بخش ۱۰ - المنشأ
منشأ اعتزال شد جهنی
آنکه میداشت شبهۀ وثنی
کرد شاگردی حسن ز اول
آخر از دین بگشت و کرد جدل
از صحابه هر آنکه باقی بود
کرد با وی بسی ز گفت و شنود
آخر از مجمعش برون راندند
هم به اجماع گمرهش خواندند
چونکه بشنید از او حدیث قدر
ملحد محض خواندش ابن عمر
همچنین ابن حارث و جابر
انس و عقبه، مالک و عامر
همه تکفیر این گره کردند
بس که این قوم را بیازردند
هیچ سودی نکرد تا که خطا
یافت شهرت ز واصل بن عطا
آخرالامر صاحب کشاف
در میان کلام حق به گزاف
هرزهها گوید او که لاتسأل
در صفات خدای عزو جل
فحش و دشنام و هجو سنی بین
با کلام خدای کرده قرین
بی اصولی که آن سماع کند
دینش از باطن انتزاع کند
جاهل کوربخت را بنگر
که به تقلید او شود کافر
نسخهای زان گرفته اندر بیش
خود ندانسته اهل مذهب و کیش
صرف و نحو و معانی است و بیان
خاصۀ او ز حصۀ ایمان
قدری چون سگی است دیوانه
در سرایت به خویش و بیگانه
حاش للّه چو بر سگی ساید
آدمی زاده سگ بچه زاید
که من او را نمیکنم تکفیر
از سخنهاش میکنم تحذیر
گفتههای ورا همی جویم
پس به هفت آب و خاک میشویم
علم او آب نیست، بل بول است
دفع ابلیس قول لاحول است
اطلاعات
وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف
* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
برگردان به زبان ساده
منشأ اعتزال شد جهنی
آنکه میداشت شبهۀ وثنی
هوش مصنوعی: آن کسی که به دلیل داشتن شک و تردید به خداوند، از جمع اهل ایمان کنار میرود و از دین جدا میشود، به عذاب جهنم دچار میشود.
کرد شاگردی حسن ز اول
آخر از دین بگشت و کرد جدل
هوش مصنوعی: شاگرد حسن از همان ابتدا در مسیر نادرستی قرار گرفت و به نزاع و جدل پرداخت.
از صحابه هر آنکه باقی بود
کرد با وی بسی ز گفت و شنود
هوش مصنوعی: هر یک از صحابه که باقی مانده بود، با او به خیلی صحبت و گفتگو پرداخت.
آخر از مجمعش برون راندند
هم به اجماع گمرهش خواندند
هوش مصنوعی: در نهایت، به دلیل توافق همگان، او را از جمع خود بیرون کردند و به نادانی و بیخبری دعوتش کردند.
چونکه بشنید از او حدیث قدر
ملحد محض خواندش ابن عمر
هوش مصنوعی: چون ابن عمر داستان اهمیت و قدر را از او شنید، فردی که بیدین و کافر بود، او را بیاعتبار خواند.
همچنین ابن حارث و جابر
انس و عقبه، مالک و عامر
هوش مصنوعی: ابن حارث، جابر انس، عقبه، مالک و عامر نیز در این جمع هستند.
همه تکفیر این گره کردند
بس که این قوم را بیازردند
هوش مصنوعی: این گروه به قدری اذیت و آزار دیدند که همه به یکدیگر پیوستند و بر این مسئله تأکید کردند که آنها مورد ظلم قرار گرفتهاند.
هیچ سودی نکرد تا که خطا
یافت شهرت ز واصل بن عطا
هوش مصنوعی: تا زمانی که واصل بن عطا به شهرت رسید، هیچ سودی برای او نداشت که مرتکب خطا شد.
آخرالامر صاحب کشاف
در میان کلام حق به گزاف
هوش مصنوعی: در نهایت، صاحب تفسیر در مباحث حق، به بیمورد سخن گفتن مشغول است.
هرزهها گوید او که لاتسأل
در صفات خدای عزو جل
هوش مصنوعی: او با بیادبی میگوید که دربارهی صفات خداوند سؤال نکنید.
فحش و دشنام و هجو سنی بین
با کلام خدای کرده قرین
هوش مصنوعی: ناسزاگویی و انتقاد بیپایه در کنار کلام خدا قرار گرفته است.
بی اصولی که آن سماع کند
دینش از باطن انتزاع کند
هوش مصنوعی: کسی که بدون قواعد و اصول به شنیدن موسیقی و سماع میپردازد، دینش از درون و به صورت انتزاعی به دست میآید.
جاهل کوربخت را بنگر
که به تقلید او شود کافر
هوش مصنوعی: بنگر به فرد نادانی که به خاطر تقابل با او، دیگران هم به کفر گرایش پیدا میکنند.
نسخهای زان گرفته اندر بیش
خود ندانسته اهل مذهب و کیش
هوش مصنوعی: در درون خود به یک حقیقت خاص دست یافتهای که اهل دین و مذهب از آن بیخبرند و نمیدانند.
صرف و نحو و معانی است و بیان
خاصۀ او ز حصۀ ایمان
هوش مصنوعی: قواعد زبان، دستور زبان و معنا شناسی از ویژگیهای خاص اوست که به ایمان او وابسته است.
قدری چون سگی است دیوانه
در سرایت به خویش و بیگانه
هوش مصنوعی: مقداری مانند یک سگ دیوانه است در جستجو و درگیری با خود و دیگران.
حاش للّه چو بر سگی ساید
آدمی زاده سگ بچه زاید
هوش مصنوعی: اگر انسانی بر سگی بگذرد، به دنبال آن سگ چه فرقی میکند؛ چون از آن سگ هم بچهاش به دنیا میآید.
که من او را نمیکنم تکفیر
از سخنهاش میکنم تحذیر
هوش مصنوعی: من او را محکوم نمیکنم، اما از صحبتهایش به دیگران هشدار میدهم.
گفتههای ورا همی جویم
پس به هفت آب و خاک میشویم
هوش مصنوعی: من در پی سخنان او هستم و به همین خاطر برای یافتن آنها تلاش میکنم، حتی اگر لازم باشد هفت بار از آب و خاک بگذرم.
علم او آب نیست، بل بول است
دفع ابلیس قول لاحول است
هوش مصنوعی: علم او مثل آب نیست که مفید و زندگیبخش باشد، بلکه مانند ادرار است که چیزی را نمیسازد و تنها باعث رنج میشود. کلام او نیز مشخص میکند که هیچ نیرویی برای تغییر در او وجود ندارد.