گنجور

بخش ۱۲ - اندر خویشان گوید فی‌مذمة الارقاب که: الاقارب عقارب، والاخ فخ، والعمّ غمّ، والخال وبال، والختن محن

این گُره را که نام کردی خویش
هریکی گزدمند با صد نیش
سرگران همچو پای در خوابند
پرده‌در همچو تیز درآبند
از ره مرگ و جسک ماده و نر
آرزومند مرگ یکدیگر
از جفا زشت گوی یگدگرند
وز حسد عیب جوی یکدگرند
اهل علّت نه خویش یکدگرند
همچومهتاب خیش یکدگرند
در ضیاع و عقار خویشان را
بشناسی چو گرگ میشان را
گرچه ایشان اقاربند همه
در اقارب عقاربند همه
نیک گفت این سخن حکیم عرب
نبود خویش اهل ناز و طرب
این مثل را نگر نداری سست
که اقارب عقاربند دُرست
خویش نزدیک همچو ریش بُوَد
بیش کاویش رنج بیش بُوَد
همه لرزنده در عنا و عذاب
چون زر و سیم سفله بر سیماب
آشکارا چو گربه بر سرِ خوان
زیر برتر چو موش در انبان

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: محمودرضا رجایی

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

این گُره را که نام کردی خویش
هریکی گزدمند با صد نیش
هوش مصنوعی: این گره‌ای که تو آن را به نام خود کردی، هر کس دیگری هم در آن گرفتار است و با درد و مشکلات بسیار روبه‌رو می‌شود.
سرگران همچو پای در خوابند
پرده‌در همچو تیز درآبند
هوش مصنوعی: سرگران مانند کسانی هستند که خوابیده‌اند و بی‌خبرند، در حالی که پرده‌در به سرعت و با دقت همچون آب در حال حرکت است.
از ره مرگ و جسک ماده و نر
آرزومند مرگ یکدیگر
هوش مصنوعی: در مسیر زندگی، ماده و نر به عشق و آرزوی نابود کردن یکدیگر تمایل دارند، همواره در جستجوی مرگ یکدیگر هستند.
از جفا زشت گوی یگدگرند
وز حسد عیب جوی یکدگرند
هوش مصنوعی: افراد به خاطر کینه و حسادت، یکدیگر را بدگویی و عیب‌جویی می‌کنند.
اهل علّت نه خویش یکدگرند
همچومهتاب خیش یکدگرند
هوش مصنوعی: افراد گرفتار در مشکلات و معضلات، به نوعی به هم وابسته و نزدیک به یکدیگر هستند، مانند ماه که به یکدیگر مربوط می‌شود.
در ضیاع و عقار خویشان را
بشناسی چو گرگ میشان را
هوش مصنوعی: اگر با نزدیکان و دوستان خود کنار بیایی و رابطه برقرار کنی، مانند گرگ‌هایی که یگدیگر را می‌شناسند و در جمع خود از هم حمایت می‌کنند، لحظات خوشی را تجربه خواهی کرد.
گرچه ایشان اقاربند همه
در اقارب عقاربند همه
هوش مصنوعی: اگرچه آن‌ها فامیل یا نزدیکان یکدیگر هستند، اما به نوعی مثل عقرب‌ها به هم نزدیک هستند و این نزدیکی به معنای خوبی نیست.
نیک گفت این سخن حکیم عرب
نبود خویش اهل ناز و طرب
هوش مصنوعی: این جمله بیانگر این است که گفتار این حکیم عرب بسیار خوب است و به وضوح نشان می‌دهد که او آدمی از اهل لذت و خوشی نیست.
این مثل را نگر نداری سست
که اقارب عقاربند دُرست
هوش مصنوعی: این مثل به ما می‌گوید که نباید به ظاهر یا نقاط قوت ظاهری کسی اعتماد کرد، زیرا ممکن است در زیر این ظاهر، خطراتی نهفته باشد. به عبارت دیگر، افرادی که به نظر نزدیک و قابل اعتماد می‌آیند، گاهی اوقات می‌توانند خطرناک باشند، مشابه عقرب‌هایی که در ظاهر بی‌خطر به نظر می‌رسند. پس باید در انتخاب دوستان و اطرافیان دقت کنیم.
خویش نزدیک همچو ریش بُوَد
بیش کاویش رنج بیش بُوَد
هوش مصنوعی: دوستی و پیوندهای نزدیک مثل ریش، هر چه بیشتر در زندگی تو باشد، مشکلات و دغدغه‌هایت نیز بیشتر خواهد بود.
همه لرزنده در عنا و عذاب
چون زر و سیم سفله بر سیماب
هوش مصنوعی: همه در پریشانی و درد به سر می‌برند، مانند طلا و نقره که در برابر جیوه بی‌ارزش و ناچیز هستند.
آشکارا چو گربه بر سرِ خوان
زیر برتر چو موش در انبان
هوش مصنوعی: این جمله به وضعیتی اشاره دارد که یک نفر با اعتماد به نفس و وقار در محلی خاص ظاهر می‌شود، در حالی که فرد دیگری در موقعیت پایین‌تر قرار دارد و به طور پنهانی عمل می‌کند. به نوعی، تفاوت در جایگاه و حالت افراد را نشان می‌دهد.