گنجور

۱- آیات ۱ تا ۵

بَرٰاءَةٌ مِنَ اَللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی اَلَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ اَلْمُشْرِکِینَ (۱) فَسِیحُوا فِی اَلْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ اِعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اَللّٰهِ وَ أَنَّ اَللّٰهَ مُخْزِی اَلْکٰافِرِینَ (۲) وَ أَذٰانٌ مِنَ اَللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی اَلنّٰاسِ یَوْمَ اَلْحَجِّ اَلْأَکْبَرِ أَنَّ اَللّٰهَ بَرِیءٌ مِنَ اَلْمُشْرِکِینَ وَ رَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اَللّٰهِ وَ بَشِّرِ اَلَّذِینَ کَفَرُوا بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ (۳) إِلاَّ اَلَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ اَلْمُشْرِکِینَ ثُمَّ لَمْ یَنْقُصُوکُمْ شَیْئاً وَ لَمْ یُظٰاهِرُوا عَلَیْکُمْ أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَیْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلیٰ مُدَّتِهِمْ إِنَّ اَللّٰهَ یُحِبُّ اَلْمُتَّقِینَ (۴) فَإِذَا اِنْسَلَخَ اَلْأَشْهُرُ اَلْحُرُمُ فَاقْتُلُوا اَلْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ اُحْصُرُوهُمْ وَ اُقْعُدُوا لَهُمْ کُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تٰابُوا وَ أَقٰامُوا اَلصَّلاٰةَ وَ آتَوُا اَلزَّکٰاةَ فَخَلُّوا سَبِیلَهُمْ إِنَّ اَللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ (۵)

بیزاریست از خدا و رسولش بسوی آنان که پیمان بستید از مشرکان (۱) پس سیر کنید در زمین چهار ماه و بدانید که شما غیر عاجز کننده خدائید و بدرستی که خدا رسواکننده کافرانست (۲) و اعلانیست از خدا و رسولش بمردمان روز حج بزرگتر بدرستی که خدا و رسولش بیزار است از مشرکان پس اگر توبه کردید پس آن بهتر است مر شما را و اگر اعراض کردید پس بدانید که شما غیر عاجزکننده خدایید و بشارت ده آنان را که کافر شدند بعذابی دردناک (۳) مگر آنان که پیمان بستند از مشرکان پس نقصان نرسانیدند شما را چیزی و نه هم پشت شدند بر شما احدی را پس تمام گردانید با ایشان پیمانشان را تا مدتشان بدرستی که خدا دوست دارد پرهیزکاران را (۴) پس چون منقضی شود شهرهای حرام پس بکشید مشرکان را هر جا بیابید ایشان را و بگیریدشان و حبس کنیدشان و بنشینید برای ایشان بهر راه‌گذاری پس اگر توبه کردند و بر پای داشتند نماز را و دادند زکاة را پس خالی سازید راه ایشان را بدرستی که خدا آمرزنده مهربانست (۵)

توبه و انفال آمد در خبر
که بود یک سوره در اصل نظر
زآن در این سوره نیامد بسمله
تا نباشد در میانشان فاصله
در مدینه یافت این هر دو نزول
جز دو آیت کوست مکی بر رسول
حق بود بیزار و هم پیغمبرش
از عهود مشرکان تا محشرش
یعنی آن عهدی که مابین شماست
برخلاف امر و فرمان خداست
مشرکان کردند چون نقض عهود
بر شما هم نقض آن واجب نمود
صفحه ای زین سوره سلطان انام
جانب مکه فرستاد از مقام
بُرد حیدر(ع) خواند وقت حج بلند
آگهی از بند پیمان داد چند
هر کجا خواهید آیید و روید
چار مه دارید مهلت نی مزید
چار مه مهلت شما را بیش نیست
بعد از آن ایّام مهلت منقضی است
جز به ایمان بر شما نبود امان
چار مه چون یافت اتمام از زمان
می بدانید اینکه گر محکم پی اید
مر شما عاجز کنندة حق نی اید
هم بدانید اینکه نزد امتحان
حق بود رسوا کنندة کافران
این بود اعلامی از حق وز رسول
سوی مر دم روز حج اندر وصول
حج اکبر گفت زآن کاعلام حق
بود در آن روز بر احکام حق
بود اعلام اینکه حق باشد بری
هم رسول از مشرکان مفتری
پس اگر گردید باز از کفر و غدر
آن شما را بهتر است از روی قدر
ور که برگردید از حق پس شما
نیستید آن عاجز آرنده خدا
پس بشارت ده به کفار اثیم
بر عذاب دردناک اعنی که بیم
جز کسانی که نکردند ایچ کم
با شما در عهد و در میثاق هم
مینگشتند آن کسان پشت و مدد
بر کسی در جنگتان از مال و عد
پس کنید اتمام ایشان را عهود
تا زمانی که مقرر گشته بود
وآن کنانه و ضُمره اند از مشرکین
عهد خود را کرده حفظ از نقض و کین
دوست دارد متقین را حق به جهد
هست از تقوی یکی هم پاس عهد
بگذرد چون چار مه کآمد حرام
مشرکان را کُشت باید لاکلام
هر کجا یابیدشان بُکشید هم
گرچه در حِلّند ایشان یا حرم
بر اسیریشان بگیرید از مصاف
حبسشان سازید و هم منع از طواف
بهر قتل و اسرشان در هر گذر
برنشینید و ببندید آن ممر
پس اگر از شرک و کین گردند باز
مر بپا دارند از ایمان نماز
هم دهند آنها زکات مال خود
از پی اصلاح جان و حال خود
راهشان را پس به وُد خالی کنید
دست یعنی باید از ایشان کشید
حق تعالی چون غفور است و رحیم
تائبان را ایمنی بخشد ز بیم
از یمامه کُشت مردی از کرام
مر اسیر او کش امامه بود نام
گفت پیغمبر به او که اسلام آر
یا بخر خود را به مال بی شمار
ور نه بُکشم یا خود آزادت کنم
تا کدام از جمله ز افسادت کنم
گفت گر بُکشی بزرگ قوم را
کُشته باشی هم اگر گیری فدا
ور کنی آزاد هم بخشیده ای
مهتری را چونکه صاحب دیده ای
لیک دور است اینکه اسلام آورم
در قبیلۀ خویش چون من مهترم
گفت آزادت نمودم رو به جای
گفت این خُلق است ز اوصاف خدای
آنکه نبود هیچ معبودی جز او
هم رسولی تو ز وی بیگفتگو
حسن خلقت بر نبوّت شد دلیل
بی ز علت نیست چیزی در سبیل
پس به سوی قوم خود گشت او روان
کرد پس منع طعام از مکیان
قوم خود را گفت تا کس زآن مقام
سوی مکه هیچ نفرستد طعام
چه از یمامه بُد طعام مکیان
مر به عجز آیند زین ره مشرکان
چون به پیغمبر رساندند این خبر
سوی او بنوشت سلطان بشر
که مکن منع طعام از آن گروه
ناور ایشان را ز قحطی بر ستوه
حاصل آنکه تا وفات مصطفی (ص)
قتل و فدیه هر دو را بود اقتضا
تا نگوید کس که این آیت نمود
نسخ آیاتی که اندر صلح بود
هر دو محکم باشد و ثابت به دین
بود وین مرسوم خیر المرسلین
۲- آیات ۶ تا ۱۶: وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ اَلْمُشْرِکِینَ اِسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ حَتّٰی یَسْمَعَ کَلاٰمَ اَللّٰهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَعْلَمُونَ (۶) کَیْفَ یَکُونُ لِلْمُشْرِکِینَ عَهْدٌ عِنْدَ اَللّٰهِ وَ عِنْدَ رَسُولِهِ إِلاَّ اَلَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ عِنْدَ اَلْمَسْجِدِ اَلْحَرٰامِ فَمَا اِسْتَقٰامُوا لَکُمْ فَاسْتَقِیمُوا لَهُمْ إِنَّ اَللّٰهَ یُحِبُّ اَلْمُتَّقِینَ (۷) کَیْفَ وَ إِنْ یَظْهَرُوا عَلَیْکُمْ لاٰ یَرْقُبُوا فِیکُمْ إِلاًّ وَ لاٰ ذِمَّةً یُرْضُونَکُمْ بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ تَأْبیٰ قُلُوبُهُمْ وَ أَکْثَرُهُمْ فٰاسِقُونَ (۸) اِشْتَرَوْا بِآیٰاتِ اَللّٰهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَصَدُّوا عَنْ سَبِیلِهِ إِنَّهُمْ سٰاءَ مٰا کٰانُوا یَعْمَلُونَ (۹) لاٰ یَرْقُبُونَ فِی مُؤْمِنٍ إِلاًّ وَ لاٰ ذِمَّةً وَ أُولٰئِکَ هُمُ اَلْمُعْتَدُونَ (۱۰) فَإِنْ تٰابُوا وَ أَقٰامُوا اَلصَّلاٰةَ وَ آتَوُا اَلزَّکٰاةَ فَإِخْوٰانُکُمْ فِی اَلدِّینِ وَ نُفَصِّلُ اَلْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ (۱۱) وَ إِنْ نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ‌ وَ طَعَنُوا فِی دِینِکُمْ فَقٰاتِلُوا أَئِمَّةَ اَلْکُفْرِ إِنَّهُمْ لاٰ أَیْمٰانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَنْتَهُونَ (۱۲) أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ اَلرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَ تَخْشَوْنَهُمْ فَاللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ (۱۳) قٰاتِلُوهُمْ یُعَذِّبْهُمُ اَللّٰهُ بِأَیْدِیکُمْ وَ یُخْزِهِمْ وَ یَنْصُرْکُمْ عَلَیْهِمْ وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ (۱۴) وَ یُذْهِبْ غَیْظَ قُلُوبِهِمْ وَ یَتُوبُ اَللّٰهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ وَ اَللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ (۱۵) أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَکُوا وَ لَمّٰا یَعْلَمِ اَللّٰهُ اَلَّذِینَ جٰاهَدُوا مِنْکُمْ وَ لَمْ یَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اَللّٰهِ وَ لاٰ رَسُولِهِ وَ لاَ اَلْمُؤْمِنِینَ وَلِیجَةً وَ اَللّٰهُ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ (۱۶)

اطلاعات

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری: مثنوی

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

بَرٰاءَةٌ مِنَ اَللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی اَلَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ اَلْمُشْرِکِینَ (۱) فَسِیحُوا فِی اَلْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ اِعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اَللّٰهِ وَ أَنَّ اَللّٰهَ مُخْزِی اَلْکٰافِرِینَ (۲) وَ أَذٰانٌ مِنَ اَللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی اَلنّٰاسِ یَوْمَ اَلْحَجِّ اَلْأَکْبَرِ أَنَّ اَللّٰهَ بَرِیءٌ مِنَ اَلْمُشْرِکِینَ وَ رَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اَللّٰهِ وَ بَشِّرِ اَلَّذِینَ کَفَرُوا بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ (۳) إِلاَّ اَلَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ اَلْمُشْرِکِینَ ثُمَّ لَمْ یَنْقُصُوکُمْ شَیْئاً وَ لَمْ یُظٰاهِرُوا عَلَیْکُمْ أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَیْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلیٰ مُدَّتِهِمْ إِنَّ اَللّٰهَ یُحِبُّ اَلْمُتَّقِینَ (۴) فَإِذَا اِنْسَلَخَ اَلْأَشْهُرُ اَلْحُرُمُ فَاقْتُلُوا اَلْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ اُحْصُرُوهُمْ وَ اُقْعُدُوا لَهُمْ کُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تٰابُوا وَ أَقٰامُوا اَلصَّلاٰةَ وَ آتَوُا اَلزَّکٰاةَ فَخَلُّوا سَبِیلَهُمْ إِنَّ اَللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ (۵)
هوش مصنوعی: این متن به اعلامیه‌ای از سوی خداوند و پیامبر اشاره دارد که به کسانی که با مشرکین پیمان بسته‌اند، اعلام می‌کند که بایستی چهار ماه در زمین آزادانه بگردند و بدانند که نمی‌توانند به خدا آسیب برسانند و خداوند مشرکان را خوار می‌کند. همچنین، در روز بزرگ حج اعلام می‌شود که خدا از مشرکان بیزار است و اگر توبه کنند، برای آن‌ها بهتر است، اما اگر پشت کنند، باید بدانند که نمی‌توانند از قدرت خداوند فرار کنند و به کافران بشارت عذاب دردناکی داده می‌شود. در مورد کسانی که با مشرکان پیمان دارند، تاکید می‌شود اگر آن‌ها پیمان را نقض نکرده و به شما آسیب نرسانده‌اند، باید ادامه پیمان را تا پایان مدتش رعایت کرد، چرا که خداوند پرهیزکاران را دوست دارد. در نهایت، بعد از پایان ماه‌های حرام، بر کشته شدن مشرکان تأکید شده و اگر آن‌ها توبه کرده و نماز و زکات را به جا آورند، باید راه آنان را رها کرد زیرا خداوند بخشنده و مهربان است.
بیزاریست از خدا و رسولش بسوی آنان که پیمان بستید از مشرکان (۱) پس سیر کنید در زمین چهار ماه و بدانید که شما غیر عاجز کننده خدائید و بدرستی که خدا رسواکننده کافرانست (۲) و اعلانیست از خدا و رسولش بمردمان روز حج بزرگتر بدرستی که خدا و رسولش بیزار است از مشرکان پس اگر توبه کردید پس آن بهتر است مر شما را و اگر اعراض کردید پس بدانید که شما غیر عاجزکننده خدایید و بشارت ده آنان را که کافر شدند بعذابی دردناک (۳) مگر آنان که پیمان بستند از مشرکان پس نقصان نرسانیدند شما را چیزی و نه هم پشت شدند بر شما احدی را پس تمام گردانید با ایشان پیمانشان را تا مدتشان بدرستی که خدا دوست دارد پرهیزکاران را (۴) پس چون منقضی شود شهرهای حرام پس بکشید مشرکان را هر جا بیابید ایشان را و بگیریدشان و حبس کنیدشان و بنشینید برای ایشان بهر راه‌گذاری پس اگر توبه کردند و بر پای داشتند نماز را و دادند زکاة را پس خالی سازید راه ایشان را بدرستی که خدا آمرزنده مهربانست (۵)
هوش مصنوعی: این متن به موضوع بیزاری از مشرکان و دستوراتی در مورد رفتار با آنها می‌پردازد. در اینجا نقل شده است که اگر شخصی با مشرکان پیمان بسته باشد، باید از آن پیمان تبعیت کند تا زمان معین. همچنین اشاره شده که در مدت مشخص، امکان سفر و جستجو در زمین وجود دارد، اما کسانی که به خدا و پیامبر ایمان ندارند نمی‌توانند در برابر قدرت خداوند پایداری کنند. در نهایت، به توبه و بازگشت به راه راست تاکید شده و در صورتی که مشرکان به توافقات خود پایبند باشند، باید با آنها به خوبی رفتار کرد و فرصت توبه را به آنها داد، در غیر این صورت، مجاز به مقابله با آنان هستید.
توبه و انفال آمد در خبر
که بود یک سوره در اصل نظر
هوش مصنوعی: توبه و انفال به عنوان موضوعاتی مهم در قرآن ذکر شده‌اند و در واقع یکی از سوره‌های قرآن به این موارد اختصاص پیدا کرده است.
زآن در این سوره نیامد بسمله
تا نباشد در میانشان فاصله
هوش مصنوعی: این آیه به این دلیل بسم‌الله الرحمان الرحیم ندارد که هیچ فاصله‌ای بین آن و آیات قبلی نیست.
در مدینه یافت این هر دو نزول
جز دو آیت کوست مکی بر رسول
هوش مصنوعی: در مدینه، این دو آیه نازل شده است، به جز اینکه دو آیه از مکه بر پیامبر نازل شده‌اند.
حق بود بیزار و هم پیغمبرش
از عهود مشرکان تا محشرش
هوش مصنوعی: خداوند و پیامبرش از پیمان‌ها و باورهای مشرکانه متنفرند و این نفرت تا قیامت باقی خواهد ماند.
یعنی آن عهدی که مابین شماست
برخلاف امر و فرمان خداست
هوش مصنوعی: این قرارداد یا توافقی که بین شما وجود دارد، برخلاف دستورات و فرمان‌های خداوند است.
مشرکان کردند چون نقض عهود
بر شما هم نقض آن واجب نمود
هوش مصنوعی: مشرکان به عهود و پیمان‌های خود عمل نکردند، بنابراین حالا بر شما هم واجب است که آن پیمان‌ها را نقض کنید.
صفحه ای زین سوره سلطان انام
جانب مکه فرستاد از مقام
هوش مصنوعی: صفحه‌ای از این سوره، یعنی سوره‌ای که به پیامبر بزرگوار اختصاص دارد، از مکانی بزرگ به مکه فرستاده شد.
بُرد حیدر(ع) خواند وقت حج بلند
آگهی از بند پیمان داد چند
هوش مصنوعی: حیدر در زمان حج، اعلام کرد که از پیمانی که بسته شده، خبر می‌دهد و به دیگران یادآوری می‌کند.
هر کجا خواهید آیید و روید
چار مه دارید مهلت نی مزید
هوش مصنوعی: هر جا که بخواهید می‌توانید بروید و حرکت کنید، اما چهار ماه فرصت دارید و وقت بیشتری در اختیار ندارید.
چار مه مهلت شما را بیش نیست
بعد از آن ایّام مهلت منقضی است
هوش مصنوعی: شما تنها چهار ماه فرصت دارید و بعد از آن، زمان شما به پایان می‌رسد.
جز به ایمان بر شما نبود امان
چار مه چون یافت اتمام از زمان
هوش مصنوعی: تنها با ایمان به شما اطمینان نبود، وقتی چهار ماه گذشت و زمان به پایان رسید.
می بدانید اینکه گر محکم پی اید
مر شما عاجز کنندة حق نی اید
هوش مصنوعی: اگر بدانید که اگر با اراده و قوت قدم پیش بگذارید، هیچ چیزی نمی‌تواند شما را از حق و واقعیت باز دارد.
هم بدانید اینکه نزد امتحان
حق بود رسوا کنندة کافران
هوش مصنوعی: باید بدانید که در زمان آزمایش و امتحان، حقایق باعث رسوایی کافران می‌شود.
این بود اعلامی از حق وز رسول
سوی مر دم روز حج اندر وصول
هوش مصنوعی: این پیام از سوی حق و پیامبرش بود که مردم را به روز حج و رسیدن به آن دعوت می‌کند.
حج اکبر گفت زآن کاعلام حق
بود در آن روز بر احکام حق
هوش مصنوعی: در روز بزرگ حج، به وضوح اعلام حقایق و قوانین الهی شد.
بود اعلام اینکه حق باشد بری
هم رسول از مشرکان مفتری
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که حقانیت پیامبری خداوند باید برای همه اعلام شود و هیچ کس نمی‌تواند به راحتی به او نسبت دروغ بدهد.
پس اگر گردید باز از کفر و غدر
آن شما را بهتر است از روی قدر
هوش مصنوعی: اگر به کفر و خیانت بازگردید، برای شما بهتر است که از نظر ارزش و مقام خود را حفظ کنید.
ور که برگردید از حق پس شما
نیستید آن عاجز آرنده خدا
هوش مصنوعی: اگر از حقیقت روگردان شوید، بدانید که شما نیستید آن انسان ناتوانی که خداوند او را به حال خود رها کرده است.
پس بشارت ده به کفار اثیم
بر عذاب دردناک اعنی که بیم
هوش مصنوعی: پس به کافران بدکار، خبر بده که عذاب سختی در انتظارشان است، یعنی اینکه باید از آن بترسند.
جز کسانی که نکردند ایچ کم
با شما در عهد و در میثاق هم
هوش مصنوعی: تنها کسانی که در پیمان و عهد با شما کوتاهی نکرده‌اند، از جمع شما خارج هستند.
مینگشتند آن کسان پشت و مدد
بر کسی در جنگتان از مال و عد
هوش مصنوعی: آن افرادی که در جنگ به کمک شما می‌شتابند، بر دیگران تسلط و نفوذ دارند و از منابع و ثروت‌های خود برای یاری رساندن به شما استفاده می‌کنند.
پس کنید اتمام ایشان را عهود
تا زمانی که مقرر گشته بود
هوش مصنوعی: پس از آنکه مدت زمان تعیین شده تمام شد، به پایان رسانید عهد و پیمان آنها را.
وآن کنانه و ضُمره اند از مشرکین
عهد خود را کرده حفظ از نقض و کین
هوش مصنوعی: کنانه و ضمره، دو قبیله از مشرکین هستند که به عهد و پیمان خود پایبند مانده و آن را از نقض و دشمنی حفظ کرده‌اند.
دوست دارد متقین را حق به جهد
هست از تقوی یکی هم پاس عهد
هوش مصنوعی: خداوند متعال افرادی را که تقوای الهی دارند دوست می‌دارد و به خاطر تقوای آنها، به تلاش و تلاشگر بودن آنها اهمیت می‌دهد. این نشان‌دهنده‌ی اهمیت وفاداری به عهد و پیمان الهی است.
بگذرد چون چار مه کآمد حرام
مشرکان را کُشت باید لاکلام
هوش مصنوعی: به زودی زمانی می‌گذرد که چهار ماه به پایان می‌رسد و در این مدت، بدون شک، باید از آسیب‌های ناشی از اعمال مشرکان دوری کرد و با آن‌ها مقابله کرد.
هر کجا یابیدشان بُکشید هم
گرچه در حِلّند ایشان یا حرم
هوش مصنوعی: هر جا که آن‌ها را ببینید، باید آن‌ها را بکشید، حتی اگر در مکان‌های امن یا مقدس باشند.
بر اسیریشان بگیرید از مصاف
حبسشان سازید و هم منع از طواف
هوش مصنوعی: آنها را به اسیری بگیرید و از نبرد و آزاد بودنشان باز دارید. همچنین مانع از طواف و گشت و گذارشان شوید.
بهر قتل و اسرشان در هر گذر
برنشینید و ببندید آن ممر
هوش مصنوعی: برای کشتن و به اسارت گرفتن آنها، در هر جایی که لازم باشد، آماده باشید و مسیر آنها را مسدود کنید.
پس اگر از شرک و کین گردند باز
مر بپا دارند از ایمان نماز
هوش مصنوعی: اگر از شرک و دشمنی به دور باشند، باید همیشه ایمان خود را حفظ کنند و نماز را به پا دارند.
هم دهند آنها زکات مال خود
از پی اصلاح جان و حال خود
هوش مصنوعی: آنها بخشی از دارایی خود را برای کمک به دیگران می‌دهند تا وضعیت روحی و زندگی خود را بهبود ببخشند.
راهشان را پس به وُد خالی کنید
دست یعنی باید از ایشان کشید
هوش مصنوعی: برای اینکه راهشان را باز کنید، باید دست خود را از آن‌ها بکشید؛ یعنی باید از ارتباط با آن‌ها فاصله بگیرید.
حق تعالی چون غفور است و رحیم
تائبان را ایمنی بخشد ز بیم
هوش مصنوعی: خداوند چون بخشنده و رحیم است، به توبه‌کنندگان امنیت می‌دهد و از ترس نجاتشان می‌دهد.
از یمامه کُشت مردی از کرام
مر اسیر او کش امامه بود نام
هوش مصنوعی: مردی از یمن که از شخصیت‌های بزرگ و نیکو بود، کشته شد و نام او را به خاطر پوشش خاصش، "امامه" گذاشتند.
گفت پیغمبر به او که اسلام آر
یا بخر خود را به مال بی شمار
هوش مصنوعی: پیامبر به او گفت که به دین اسلام روی بیاور یا خود را با ثروت بسیار بخرید.
ور نه بُکشم یا خود آزادت کنم
تا کدام از جمله ز افسادت کنم
هوش مصنوعی: اگر نه من تو را بکشم یا خودت را آزاد کنم، ببینیم کدام یک می‌تواند از بی‌قراری‌ات کم کند.
گفت گر بُکشی بزرگ قوم را
کُشته باشی هم اگر گیری فدا
هوش مصنوعی: اگر بزرگی از قوم را بکشی، با کشتن او به جایی نخواهی رسید و اگر هم خودت را فدای او کنی، نتیجه‌اش چیزی نخواهد بود.
ور کنی آزاد هم بخشیده ای
مهتری را چونکه صاحب دیده ای
هوش مصنوعی: اگر کسی را ببخشی و از قید و بند آزاد کنی، در حقیقت تو به او مقام و منزلتی بخشیده‌ای، زیرا تو او را با فهم و درک خود دیده‌ای.
لیک دور است اینکه اسلام آورم
در قبیلۀ خویش چون من مهترم
هوش مصنوعی: اما سخت است که من در قبیله خودم مسلمان شوم، چون من مقام و شأن بالایی دارم.
گفت آزادت نمودم رو به جای
گفت این خُلق است ز اوصاف خدای
هوش مصنوعی: من تو را آزاد کردم، اما وقتی به جای تو به این موضوع پرداختم، متوجه شدم که این شخصیت، از ویژگی‌های خداوند ناشی می‌شود.
آنکه نبود هیچ معبودی جز او
هم رسولی تو ز وی بیگفتگو
هوش مصنوعی: آن کس که تنها معبودی جز او وجود ندارد، هم اوست که بی هیچ تردیدی، فرستاده‌ای داشته است.
حسن خلقت بر نبوّت شد دلیل
بی ز علت نیست چیزی در سبیل
هوش مصنوعی: زیبایی خلق و خوی انسان دلیل بر نبوت اوست، و بدون دلیل هیچ چیزی در مسیر وجود ندارد.
پس به سوی قوم خود گشت او روان
کرد پس منع طعام از مکیان
هوش مصنوعی: او به سوی قوم خود روانه شد و از طعام بر مکیان منع کرد.
قوم خود را گفت تا کس زآن مقام
سوی مکه هیچ نفرستد طعام
هوش مصنوعی: او به قومش گفت که تا کسی از آن مرتبه به سوی مکه هیچ غذایی نفرستد.
چه از یمامه بُد طعام مکیان
مر به عجز آیند زین ره مشرکان
هوش مصنوعی: مردم مکه از غذایی که در یمامه تهیه شده بود، به شدت ناامید و ناتوان شدند و این غذا سبب شد که مشرکان در این مسیر به مشکل و چالش برخورد کنند.
چون به پیغمبر رساندند این خبر
سوی او بنوشت سلطان بشر
هوش مصنوعی: زمانی که این خبر را به پیامبر (ص) رساندند، او به سوی سلطان انسان‌ها نوشت.
که مکن منع طعام از آن گروه
ناور ایشان را ز قحطی بر ستوه
هوش مصنوعی: از دادن غذا به آن گروه که در فقر و ناامیدی به سر می‌برند، خودداری نکن. آنها به خاطر کمبود و قحطی به زحمت افتاده‌اند.
حاصل آنکه تا وفات مصطفی (ص)
قتل و فدیه هر دو را بود اقتضا
هوش مصنوعی: نتیجه‌گیری این است که تا زمان وفات پیامبر اسلام، هر دو مفهوم قتل و فدای او به نوعی ضرورت داشت و وجود داشتند.
تا نگوید کس که این آیت نمود
نسخ آیاتی که اندر صلح بود
هوش مصنوعی: تا کسی نگوید که این آیه نشان‌دهنده‌ی نسخ و باطل کردن آیات مربوط به صلح است.
هر دو محکم باشد و ثابت به دین
بود وین مرسوم خیر المرسلین
هوش مصنوعی: هر دو به طور محکم و استوار به دین پابند هستند و این سنت از بهترین فرستادگان الهی است.