گنجور

بخش ۲ - بسمه تعالی شأنه

در بیان آنکه حق تعالی از همه مخلوقات و موجودات ظاهرتر است و از غایت پیدایی پنهان است که خفی لشدة ظهوره زیرا هر مخلوقی را از آدمی و غیره باوصافش توان شناختن مثلا صورت آدمی را می‌بینی اگر از تو می‌پرسند که «چه کس است؟» می‌گویی: «نمیشناسمش» بعد از اختلاط که افعال و اقوال و اخلاق و هنرهای او را مشاهده می‌کنی گویی که «نیکش شناختم»؛ آنچه از او دیدی که موجب شناخت شد یقین‌که صورت نیست، معنی بی‌چون و چگونهٔ اوست. اکنون چون بدان مقدار اخلاق و افعال معنی آدمی بر تو پیدا شد؛ حق تعالی که جملهٔ مخلوقات افعال و اقوال و آثار اوست چون پنهان مانَد؟ از این روی می‌فرماید که الحق اظهر من الشمس فمن طلب البیان بعد العیان فهو فی الخسران.

هر که بر هستی حق جوید دلیل
او زیانمند است و اعمی و ذلیل

اگرچه معنی آدمی را به چشم ندیدی از افعال و اقوالش شناختی و می‌گویی که در او جوهری است که اینهمه از او می‌آید چرا با خود نگویی که «خدا نیز چنین ذاتی است که هرچه دیدم و خواهم دیدن همه صنع و آفریدهٔ اوست» پس دایم خدای تعالی را از همه پیداتر می‌بین و مگو که نمی‌بینم. اگر غیر این دانی و بینی مثلش چنان باشد که کس در باغ گوید که برگ را می‌بینم و باغ را نمی‌بینم؛ موجب مضحکه باشد.

اطلاعات

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری: غزل/قصیده/قطعه
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

در بیان آنکه حق تعالی از همه مخلوقات و موجودات ظاهرتر است و از غایت پیدایی پنهان است که خفی لشدة ظهوره زیرا هر مخلوقی را از آدمی و غیره باوصافش توان شناختن مثلا صورت آدمی را می‌بینی اگر از تو می‌پرسند که «چه کس است؟» می‌گویی: «نمیشناسمش» بعد از اختلاط که افعال و اقوال و اخلاق و هنرهای او را مشاهده می‌کنی گویی که «نیکش شناختم»؛ آنچه از او دیدی که موجب شناخت شد یقین‌که صورت نیست، معنی بی‌چون و چگونهٔ اوست. اکنون چون بدان مقدار اخلاق و افعال معنی آدمی بر تو پیدا شد؛ حق تعالی که جملهٔ مخلوقات افعال و اقوال و آثار اوست چون پنهان مانَد؟ از این روی می‌فرماید که الحق اظهر من الشمس فمن طلب البیان بعد العیان فهو فی الخسران.
هوش مصنوعی: حق تعالی از همه مخلوقات و موجودات شناخته‌تر است، اما با وجود این، از نقطه نظر عمیق‌ترین روشنایی، پنهان است. هر موجودی را می‌توان با ویژگی‌هایش شناخت؛ مثلاً وقتی شکل یک انسان را می‌بینی و از تو می‌پرسند که او کیست، ممکن است بگویی نمی‌شناسی. اما وقتی رفتارها، سخنان و شخصیت او را مشاهده کنی، به تدریج او را می‌شناسی. چیزی که باعث شناخت او می‌شود، فقط ظاهرش نیست، بلکه معنی عمیق‌تر اوست. حالا با توجه به این‌که اخلاق و اعمال انسانی برایت معلوم شده، حق تعالی که خود منشأ همه موجودات است، چگونه می‌تواند پنهان بماند؟ به همین دلیل گفته شده که حق تعالی آشکارتر از خورشید است و کسی که بعد از مشاهده، به دنبال بیان و توضیح می‌گردد، در واقع در زیان است.
هر که بر هستی حق جوید دلیل
او زیانمند است و اعمی و ذلیل
هوش مصنوعی: هرکسی که بخواهد برای وجود و هستی دلیل و توجیهی پیدا کند، در واقع او در زیان و سرگردانی به سر می‌برد و به نوعی ناتوان و بی‌چشم‌انداز است.
اگرچه معنی آدمی را به چشم ندیدی از افعال و اقوالش شناختی و می‌گویی که در او جوهری است که اینهمه از او می‌آید چرا با خود نگویی که «خدا نیز چنین ذاتی است که هرچه دیدم و خواهم دیدن همه صنع و آفریدهٔ اوست» پس دایم خدای تعالی را از همه پیداتر می‌بین و مگو که نمی‌بینم. اگر غیر این دانی و بینی مثلش چنان باشد که کس در باغ گوید که برگ را می‌بینم و باغ را نمی‌بینم؛ موجب مضحکه باشد.
هوش مصنوعی: اگرچه نمی‌توانی ماهیت انسان را مستقیم مشاهده کنی، اما از همین اعمال و گفتار او می‌توانی آن را بشناسی و متوجه می‌شدی که در او جوهری وجود دارد که این همه از او نشأت می‌گیرد. چرا این را درباره خداوند نمی‌گویی؟ خداوند نیز دارای چنین ذاتی است که هر آنچه می‌بینی و خواهی دید، همه از خلق و آفرینش اوست. پس همیشه خداوند را از همه چیز واضح‌تر ببین و نگو که من نمی‌بینم. اگر برعکس این را بفهمی و بگویی، مانند این است که کسی در باغ بگوید من برگ‌ها را می‌بینم اما خود باغ را نمی‌بینم، که این وضعیت به مضحکه شباهت دارد.