آشوب و تندی طوفان اشک من، چنان کوه‌ها و دشت‌ها را درنوردیده و به هم پیچیده است که حتی فرهاد و مجنون، که خود نماد عاشقان شوریده‌اند، در این طوفان اشک، گرفتار گردابی شدند که ردّ پای‌شان را هم ناپدید کرد.

از کشش و امتداد نگاهِ پرحیرت من، دیوانگی همچون موجی می‌جوشد،اما در جویبار رگِ صدا (یعنی در گفتار و فریاد)، نمی‌توان موج خون را شنید.

اگر سیم (سیم ساز) نداری، خاموش باش، چون صدایت بی‌اثر خواهد شد؛زیرا قانون (ساز قانون) صدای شگفت‌انگیز خود را از راه سیم پدید می‌آورد.

لبخند معشوق، که باید مایهٔ لطف باشد، سرانجام مرا به خون کشاند،و با وجود همهٔ ظرافتش، این معنای خون‌ریز و کشندهٔ لبخند را پنهان نکرد.

هرجا می‌روم، از حسرت آن شمع (معشوق) می‌سوزم؛زیرا برای پروانه‌ای که از مجلس شمع بیرون افتاده، همهٔ جهان آتش است.

در دنیای دوستی و محبت، سختی‌ها خوشایند می‌شوند؛چنان‌که در رگ سنگِ ملامت، رشتهٔ جانِ مجنون جای داشت.مجنون حتی از ملامت مردم تغذیه می‌کرد؛ یعنی در عشق، حتی رنج‌ها هم لذت‌بخش‌اند.

از اندیشیدن به ناز آن سیه‌مست (معشوق با چشمان مست و سیاه) غرق خون می‌شوم،زیرا چشم شوخ او در جام می، افیون را حل می‌کرد (سُکرش را دوچندان می‌ساخت).

دل، اگر مانند پرگار آسمان (گردون) مرکزی داشته باشد، داناست؛چنان‌که جوشیدن شراب، سرچشمهٔ خود را می‌شناسد، و فلسفهٔ ناب (مغز می) با حکمت افلاطون سنجیده می‌شود.

موی سپید پیری چه کار می‌تواند با دل غافل من بکند،وقتی که صابون هم توانایی پاک‌کردن آلودگی درون را ندارد.

از افتادگان (ناتوانان) غافل نباش،زیرا حتی سایهٔ ناتوان نیز سرانجام کوه و دشت را زیر پهلوی خود می‌گیرد (بر آنها می‌افتد).

ای بیدل حتی در «گلشن» که نماد زیبایی و زندگی است، می‌توان دید؛ چگونه «سرو» و «قمری» هم که باید سرزنده و خوش‌نوا باشند، حالتی گرفته دارند و این نشان می‌دهد که گردش روزگار، شعلهٔ شادی را با خاکستر غم خاموش کرده است.