گنجور

بخش ۳ - حق الیقین

اسم باری است چون طلسم وجود
بر عدم زو فتاده نام وجود
بود هر بوده​ای ز اسمی خاص
هر یکی زو گرفته قسمی خاص
هستی ونیستی بدو راجع
هم ز تقدیر معطی و مانع
همه افعال را چو اسبابند
همه املاک را چو اربابند
عارف از اسمها علی الاطلاق
بهره یابد بقدر استحقاق
گه ز اللّه فنای هر دو جهان
آیدش در نظر شود حیران
بندۀ خاص گردد از ذلت
عذر عامی نهد ز هر زلّت
گه زرحمان شود کریم صفات
وز رحیم آید او رحیم صفات
همه زو بیند و ببخشاید
هر چه دارد به هر که پیش آید
از مَلِک مُلک و مِلک از او داند
سلطنت بر وجود می​راند
نفس را زیر حکم عقل آرد
حلق را جمله نیست پندارد
گه ز قدوس در حظایر قدس
گردد او نقطۀ دوایر قدس
پاک تن پاک جان و پاک اسرار
از خلاف و رذایل و اغیار
وز سلام او شود مسلمان باز
به زکوة و به صوم و حج و نماز
به زبان و به دست و قلب سلیم
هیچکس را از او نه خوف و نه بیم
همه را برشمرد نتوانم
ورنه از اختصار وامانم
نودو نه شمار صد کم یک
عارفان را ز هر یکی بی شک
حظ وافر ز کوشش واخلاص
داده ایزد ز فضل و رحمت خاص
جهد کن تا ز «جاهدوا فینا»
راه یابی به کوی «لوشئنا»
مرد ره آن بود که در همه جای
متخلق بود به خلق خدای

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

اسم باری است چون طلسم وجود
بر عدم زو فتاده نام وجود
هوش مصنوعی: نام پروردگار مانند یک طلسم است که وجود را از عدم به وجود می‌آورد. به واسطه‌ی این نام، مفهوم وجود شکل می‌گیرد.
بود هر بوده​ای ز اسمی خاص
هر یکی زو گرفته قسمی خاص
هوش مصنوعی: هر موجودی، نامی خاص دارد و هر یک از این نام‌ها بخشی ویژه و منحصر به فرد از وجود آن را نشان می‌دهد.
هستی ونیستی بدو راجع
هم ز تقدیر معطی و مانع
هوش مصنوعی: وجود و عدم به او مربوط می‌شود، همه چیز از سرنوشت ناشی می‌شود که بخشی از آن به اعطا و بخشی دیگر به ممانعت برمی‌گردد.
همه افعال را چو اسبابند
همه املاک را چو اربابند
هوش مصنوعی: همه کارها مانند وسایلی هستند و همه دارایی‌ها به مانند صاحبان و صاحب‌حق هستند.
عارف از اسمها علی الاطلاق
بهره یابد بقدر استحقاق
هوش مصنوعی: عارف به درک و معرفت اسم‌ها به صورت کلی و نامحدود دست می‌یابد، به اندازه و شایستگی خود.
گه ز اللّه فنای هر دو جهان
آیدش در نظر شود حیران
هوش مصنوعی: هر از چندی، وقتی که فردی حقیقت وجودی خود را در پرتو الهی مشاهده می‌کند، همه چیز در دنیای مادی برایش محو می‌شود و او در حیرت و شگفتی فرو می‌رود.
بندۀ خاص گردد از ذلت
عذر عامی نهد ز هر زلّت
هوش مصنوعی: انسان ویژه و مورد توجه، از خواری و ذلت دوری می‌کند و به خاطر هر نقص و کمبودش، عذر و بهانه‌ای می‌آورد.
گه زرحمان شود کریم صفات
وز رحیم آید او رحیم صفات
هوش مصنوعی: گاهی اوقات فردی با صفاتی عالی و نیکو خود را نشان می‌دهد و از جانب دیگر، رحمت و شفقتی نیز از او منتشر می‌شود.
همه زو بیند و ببخشاید
هر چه دارد به هر که پیش آید
هوش مصنوعی: همه افراد او را می‌بیند و هر چیزی که دارد را به هر کسی که به او نزدیک شود، می‌بخشد.
از مَلِک مُلک و مِلک از او داند
سلطنت بر وجود می​راند
هوش مصنوعی: این بیت به مفهوم این است که تنها خالق و سرپرست هستی است که می‌داند چگونه باید بر وجود سلطنت کند و به حیات و بهشت الملوک حیات ببخشد.
نفس را زیر حکم عقل آرد
حلق را جمله نیست پندارد
هوش مصنوعی: انسان باید نفس خود را تحت فرمان عقل قرار دهد، زیرا اگر بخواهد با عقل و اندیشه زندگی کند، همه چیز به خوبی پیش خواهد رفت و او به درستی می‌اندیشد.
گه ز قدوس در حظایر قدس
گردد او نقطۀ دوایر قدس
هوش مصنوعی: گاهی انسان از مقام مقدس و روحانی خود فراتر می‌رود و به جایگاهی والا در عالم معنوی می‌رسد که خود به نقطه‌ای از دایره‌های مقدس تبدیل می‌شود.
پاک تن پاک جان و پاک اسرار
از خلاف و رذایل و اغیار
هوش مصنوعی: انسان با روح و جسم پاک، از خطاها و ناپاکی‌ها و شرارت‌های دیگران دوری کرده و رازهایش را نیز در بستر پاکی نگه می‌دارد.
وز سلام او شود مسلمان باز
به زکوة و به صوم و حج و نماز
هوش مصنوعی: با استقبال از او، انسان دوباره متحول می‌شود و به انجام عبادات و مناسک مذهبی مانند زکات، روزه، حج و نماز روی می‌آورد.
به زبان و به دست و قلب سلیم
هیچکس را از او نه خوف و نه بیم
هوش مصنوعی: با زبانی پاک و دلی آرام، هیچ‌کس را نه ترسی از اوست و نه دلواپسی.
همه را برشمرد نتوانم
ورنه از اختصار وامانم
هوش مصنوعی: نمی‌توانم همه چیز را به تفصیل نام ببرم، وگرنه از کمبود وقت و فشردگی مطالب، عاجز می‌مانم.
نودو نه شمار صد کم یک
عارفان را ز هر یکی بی شک
هوش مصنوعی: نه و نه، یعنی نود و نه، به عنوان عددی نزدیک به صد، می‌گوید که یک عارف واقعی، از نظر شمارش، از بقیه بالاتر است و در حقیقت این نفرات دیگر همگی بدون تردید در یک سطح نیستند.
حظ وافر ز کوشش واخلاص
داده ایزد ز فضل و رحمت خاص
هوش مصنوعی: خداوند به خاطر تلاش و صداقت تو، از نعمت و رحمت ویژه‌ای به تو بخشیده است.
جهد کن تا ز «جاهدوا فینا»
راه یابی به کوی «لوشئنا»
هوش مصنوعی: تلاش کن تا از راه «کسانی که در راه ما کوشش می‌کنند» به قلمرو «اگر می‌خواستیم» برسید.
مرد ره آن بود که در همه جای
متخلق بود به خلق خدای
هوش مصنوعی: برای دستیابی به هدف‌های بزرگ و موفقیت در زندگی، باید با صفات نیکو و اخلاق خوب در هر جا که هستیم، رفتار کنیم و خود را به ویژگی‌های الهی نزدیک کنیم.