گنجور

بخش ۱ - الفصل الخامس فی معرفة نفس الناطقة علم الیقین

اثر و فعل نفس انسانی
نیست اندر وجود پنهانی
نطق و رای و قیاس و اندیشه
فکر و حدس و فراست و پیشه
این همه گفت و گوی علم و بیان
اثر لطف نفس ناطقه دان
هر که دارد دو چشم بیننده
فرق داند ز مرده تا زنده
آدمی هیچ وقت در کم و بیش
نشود غافل از حقیقت خویش
همه وقتی به خواب و بیداری
هست در کار خویشتن داری
من منم گرچه باشم اندر خواب
کیست آن من بگو که چیست جواب
اندر اثبات ذات و نفس انام
نصّ «من امر ربّی» است تمام
بعد از آن امر و خلق کرد جدا
تا بداند که چیست امر خدا
امر بی واسطه است از او صادر
خلق از اسباب و واسطه ظاهر
امر «ربّی» و نفخ «من روحی»
چیست جز روح قدس سبّوحی

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

اثر و فعل نفس انسانی
نیست اندر وجود پنهانی
هوش مصنوعی: عمل و تأثیر روح انسان در وجود، پنهان نیست.
نطق و رای و قیاس و اندیشه
فکر و حدس و فراست و پیشه
هوش مصنوعی: گفتار و نظر و مقایسه و اندیشه، تفکر و حدس و درک و تخصص.
این همه گفت و گوی علم و بیان
اثر لطف نفس ناطقه دان
هوش مصنوعی: این همه بحث و گفتگو در مورد علم و بیان، نشان‌دهنده تأثیر وجود و سخن گفتن یک نفس لطیف و نیکو است.
هر که دارد دو چشم بیننده
فرق داند ز مرده تا زنده
هوش مصنوعی: هر کسی که دو چشم بینا دارد، می‌تواند تفاوت میان مرده و زنده را تشخیص دهد.
آدمی هیچ وقت در کم و بیش
نشود غافل از حقیقت خویش
هوش مصنوعی: انسان هرگز نباید از واقعیت وجودی خود غافل شود، چه در شرایط کمبود و چه در فراوانی.
همه وقتی به خواب و بیداری
هست در کار خویشتن داری
هوش مصنوعی: همه در وضعیت‌های خواب و بیداری باید به خودشان و کارهایی که انجام می‌دهند آگاه باشند و مراقب خودشان باشند.
من منم گرچه باشم اندر خواب
کیست آن من بگو که چیست جواب
هوش مصنوعی: من خودم هستم، حتی اگر در خواب به سر ببرم؛ بگو آن "من" کیست و پاسخ این سوال چیست؟
اندر اثبات ذات و نفس انام
نصّ «من امر ربّی» است تمام
هوش مصنوعی: در تأکید بر وجود خدا و نفس مخلوقات، آیه «من امر ربی» به عنوان دلیل و نشانه‌ای کامل شناخته می‌شود.
بعد از آن امر و خلق کرد جدا
تا بداند که چیست امر خدا
هوش مصنوعی: پس از آنکه فرمان و آفرینش را از یکدیگر تفکیک کرد، تا بداند که فرمان خدا چیست.
امر بی واسطه است از او صادر
خلق از اسباب و واسطه ظاهر
هوش مصنوعی: فرمان و اراده خداوند به طور مستقیم و بدون واسطه صادر می‌شود، در حالی که موجودات و پدیده‌ها از طریق اسباب و وسایل بروز پیدا می‌کنند.
امر «ربّی» و نفخ «من روحی»
چیست جز روح قدس سبّوحی
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که فرمان خدا و روحی که در انسان دمیده شده، چیزی جز روح مقدس و پاک الهی نیست. در واقع این عبارت به ارتباط نزدیک بین خدا و روح انسانی اشاره دارد و نشان می‌دهد که روح انسانی از تجلیات الهی و مقدس خداوند سرچشمه می‌گیرد.