گنجور

بخش ۱ - الباب الاوّل فی معرفة ذات واجب الوجود تعالی و تقدس و فیه ثلاثة فصول: الفصل الاول فی معرفة وجوده تعالی علم الیقین

بر وجود تو ای الهه حق 
هست هر ذرّه ​ای گواه به حق
هرچه از غیب در شهود آمد
هم ز جود تو در وجود آمد
جمله اشیا به نطق حال فصیح
حامد صانعند در تسبیح
چیست تسبیح​های بی مانع
جز دلالت ز صنع بر صانع
عقل راهی ز نقل پی در پی
از نُبی باز خوان «و ان من شی»
این بود مر ذوات را شامل
ناقص ازوی برابر کامل
کافر و کفر و مؤمن و ایمان
همه را اندرو مساوی دان
نه همین آیت از کلام خدای
سوی اثبات اوست راهنمای
تا هزار است اندرین ز کلام
جمع کرده​ست حجةالاسلام
سر قرآن چو نیک واکابی
خود همه مغز این سخن یابی
هر سخن زو کلام بی​ پایان
باز یک نقطه بوده جملۀ آن
دل هر حرف از او چو لوح و قلم
مایۀ صورت حدوث و قدم
وحدت نقطه​ های وی پیدا
خود زقایل سخن نگشت جدا
حرف خوانان مکتب عرفان
خوانده زین لوح ابجد برهان
تو نگشتی هنوز حرف شناس
کی کنی حل شکل​های قیاس

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: کتابخانهٔ تصوف

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

بر وجود تو ای الهه حق 
هست هر ذرّه ​ای گواه به حق
هوش مصنوعی: وجود تو، ای الهه حقیقت، هر ذره‌ای از هستی گواهی بر حقیقت است.
هرچه از غیب در شهود آمد
هم ز جود تو در وجود آمد
هوش مصنوعی: هر چیزی که از عالم غیب به چشم می‌آید، از نعمت و بخشش تو در عالم وجود سرچشمه می‌گیرد.
جمله اشیا به نطق حال فصیح
حامد صانعند در تسبیح
هوش مصنوعی: تمامی اشیاء به زبان حال خود، به ستایش خالق خود پرداخته و در حقیقت، در تسبیح و تمجید او هستند.
چیست تسبیح​های بی مانع
جز دلالت ز صنع بر صانع
هوش مصنوعی: تسبیح‌های بدون مانع چه چیزی هستند جز نشانه‌هایی از آفرینش که به مبدع خود اشاره دارند؟
عقل راهی ز نقل پی در پی
از نُبی باز خوان «و ان من شی»
هوش مصنوعی: عقل انسان، پیوسته در جستجوی理解 و درک مطالب است و به دنبال نشانه‌هایی از نبوّت و وحی می‌باشد. جمله‌ای از قرآن را که اشاره به وجود نشانه‌ها و دلالت‌ها دارد، به یاد می‌آورد.
این بود مر ذوات را شامل
ناقص ازوی برابر کامل
هوش مصنوعی: این به این معناست که برخی از موجودات، به طور طبیعی، از کمال کامل برخوردار نیستند و در واقع وجودشان تحت تاثیر و وابسته به وجود کامل‌تر است.
کافر و کفر و مؤمن و ایمان
همه را اندرو مساوی دان
هوش مصنوعی: کافر و ایمان‌دار هر دو در اصل و ذات انسانی برابرند، و هیچ‌کدام بر دیگری برتری ندارند.
نه همین آیت از کلام خدای
سوی اثبات اوست راهنمای
هوش مصنوعی: این جمله به مفهوم این است که تنها این آیه از کلام خدا برای اثبات وجود او کافی نیست. به بیان دیگر، ممکن است آیات و نشانه‌های دیگری نیز وجود داشته باشند که به شناخت و اثبات خدا کمک کنند.
تا هزار است اندرین ز کلام
جمع کرده​ست حجةالاسلام
هوش مصنوعی: در اینجا گفته می‌شود که تا هزار موضوع و مطلب از سخن و کلام موجود است که جمع‌آوری شده و به نام حجت‌الاسلام مطرح شده است. این به نوعی اشاره به اهمیت و گستردگی افکار و کلمات او دارد.
سر قرآن چو نیک واکابی
خود همه مغز این سخن یابی
هوش مصنوعی: اگر با دقت به تفسیر قرآن بپردازی، به عمق تمام معانی و اندیشه‌های آن پی خواهی برد.
هر سخن زو کلام بی​ پایان
باز یک نقطه بوده جملۀ آن
هوش مصنوعی: هر سخنی که از او بیان می‌شود، در واقع دارای معنا و عمق ویژه‌ای است که به نقطه‌ای خاص ختم می‌شود و همه‌ی آن سخن، به نوعی به همان نقطه باز می‌گردد.
دل هر حرف از او چو لوح و قلم
مایۀ صورت حدوث و قدم
هوش مصنوعی: دل هر کلمه‌ای که از او برمی‌آید، مانند لوح و قلم است که نشانی از وجود و آغاز و پایانی دارد.
وحدت نقطه​ های وی پیدا
خود زقایل سخن نگشت جدا
هوش مصنوعی: هویت و ارتباط نقاط مختلف با یکدیگر به وضوح قابل مشاهده است و این ارتباط باعث نمی‌شود که آنها از ماهیت گفتار جدا شوند.
حرف خوانان مکتب عرفان
خوانده زین لوح ابجد برهان
هوش مصنوعی: عاشقان و دانشمندان در مکتب عرفان از این کتاب مقدس و رازآمیز، درس‌های مهمی را آموخته‌اند.
تو نگشتی هنوز حرف شناس
کی کنی حل شکل​های قیاس
هوش مصنوعی: تو هنوز نمی‌دانی که چگونه باید درک کنی و تحلیل کنی، پس نمی‌توانی به درستی به معماها و جنبه‌های پیچیده مسائل پاسخ دهید.