، یا شمشیرشان طلا باشد یا چیزهای ناپسند دیگری باشد، در آن صورت هرچند از آن‌ها دورتر باشیم، نزدیک‌تر بودن به آن‌ها مناسب نخواهد بود و نباید در جایی که ناپسند است نشسته شود.
ادب هشتم آن که چون خطیب بیرون آید نیز سخن نگوید و به جواب موذن مشغول شود آنگاه به ماع خطبه و اگر کسی سخن گوید وی را به اشارت خاموش کند، نه به زبان که رسول (ص) گفت، «هر که دیگری را گوید در وقت خطبه که خاموش باشد یا گوش دار، بیهوده ای گفت و هر که در این وقت بیهوده ای گفت وی را جمعه نیست» و اگر دور باشد و خطبه نمی شنود هم باید که خاموش باشد و جایی که سخن گویند ننشیند، و در این وقت هیچ نماز نکند مگر تحیت مسجد.
هوش مصنوعی: نکته هشتم این است که وقتی خطیب وارد می‌شود، باید خاموش باشید و به صحبت‌های موذن توجه کنید. پس از آن که خطبه خوانده شد، اگر کسی صحبت کند، باید او را با اشاره ساکت کنید و نه با حرف زدن. رسول خدا (ص) فرموده‌اند که اگر کسی در زمان خطبه به دیگری بگوید که کم‌کم صحبت کند یا گوش کند، سخن بیهوده‌ای گفته و کسی که در این زمان بیهوده صحبت کند، حق ندارد در جمعه شرکت کند. حتی اگر دورتر باشید و خطبه را نشنوید، باز هم باید خاموش باشید و در جایی که صحبت می‌شود، ننشینید و در این زمان هیچ نمازی نگذرانید، مگر نماز تحیت مسجد.
ادب نهم آن که چون نماز کند هفت بار الحمد برخواند و هفت بار قل هوالله و معوذتین که در اثر است که این از جمعه حرزی باشد وی را از شیطان و بگوید، «اللهم یا غنی یا حمید یا مبدی یا معید یا رحیم یا ودود اغننی بحلالک عن حرامک و بفضلک عمن سواک»، که گویند هرکه بدین دعا مداومت کند، از جایی که نیندیشد روزی وی پدید آید و از خلق بی نیاز گردد و پس از این شش رکعت نماز کند سنت که این مقدار از رسول (ص) حکایت کرده اند.
هوش مصنوعی: زمانی که نماز می‌خوانی، بهتر است هفت بار سوره حمد و هفت بار سوره «قل هو الله» و دو سوره «معوذتین» را بخوانی که این عمل به نوعی از آن محافظت می‌کند و تو را از وسوسه‌های شیطان حفظ می‌نماید. سپس می‌توانی این دعا را با قلبی خالص بخوانی: «خداوندا، ای بی‌نیاز، ای ستوده، ای آغازکننده، ای دوباره‌آورنده، ای رحیم، ای دوست‌داشتنی، مرا با حلال خود از حرامت بی‌نیاز کن و با فضل خود از غیر خود.» گفته‌اند هر کس به این دعا پایبند باشد، روزی‌اش از جایی که انتظار ندارد به او می‌رسد و از دیگران بی‌نیاز می‌شود. بعد از این دعا، شش رکعت نماز سنتی بخوان که این کار از رسول الله (ص) نقل شده است.
ادب دهم آن که در مسجد می باشد تا نماز دیگر بکند و اگر تا نماز شام بایستد فاضلتر و گویند که این به جای حجی و عمره ای بایستد در ثواب و اگر نتواند و به خانه شود، باید که ذکر حق تعالی غافل نگردد، تا آن ساعت عزیز که در جمله روز آدینه است وی را در غفلت نیابد که از فضل آن محروم ماند.
هوش مصنوعی: دیگر آداب این است که انسان در مسجد بماند تا نماز بعدی را بخواند. اگر تا زمان نماز شام در آنجا بماند، از فضیلت بیشتری برخوردار خواهد بود و گفته می‌شود که این عمل به جای حج و عمره محاسبه می‌شود. اگر نتواند و به خانه برود، باید مراقب باشد که از ذکر خداوند غافل نشود، به‌ویژه در آن زمان خاص که روز جمعه است؛ چرا که در این صورت ممکن است از برکات و فضیلت‌های آن محروم شود.