گنجور

بخش ۳ - حق الیقین

خود جز او نیست عارف و معروف
اوست وصف، اوست واصف و موصوف
آنچه تو فهم کرده​ای ز صفات
محدث است از چه؟ از عظیم الذات
ذات را از صفات دانستی
چه کنی این چنین توانستی
بلکه ذات و صفات را ز افعال
فهم کردی ز ایزد متعال
در حقیقت مر این طریق مجاز
نردبان پایه​ایست دور و دراز
دارد این ره بسی فراز و نشیب
مخور از مکر عقل خیره فریب
گر تو این ره به عقل خویش روی
همچو گاو خراس هرزه دوی
یا ز تعطیل در ضلال افتی
یا ز تشبیه در وبال افتی
فلسفی شد معطل از تنزیه
متکلم مشبه از تشبیه
وانکه تشبیه داشت یا تعطیل
نیست بر جادۀ سواء سبیل

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

خود جز او نیست عارف و معروف
اوست وصف، اوست واصف و موصوف
هوش مصنوعی: هیچ چیز جز خود او وجود ندارد؛ عارف و شناخته‌شده اوست. او هم توصیف‌کننده است و هم توصیف‌شده.
آنچه تو فهم کرده​ای ز صفات
محدث است از چه؟ از عظیم الذات
هوش مصنوعی: آنچه تو از صفات و ویژگی‌ها درک کرده‌ای، ناشی از صفات خالق بزرگ و عظیم است. پس شاید به این دلیل که این صفات از او سرچشمه می‌گیرند، در ذهن تو شکل‌گرفته‌اند.
ذات را از صفات دانستی
چه کنی این چنین توانستی
هوش مصنوعی: اگر ذات را از صفات بشناسی، می‌توانی کارهای شگفت‌انگیزی انجام دهی.
بلکه ذات و صفات را ز افعال
فهم کردی ز ایزد متعال
هوش مصنوعی: این بیت به بیان این نکته اشاره دارد که به جای توجه به اعمال و رفتار خداوند، باید به ذات و صفات او توجه کرد. در واقع، شناخت خداوند باید از صفات و وجود او نشأت بگیرد، نه تنها از آنچه که او انجام می‌دهد.
در حقیقت مر این طریق مجاز
نردبان پایه​ایست دور و دراز
هوش مصنوعی: در واقع، این مسیر که طی می‌شود، نوعی نردبان است که پایه‌اش دور و دراز است و به سمت عمیق‌تری می‌رود.
دارد این ره بسی فراز و نشیب
مخور از مکر عقل خیره فریب
هوش مصنوعی: این مسیر پر از فراز و نشیب است، پس به دام فریب و ترفندهای عقل دچار نشو.
گر تو این ره به عقل خویش روی
همچو گاو خراس هرزه دوی
هوش مصنوعی: اگر با عقل خودت در این راه قدم برداری، مانند گاوی که بی‌هدف و سرگردان می‌دود، بی‌نتیجه و بی‌فایده خواهد بود.
یا ز تعطیل در ضلال افتی
یا ز تشبیه در وبال افتی
هوش مصنوعی: یا به خاطر بی‌کاری در گمراهی قرار می‌گیری یا به خاطر تشبیه‌سازی در دردسر و بدبختی می‌افتی.
فلسفی شد معطل از تنزیه
متکلم مشبه از تشبیه
هوش مصنوعی: فلسفی به خاطر پاکی و خلوص مباحث دینی در نگرش خود درنگ می‌کند، و سخن‌گویانی که در توصیف خداوند به تشبیه روی می‌آورند، دچار شبهه می‌شوند.
وانکه تشبیه داشت یا تعطیل
نیست بر جادۀ سواء سبیل
هوش مصنوعی: کسی که مقایسه یا انکار حقیقت را ندارد، در مسیر درست و مستقیم قرار دارد.