گنجور

غزل شمارهٔ ۱۴۳

سرمه سنگین نکند شوخی چشم اورا
درس تمکین ندهد گرد، رم آهورا
زخم تیغش به دل ز داغ‌، مقدم باشد
پایه از چشم‌، بلند است خم ابرو را
جبههٔ ما و همان سجدهٔ تسلیم نیاز
نقش پا،‌کی‌کند از خاک تهی پهلو را
هدف مقصد ما سخت بلند افتاده‌ست
باید از عجزکمان کرد خم بازو را
در مقامی‌که بود جلوه‌گه شاهد فکر
جوهر از موی سر است آینهٔ زانو را
نرمیده‌ست معانی ز صریر قلمم
‌رام دارد نی تیرم به صدا آهو را
نغمهٔ محفل عشاق شکست سازاست
چینی بزم جنون باش و صداکن مو را
جهل باشد طمع خلق زسرکش صفتان
هیچ دانا زگل شمع نخواهد بو را
طبع دون از ره تقلید به نیکان نرسد
پای اگر خواب‌کند چشم نخوانند او را
هستی تیره‌دلان جمله به خواری‌گذرد
سایه دایم به سر خاک کشدگیسو را
وحشت‌ما چه خیال ست به‌راحت سازد
ناله آن نیست‌که ساید به زمین پهلورا
بیدل از بال و پر بسته نیاید پرواز
غنچه تا وا نشود جلوه نبخشد بورا

اطلاعات

وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری: غزل
منبع اولیه: پروژهٔ بازبینی OCR

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

سرمه سنگین نکند شوخی چشم اورا
درس تمکین ندهد گرد، رم آهورا
هوش مصنوعی: چشم او به قدری زیبا و جذاب است که حتی سنگین‌ترین سرمه هم نمی‌تواند آن را تحت تأثیر قرار دهد و او بدون هیچ زحمتی، بر خود تسلط دارد.
زخم تیغش به دل ز داغ‌، مقدم باشد
پایه از چشم‌، بلند است خم ابرو را
هوش مصنوعی: زخمی که تیغ او به دل می‌زند، از داغی که بر جای می‌گذارد، به مراتب عمیق‌تر و مهم‌تر است. در عین حال، نگاه و ابروی کج او هم به اندازه‌ای بلند و تأثیرگذار است که به دیگران احساس غم می‌دهد.
جبههٔ ما و همان سجدهٔ تسلیم نیاز
نقش پا،‌کی‌کند از خاک تهی پهلو را
هوش مصنوعی: در این شعر به مفهوم تسلیم و نیاز اشاره شده است. شاعر به وضعیت جبهه و افرادی که در آنجا هستند می‌پردازد. آنها با سجده و عبادت خود، در خاک و زندگی، اثر و نشانه‌ای از وجود خود بر جا می‌گذارند و این نشانه‌ها قابل حذف نیستند. در واقع، این افراد با فداکاری و ایمانی که دارند، از نظر روحی و معنوی جایگاه خود را در دنیا حفظ می‌کنند و نمی‌توانند از خاک و سرزمینشان جدا شوند.
هدف مقصد ما سخت بلند افتاده‌ست
باید از عجزکمان کرد خم بازو را
هوش مصنوعی: هدف ما بسیار والا و بلند است، بنابراین باید برای دستیابی به آن تلاش کنیم و از ناتوانی‌امان در جهت رسیدن به این هدف، مایه‌ای برانیم و از توان خود استفاده کنیم.
در مقامی‌که بود جلوه‌گه شاهد فکر
جوهر از موی سر است آینهٔ زانو را
هوش مصنوعی: در جایگاهی که معشوق نمایان است، فکر و اندیشه به اندازهٔ موی سر ارزش دارد و زانوها نیز همچون آینه‌ای که عکسی از آن جلوه می‌دهد، نمایانگر این اندیشه‌ها هستند.
نرمیده‌ست معانی ز صریر قلمم
‌رام دارد نی تیرم به صدا آهو را
هوش مصنوعی: معانی نوشته‌های من لطیف و دلنشین است، به‌طوری که در صدای قلمم آرامش و زیبایی وجود دارد و نیروی آن به اندازه‌ای است که حتی آهو را نیز به آرامش می‌آورد.
نغمهٔ محفل عشاق شکست سازاست
چینی بزم جنون باش و صداکن مو را
هوش مصنوعی: آوای دلنشین جمع عاشقان در هم شکسته است، در این جشن دیوانگی شرکت کن و با تمام وجود به دیگران بگو که چقدر احوالت خوب است.
جهل باشد طمع خلق زسرکش صفتان
هیچ دانا زگل شمع نخواهد بو را
هوش مصنوعی: جهل به معنای نادانی است، و در اینجا اشاره دارد به این که افراد نادان به خاطر صفات بد خودشان، به چیزهایی طمع می‌ورزند. هیچ فرد دانایی از بوی خوش گل شمع (کیفیت یا زیبایی) بهره‌مند نخواهد شد. در واقع این بیت به نادانی و عواقب آن اشاره می‌کند و می‌گوید که انسان‌های نادان نمی‌توانند از زیبایی‌های واقعی لذت ببرند.
طبع دون از ره تقلید به نیکان نرسد
پای اگر خواب‌کند چشم نخوانند او را
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر تقلید از دیگران، توانایی‌های خود را فراموش کند و از خواب غفلت بیرون نیاید، هرگز به خوبی‌ها و نیکان نخواهد رسید.
هستی تیره‌دلان جمله به خواری‌گذرد
سایه دایم به سر خاک کشدگیسو را
هوش مصنوعی: کسانی که در دل خود سیاهی و تیره‌روزی دارند، به زندگی‌ای ذلت‌بار و ناچیز خواهند گذراند و در نهایت، سایه‌ی آن‌ها همیشه بر روی خاک و نابودی خواهد ماند.
وحشت‌ما چه خیال ست به‌راحت سازد
ناله آن نیست‌که ساید به زمین پهلورا
هوش مصنوعی: وحشت ما از این است که آن ناله آرامش‌بخش، به ما کمک نکند، چون چیزی نیست که به زمین و احساسات عمیق ما بپردازد.
بیدل از بال و پر بسته نیاید پرواز
غنچه تا وا نشود جلوه نبخشد بورا
هوش مصنوعی: بیدل می‌گوید: هنگامی که غنچه باز نشود، پرواز کردنش ممکن نیست. بنابراین، تا زمانی که غنچه خود را نشان ندهد، نمی‌تواند زیبایی‌اش را منتشر کند.

خوانش ها

غزل شمارهٔ ۱۴۳ به خوانش عندلیب

حاشیه ها

1389/07/02 13:10
کلام قاصر

مصرع "هدف مقصد ما سخت بلد افتاده‌ست" به
"هدف مقصد ما سخت بلند افتاده‌ست" تغییر کند

---
پاسخ: با تشکر، تصحیح شد.

1393/11/31 09:01

مصرع اول بیت دوم «زخم تیغش به دل از داغ‌، مقدم باشد» صحیح است.