بخش ۱ - الباب الاوّل فی معرفة ذات واجب الوجود تعالی و تقدس و فیه ثلاثة فصول: الفصل الاول فی معرفة وجوده تعالی علم الیقین
بر وجود تو ای الهه حق
هست هر ذرّه ای گواه به حق
هرچه از غیب در شهود آمد
هم ز جود تو در وجود آمد
جمله اشیا به نطق حال فصیح
حامد صانعند در تسبیح
چیست تسبیحهای بی مانع
جز دلالت ز صنع بر صانع
عقل راهی ز نقل پی در پی
از نُبی باز خوان «و ان من شی»
این بود مر ذوات را شامل
ناقص ازوی برابر کامل
کافر و کفر و مؤمن و ایمان
همه را اندرو مساوی دان
نه همین آیت از کلام خدای
سوی اثبات اوست راهنمای
تا هزار است اندرین ز کلام
جمع کردهست حجةالاسلام
سر قرآن چو نیک واکابی
خود همه مغز این سخن یابی
هر سخن زو کلام بی پایان
باز یک نقطه بوده جملۀ آن
دل هر حرف از او چو لوح و قلم
مایۀ صورت حدوث و قدم
وحدت نقطه های وی پیدا
خود زقایل سخن نگشت جدا
حرف خوانان مکتب عرفان
خوانده زین لوح ابجد برهان
تو نگشتی هنوز حرف شناس
کی کنی حل شکلهای قیاس
اطلاعات
وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف
* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
برگردان به زبان ساده
بر وجود تو ای الهه حق
هست هر ذرّه ای گواه به حق
هوش مصنوعی: وجود تو، ای الهه حقیقت، هر ذرهای از هستی گواهی بر حقیقت است.
هرچه از غیب در شهود آمد
هم ز جود تو در وجود آمد
هوش مصنوعی: هر چیزی که از عالم غیب به چشم میآید، از نعمت و بخشش تو در عالم وجود سرچشمه میگیرد.
جمله اشیا به نطق حال فصیح
حامد صانعند در تسبیح
هوش مصنوعی: تمامی اشیاء به زبان حال خود، به ستایش خالق خود پرداخته و در حقیقت، در تسبیح و تمجید او هستند.
چیست تسبیحهای بی مانع
جز دلالت ز صنع بر صانع
هوش مصنوعی: تسبیحهای بدون مانع چه چیزی هستند جز نشانههایی از آفرینش که به مبدع خود اشاره دارند؟
عقل راهی ز نقل پی در پی
از نُبی باز خوان «و ان من شی»
هوش مصنوعی: عقل انسان، پیوسته در جستجوی理解 و درک مطالب است و به دنبال نشانههایی از نبوّت و وحی میباشد. جملهای از قرآن را که اشاره به وجود نشانهها و دلالتها دارد، به یاد میآورد.
این بود مر ذوات را شامل
ناقص ازوی برابر کامل
هوش مصنوعی: این به این معناست که برخی از موجودات، به طور طبیعی، از کمال کامل برخوردار نیستند و در واقع وجودشان تحت تاثیر و وابسته به وجود کاملتر است.
کافر و کفر و مؤمن و ایمان
همه را اندرو مساوی دان
هوش مصنوعی: کافر و ایماندار هر دو در اصل و ذات انسانی برابرند، و هیچکدام بر دیگری برتری ندارند.
نه همین آیت از کلام خدای
سوی اثبات اوست راهنمای
هوش مصنوعی: این جمله به مفهوم این است که تنها این آیه از کلام خدا برای اثبات وجود او کافی نیست. به بیان دیگر، ممکن است آیات و نشانههای دیگری نیز وجود داشته باشند که به شناخت و اثبات خدا کمک کنند.
تا هزار است اندرین ز کلام
جمع کردهست حجةالاسلام
هوش مصنوعی: در اینجا گفته میشود که تا هزار موضوع و مطلب از سخن و کلام موجود است که جمعآوری شده و به نام حجتالاسلام مطرح شده است. این به نوعی اشاره به اهمیت و گستردگی افکار و کلمات او دارد.
سر قرآن چو نیک واکابی
خود همه مغز این سخن یابی
هوش مصنوعی: اگر با دقت به تفسیر قرآن بپردازی، به عمق تمام معانی و اندیشههای آن پی خواهی برد.
هر سخن زو کلام بی پایان
باز یک نقطه بوده جملۀ آن
هوش مصنوعی: هر سخنی که از او بیان میشود، در واقع دارای معنا و عمق ویژهای است که به نقطهای خاص ختم میشود و همهی آن سخن، به نوعی به همان نقطه باز میگردد.
دل هر حرف از او چو لوح و قلم
مایۀ صورت حدوث و قدم
هوش مصنوعی: دل هر کلمهای که از او برمیآید، مانند لوح و قلم است که نشانی از وجود و آغاز و پایانی دارد.
وحدت نقطه های وی پیدا
خود زقایل سخن نگشت جدا
هوش مصنوعی: هویت و ارتباط نقاط مختلف با یکدیگر به وضوح قابل مشاهده است و این ارتباط باعث نمیشود که آنها از ماهیت گفتار جدا شوند.
حرف خوانان مکتب عرفان
خوانده زین لوح ابجد برهان
هوش مصنوعی: عاشقان و دانشمندان در مکتب عرفان از این کتاب مقدس و رازآمیز، درسهای مهمی را آموختهاند.
تو نگشتی هنوز حرف شناس
کی کنی حل شکلهای قیاس
هوش مصنوعی: تو هنوز نمیدانی که چگونه باید درک کنی و تحلیل کنی، پس نمیتوانی به درستی به معماها و جنبههای پیچیده مسائل پاسخ دهید.