گنجور

بخش ۱۰ - در وجد و حال

در طریقی که شرط جان سپریست
نعرهٔ بیهده خری و تریست
مردِ دانا به جان سماع کند
حرف و ظرفش همه وداع کند
جان ازو حظِّ خویش برگیرد
کارها جملگی ز سر گیرد
با مرید جوان سرود و شفق
همچنان دان که مردِ عاشق و دق
حال کان از مراد و زرق بُوَد
همچو فرعون و بانگ غرق بُوَد
بانگ او حال غرق سود نکرد
آتش آشتیش دود نکرد
الامان ای مخنّث ملعون
بهر میویز باد دادی کون
هرکه در مجلسی سه بانگ کند
دان کز اندیشهٔ دو دانگ کند
ور نه آه مرید عشق‌الفنج
همچو ماریست خفته بر سر گنج
اژدها کو ز گنج برخیزد
مُهرهٔ کامش آتش انگیزد
کخ کخ اندر فقر چیست خری
چک چک اندر چراغ چیست تری
آب و روغن چو درهم آمیزد
نور در صفو روغن آویزد
تف چو روغن ز پیش برگیرد
نم بیگانه بانگ درگیرد
آه رعنایی طبیعت تست
راه بینایی شریعت تست
آینه روشنست راه شما
پردهٔ آینه است آه شما

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: محمودرضا رجایی

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

در طریقی که شرط جان سپریست
نعرهٔ بیهده خری و تریست
هوش مصنوعی: در مسیری که نیاز به فداکاری و از خود گذشتگی دارد، زدن صداهای بی‌فایده و بی‌توجهی به واقعیات، فقط باعث سردرگمی و تنش می‌شود.
مردِ دانا به جان سماع کند
حرف و ظرفش همه وداع کند
هوش مصنوعی: مرد با دانا و عاقل، به شنیدن و لذت بردن از موسیقی و سخن می‌پردازد و در این حال، تمام چیزهای دور و برش را رها می‌کند.
جان ازو حظِّ خویش برگیرد
کارها جملگی ز سر گیرد
هوش مصنوعی: زندگی از او بهره‌اش را می‌برد و تمام کارها را از نو شروع می‌کند.
با مرید جوان سرود و شفق
همچنان دان که مردِ عاشق و دق
هوش مصنوعی: با مرید جوان گفتم و آفتاب غروب هم چنین دانی که مرد عاشق در چه وضعی است و چگونه به درد و رنج مبتلا می‌شود.
حال کان از مراد و زرق بُوَد
همچو فرعون و بانگ غرق بُوَد
هوش مصنوعی: حالتی که از آرزو و فریب به وجود می‌آید، شبیه حال انسان‌های مغرور و پرخودست که در نهایت به زوال و نابودی خود می‌رسند.
بانگ او حال غرق سود نکرد
آتش آشتیش دود نکرد
هوش مصنوعی: صدای او به دریا حال غرق شدن نمی‌دهد و آتش عشقش نیز دود نمی‌کند.
الامان ای مخنّث ملعون
بهر میویز باد دادی کون
هوش مصنوعی: این بیت به نوعی از نفرین و نارضایتی اشاره دارد و به یک شخص خاص که به نوعی ناپسند یا غیرمتعارف شناخته می‌شود، حمله می‌کند. گوینده از او به شدت دلخور است و به وضوح احساس ناراحتی و تنفر را بیان می‌کند. این عبارات نشان‌دهنده‌ی نوعی اعتراض و انتقاد نسبت به رفتار یا ویژگی‌های فرد مورد اشاره هستند.
هرکه در مجلسی سه بانگ کند
دان کز اندیشهٔ دو دانگ کند
هوش مصنوعی: هرکس در جمعی صدای بلندی کند، بدان که او از تفکر و عقل کمی برخوردار است.
ور نه آه مرید عشق‌الفنج
همچو ماریست خفته بر سر گنج
هوش مصنوعی: اگر دل به عشق‌الفنج نسپاری، چنان است که آه و ناله‌ات مانند ماری خواهد بود که بر گنجی خوابیده است.
اژدها کو ز گنج برخیزد
مُهرهٔ کامش آتش انگیزد
هوش مصنوعی: اژدهایی که از گنجینه‌ای برخیزد، دانه‌ای که در دست دارد، آتش به پا می‌کند.
کخ کخ اندر فقر چیست خری
چک چک اندر چراغ چیست تری
هوش مصنوعی: این بیت به بررسی تفاوت‌ها و نگرانی‌های موجود در زندگی اشاره دارد. "کخ کخ" به فقر و نیاز مربوط می‌شود، در حالی که "چک چک" به نور و روشنایی اشاره دارد. از طریق این عبارت، شاعر به رابطه میان محرومیت و آسایش پرداخته و به این نکته توجه می‌کند که همواره در زندگی، چالش‌ها و فرصت‌هایی وجود دارد که می‌توان به آن‌ها توجه کرد.
آب و روغن چو درهم آمیزد
نور در صفو روغن آویزد
هوش مصنوعی: وقتی آب و روغن با هم مخلوط می‌شوند، نور بر روی سطح روغن می‌تابد و درخشش آن را نمایش می‌دهد.
تف چو روغن ز پیش برگیرد
نم بیگانه بانگ درگیرد
هوش مصنوعی: بخار مثل روغنی که در دما بالا به سطح می‌آید، از میان می‌رود و احساس غریبی در فضا ایجاد می‌شود.
آه رعنایی طبیعت تست
راه بینایی شریعت تست
هوش مصنوعی: آه، زیباییِ طبیعت، راهی است برای درک و فهم قوانین الهی و مذهبی.
آینه روشنست راه شما
پردهٔ آینه است آه شما
هوش مصنوعی: آینه واضح و شفاف است، اما پرده‌ای که مانع دید می‌شود، به خاطر احساسات و دردهای شماست.