گنجور

بخش ۱۰ - حکایت

چون سکندر ز منزل عادات
شد مسافر به عزم آب حیات
اندر آن عزم و آن طلب، بانی
بود با او حکیم یونانی
نیز گویند کو وزیرش بود
در قضایای ناگزیرش بود
کرد ارسطو بر سکندر یاد
که: شه ما همیشه باقی باد
چون مسخر شده است باد تو را
تا جهان است عمر باد تو را
چون سکندر ازو شنید دعا
گفت در پاسخش که : ای دانا
این دعایی است معتبر، لیکن
ای دریغا! که هست ناممکن
به سکندر چنان نمود حکیم
که: بمانی تو در زمانه مقیم
هر که بد شد فعال او «قدمات»
که نکو نام یابد آب حیات
نیست مخلوق آنکه دایم زیست
هر که باقی است ذکر او باقی است
عاقل از پایهٔ معانی دهر
کی خورد آب زندگانی دهر؟
هر که او نیک نامی اندوزد
در جهان کسوت بقا دوزد
هر که را علم و ملک و دین باشد
عین آب حیات این باشد
مصطفی گفت و یاد می‌گیرند:
در جهان مؤمنان نمی‌میرند
سرمه‌ای کش ز خاک کوی حبیب
و آب حیوان طلب ز جوی حبیب
التفاتی بکن به مجلس ناز
نفسی شو به آستان نیاز
بندگانت پرند، حر بطلب
هست دریا بر تو، در بطلب
خاطرم در این معانی سفت
نکته‌ای بس مفید و موجز گفت
از کم و بیش و از پس و پیشی
آخر است آنکه اول اندیشی

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

چون سکندر ز منزل عادات
شد مسافر به عزم آب حیات
هوش مصنوعی: وقتی که سکندر از عادات و روش‌های معمول خود جدا شد و به سفر رفت، هدفش دستیابی به آب حیات بود.
اندر آن عزم و آن طلب، بانی
بود با او حکیم یونانی
هوش مصنوعی: در آن تلاش و اراده، فردی با دانایی از یونان نیز حضور داشت.
نیز گویند کو وزیرش بود
در قضایای ناگزیرش بود
هوش مصنوعی: می‌گویند که او وزیرش بود و در مسائل اجتناب‌ناپذیر، همراه و پشتیبان او بود.
کرد ارسطو بر سکندر یاد
که: شه ما همیشه باقی باد
هوش مصنوعی: ارسطو به سکندر گفت: ای شاه، امیدوارم که نام و یاد تو همیشه در تاریخ باقی بماند.
چون مسخر شده است باد تو را
تا جهان است عمر باد تو را
هوش مصنوعی: با توجه به تاثیر باد بر تو، تا زمانی که زندگی باقی است، تو نیز با همان جریان ادامه خواهی داشت.
چون سکندر ازو شنید دعا
گفت در پاسخش که : ای دانا
هوش مصنوعی: زمانی که سکندر دعای او را شنید، در پاسخ گفت: ای اهل دانش!
این دعایی است معتبر، لیکن
ای دریغا! که هست ناممکن
هوش مصنوعی: این یک دعاست که ارزش و اعتبار زیادی دارد، اما افسوس که محقق شدن آن غیرممکن است.
به سکندر چنان نمود حکیم
که: بمانی تو در زمانه مقیم
هوش مصنوعی: حکیم به سکندر نشان داد که تو باید در این دنیا جایگاه و ثباتی پیدا کنی و در آن مانده و پایدار بمانی.
هر که بد شد فعال او «قدمات»
که نکو نام یابد آب حیات
هوش مصنوعی: هر کسی که کردار ناپسندی داشته باشد، اعمالش می‌تواند او را به سمت نیکنامی و حیات طیبه هدایت کند.
نیست مخلوق آنکه دایم زیست
هر که باقی است ذکر او باقی است
هوش مصنوعی: هیچ موجودی نیست که همیشه زنده باشد. هر کسی که باقی مانده، یاد و نام او نیز باقی خواهد ماند.
عاقل از پایهٔ معانی دهر
کی خورد آب زندگانی دهر؟
هوش مصنوعی: خردمند از عمق معانی زندگی چه زمانی از آب حیاتِ این دنیا بهره می‌برد؟
هر که او نیک نامی اندوزد
در جهان کسوت بقا دوزد
هوش مصنوعی: هرکس که در دنیا نام نیک و ویژگی‌های خوب کسب کند، برای خود پوشش جاودانگی تهیه کرده است.
هر که را علم و ملک و دین باشد
عین آب حیات این باشد
هوش مصنوعی: هر کسی که دانش، حکومت و دین داشته باشد، مانند آبی زنده و حیات‌بخش است.
مصطفی گفت و یاد می‌گیرند:
در جهان مؤمنان نمی‌میرند
هوش مصنوعی: پیامبر اسلام فرمود و این را آموزش دادند: در دنیای مؤمنان، مرگ تنها یک تغییر حالت است و آنان هرگز واقعی در مفهومی از مرگ نمی‌میرند.
سرمه‌ای کش ز خاک کوی حبیب
و آب حیوان طلب ز جوی حبیب
هوش مصنوعی: از خاک کوی محبوب، سرمه‌ای بر مژه بکش و از جوی محبوب، آب حیات را طلب کن.
التفاتی بکن به مجلس ناز
نفسی شو به آستان نیاز
هوش مصنوعی: به مجلس دلربا توجه کن و با ناز خود به درگاه خالق نیاز بیا.
بندگانت پرند، حر بطلب
هست دریا بر تو، در بطلب
هوش مصنوعی: بندگانت در حال پروازند، ای حر! دریا منتظر توست، پس از او بخواه.
خاطرم در این معانی سفت
نکته‌ای بس مفید و موجز گفت
هوش مصنوعی: در ذهنم نکته‌ای مهم و کوتاه در مورد این معانی وجود دارد که بسیار مفید است.
از کم و بیش و از پس و پیشی
آخر است آنکه اول اندیشی
هوش مصنوعی: هر چیزی که انجام می‌دهیم، اعم از کم و زیاد، یا در مورد گذشته و آینده، در نهایت به آن چیزی که در ابتدا فکر کرده‌ایم بستگی دارد.