گنجور

۷- آیات ۴۴ تا ۵۲

وَ أَنْذِرِ اَلنّٰاسَ یَوْمَ یَأْتِیهِمُ اَلْعَذٰابُ فَیَقُولُ اَلَّذِینَ ظَلَمُوا رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلیٰ أَجَلٍ قَرِیبٍ نُجِبْ دَعْوَتَکَ وَ نَتَّبِعِ اَلرُّسُلَ أَ وَ لَمْ تَکُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مٰا لَکُمْ مِنْ زَوٰالٍ (۴۴) وَ سَکَنْتُمْ فِی مَسٰاکِنِ اَلَّذِینَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ وَ تَبَیَّنَ لَکُمْ کَیْفَ فَعَلْنٰا بِهِمْ وَ ضَرَبْنٰا لَکُمُ اَلْأَمْثٰالَ (۴۵) وَ قَدْ مَکَرُوا مَکْرَهُمْ وَ عِنْدَ اَللّٰهِ مَکْرُهُمْ وَ إِنْ کٰانَ مَکْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ اَلْجِبٰالُ (۴۶) فَلاٰ تَحْسَبَنَّ اَللّٰهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ إِنَّ اَللّٰهَ عَزِیزٌ ذُو اِنتِقٰامٍ (۴۷) یَوْمَ تُبَدَّلُ اَلْأَرْضُ غَیْرَ اَلْأَرْضِ وَ اَلسَّمٰاوٰاتُ وَ بَرَزُوا لِلّٰهِ اَلْوٰاحِدِ اَلْقَهّٰارِ (۴۸) وَ تَرَی اَلْمُجْرِمِینَ یَوْمَئِذٍ مُقَرَّنِینَ فِی اَلْأَصْفٰادِ (۴۹) سَرٰابِیلُهُمْ مِنْ قَطِرٰانٍ وَ تَغْشیٰ وُجُوهَهُمُ اَلنّٰارُ (۵۰) لِیَجْزِیَ اَللّٰهُ کُلَّ نَفْسٍ مٰا کَسَبَتْ إِنَّ اَللّٰهَ سَرِیعُ اَلْحِسٰابِ (۵۱) هٰذٰا بَلاٰغٌ لِلنّٰاسِ وَ لِیُنْذَرُوا بِهِ وَ لِیَعْلَمُوا أَنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ لِیَذَّکَّرَ أُولُوا اَلْأَلْبٰابِ (۵۲)

و بیم کن مردمان را از روزی که آید ایشان را عذاب پس گویند آنان که ستم کردند ای پروردگار ما باز پس بر ما را تا مدتی نزدیک تا اجابت نمائیم دعوت تو را و پیروی کنیم رسولان را آیا و نبودید که سوگند می‌خوردید از پیش که نیست مر شما را هیچ زوالی (۴۴) و ساکن شدید در مسکنهای آنان که ستم کردند نفسهاشان را و ظاهر شد مر شما را که چگونه کردیم بایشان و زدیم ما برای شما داستانها را (۴۵) و بدرستی که حیله کرد مکرشان را و نزد خداست جزای مکرشان و اگر چه بود مکرشان که زایل شود از آن کوه‌ها (۴۶) پس مپندار البته خدا را خلاف‌کننده وعده‌اش برسولانش بدرستی که خدا غالب صاحب انتقام است (۴۷) روزی که تبدیل کرده می‌شود زمین بغیر این زمین و آسمانها و ظاهر شدند از برای خدا یکتای غالب (۴۸) و به بینی گناهکاران را آن روز قرین‌کرده‌شدگان در غلها (۴۹) پیراهنهاشان از قطران و بپوشید رویهاشان را آتش (۵۰) تا جزا دهد خدا هر نفسی آنچه کسب کرده بدرستی که خدا زود حساب است (۵۱) این کفایت است مر مردمان را و تا ترسانیده شوند بآن و تا بدانند که جز این نیست که اوست خدای یکتا و تا پند گیرند صاحبان خردها (۵۲)

وَأنذِرِ النَّاس ای رسول مستطاب
بیم ده از یَومَ یَأتِیهِمُ عَذَاب
پس بگویند آن کس انی که ستم
کردهاند از شرک و از تکذیبِ هم
دِه تو ما را مهلت ای پروردگار
تا زمانی بس قریب از روزگار

« جواب ملایکه آنان را که گویند ما را به دنیا برگردانید »

خواندنت را تا اجابت ما کنیم
پیروی خود از رسل یکجا کنیم
پس بگویند آن ملایک با شکوه
که شما آیا نبودید ای گروه
پیش از اینتان بود سوگند محال
که به دنیا هیچتان نبود زوال
یا که اعمال شما بودی دلیل
بر بقای جان و مال از هر قبیل
آن غرور و کبر و اخلاق دغل
شومی اعمال و آن طول اَمَل
وآن عمارتها و بُستانها همه
که فکندی از شرور و مظلمه
وآنکه مخزنها نهادی از گُهر
همچنین صندوقها از سیم و زر
می نمودی ضبط در انبارها
بیشتر از رزق خود خروارها
کار مردم تا شود دشوارتر
خلق گردند از خورش نادارتر
مر که بفروشی برنج و گندمت
بیشتر وز ده شود صد گزدمت
میشدی هر چند پیر و ناتوان
حرص و آزت بیش میشد در جهان
دیگران را هر چه میدیدی ز طمع
رفت از کف آنچه را کردند جمع
هیچشان برجا نماند از ملک و مال
رفت اندر خانۀ غیری عیال
هیچ نگرفتی از آن یک ذره پند
بسته بودت چشم خودبین از پسند
می فزودی بر قبایح دم به دم
خورده ای در زیستن گفتی قسم
وآنگهی بودید ساکن خود شما
در مکان ظالمان بر نفس ها
یعنی اندر مسکن عاد و ثمود
زآن تنبّه هیچتان وقتی نبود
گشت ظاهر مر شما را در عیان
کاین منازل بوده ایشان را مکان
هیچتان لیکن نیامد در نظر
کاین مساکن از چه شد زیر و زبر
چون شدند آنها که ما بر جایشان
ساکنیم و غافل از مأوایشان
تا به ایشان ما چه کردیم از شتاب
خانه هاشان شد چو گورستان خراب
مر نه این ویرانه ها زآن بوم هاست
وین حرم ها مسکن محروم هاست
ما زدیم اینسان مثل از حالشان
تا شما یابید ره ز امثالشان
کوشش آوردند اندر مکرها
نزد حق تا مکر را چبود جزا
مکر ایشان بود در شدت چنان
که برد مر کوهها را از مکان
یعنی احکام و شرایع که چو کوه
بود آنها در ثبات و در شکوه
خواستند از مکرشان زایل کنند
امر حق را فاسد و باطل کنند
وآن نبود الاّ خیالات محال
کی رود از بادِ پرِّ بَق جبال
گفته اند این قصۀ نمرود بود
که به بالا کرد با کرکس صعود
خواست بر گردون رود با کرکسی
وین نباشد بس عج یب از ناکسی
یعنی از آن کش جوی نبود خرد
سوی گردون این چنین خواهد پرد
بخردان را زین بسی باشد شگفت
کآدم این اندیشه چون در سر گرفت
شرح این در سوره نمل از مقام
باشد ار توفیق حق گویم تمام
پس مپندار آن خدا را در سبل
وعدهاش یابد تخلّف با رسل
اوست غالب و انتقام اولیاء
میکشد ز اعدایشان اندر جزاء

« در تحقیق یوم تبدّل الارض غیر الارض »

اندر آن روزی که میگردد بَدل
این زمین، ارض دگر اندر محل
همچنین این آسمان اندر نظر
می شود مانا سماوات دگر
اندر آن کون مثالی بی سؤال
آسمان و ارض هم دارد مثال
شرح عالمها تو را گفتم ز پیش
زآن یکی باشد مثال، ای خوب کیش
جمله اشیاء شهودی را در آن
هستی ای باشد مثالی بالعیان
مرده ای را بینی اندر خواب در
با همان صورت که بودت در نظر
گرچه او را صورتی نبود کنون
لیک باشد بر همان شکل و شئون
هم صدایش گر نمایی التفات
همچنان باشد که بود اندر حیات
همچنین دان این سماوات و زمین
در مثال آنسان که نک باشد چنین
چونکه آن را بنگری ندهی تمیز
با سماء و ارض دنیا هیچ نیز
اصل تحقیق این بود ای تیز هوش
لب ببند از مابقی هم قلب و گوش
مردمان پس سر درآرند از تراب
اندر این صورت به عنوان حساب
بر حساب آن خدای بیشریک
واحِدِ الْقَهار سلطان ملیک
مجرمان را بینی آن روز نژند
دست و گردن بسته بر غلها و بند
آن قیود و آن منیّت های زشت
بند و غل بر دست پا گردید و هِشت
باشد ایشان را ز قطران پیرهن
وآن بود دُهنی سیه گون بی سخن
وآن بود فخریه ها و عُجب و ناز
که به قطران زد مثل دانای راز
می بپوشد آتش آن روهایشان
کسب کردند آنچه از خوهایشان
بر جزای آنچه کردند اکتساب
زود آید از خدا وقت حساب
این رسانیدن بود بر مردمان
بیم تا یابد هر آن نفسی بدان
تا بدانند او خدای واحد است
بر فعال و حال خلقان شاهد است
پند تا گیرند ارباب خرد
هستشان چون خود تمیز نیک و بد
۶- آیات ۳۷ تا ۴۳: رَبَّنٰا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوٰادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ اَلْمُحَرَّمِ رَبَّنٰا لِیُقِیمُوا اَلصَّلاٰةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ اَلنّٰاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ اُرْزُقْهُمْ مِنَ اَلثَّمَرٰاتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ (۳۷) رَبَّنٰا إِنَّکَ تَعْلَمُ مٰا نُخْفِی وَ مٰا نُعْلِنُ وَ مٰا یَخْفیٰ عَلَی اَللّٰهِ مِنْ شَیْ‌ءٍ فِی اَلْأَرْضِ وَ لاٰ فِی اَلسَّمٰاءِ (۳۸) اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ اَلَّذِی وَهَبَ لِی عَلَی اَلْکِبَرِ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ إِنَّ رَبِّی لَسَمِیعُ اَلدُّعٰاءِ (۳۹) رَبِّ اِجْعَلْنِی مُقِیمَ اَلصَّلاٰةِ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِی رَبَّنٰا وَ تَقَبَّلْ دُعٰاءِ (۴۰) رَبَّنَا اِغْفِرْ لِی وَ لِوٰالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ اَلْحِسٰابُ (۴۱) وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ اَللّٰهَ غٰافِلاً عَمّٰا یَعْمَلُ اَلظّٰالِمُونَ إِنَّمٰا یُؤَخِّرُهُمْ لِیَوْمٍ تَشْخَصُ فِیهِ اَلْأَبْصٰارُ (۴۲) مُهْطِعِینَ مُقْنِعِی رُؤُسِهِمْ لاٰ یَرْتَدُّ إِلَیْهِمْ طَرْفُهُمْ وَ أَفْئِدَتُهُمْ هَوٰاءٌ (۴۳)

اطلاعات

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: خانم مقصودی

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

وَ أَنْذِرِ اَلنّٰاسَ یَوْمَ یَأْتِیهِمُ اَلْعَذٰابُ فَیَقُولُ اَلَّذِینَ ظَلَمُوا رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلیٰ أَجَلٍ قَرِیبٍ نُجِبْ دَعْوَتَکَ وَ نَتَّبِعِ اَلرُّسُلَ أَ وَ لَمْ تَکُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مٰا لَکُمْ مِنْ زَوٰالٍ (۴۴) وَ سَکَنْتُمْ فِی مَسٰاکِنِ اَلَّذِینَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ وَ تَبَیَّنَ لَکُمْ کَیْفَ فَعَلْنٰا بِهِمْ وَ ضَرَبْنٰا لَکُمُ اَلْأَمْثٰالَ (۴۵) وَ قَدْ مَکَرُوا مَکْرَهُمْ وَ عِنْدَ اَللّٰهِ مَکْرُهُمْ وَ إِنْ کٰانَ مَکْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ اَلْجِبٰالُ (۴۶) فَلاٰ تَحْسَبَنَّ اَللّٰهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ إِنَّ اَللّٰهَ عَزِیزٌ ذُو اِنتِقٰامٍ (۴۷) یَوْمَ تُبَدَّلُ اَلْأَرْضُ غَیْرَ اَلْأَرْضِ وَ اَلسَّمٰاوٰاتُ وَ بَرَزُوا لِلّٰهِ اَلْوٰاحِدِ اَلْقَهّٰارِ (۴۸) وَ تَرَی اَلْمُجْرِمِینَ یَوْمَئِذٍ مُقَرَّنِینَ فِی اَلْأَصْفٰادِ (۴۹) سَرٰابِیلُهُمْ مِنْ قَطِرٰانٍ وَ تَغْشیٰ وُجُوهَهُمُ اَلنّٰارُ (۵۰) لِیَجْزِیَ اَللّٰهُ کُلَّ نَفْسٍ مٰا کَسَبَتْ إِنَّ اَللّٰهَ سَرِیعُ اَلْحِسٰابِ (۵۱) هٰذٰا بَلاٰغٌ لِلنّٰاسِ وَ لِیُنْذَرُوا بِهِ وَ لِیَعْلَمُوا أَنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ لِیَذَّکَّرَ أُولُوا اَلْأَلْبٰابِ (۵۲)
هوش مصنوعی: و به مردم هشدار بده در روزی که عذاب به سراغشان می‌آید؛ در آن روز کسانی که ظلم کرده‌اند می‌گویند: پروردگارا! ما را به مدت کوتاهی مهلت بده تا دعوت تو را بپذیریم و از پیامبران پیروی کنیم. آیا شما قبلاً قسم نخورده بودید که هیچگاه نابود نخواهید شد؟ و در منزل‌های کسانی سکونت کرده‌اید که به خودشان ظلم کردند و برایتان روشن شده چه کردیم با آن‌ها و مثال‌هایشان را برایتان زدیم. آن‌ها نقشه‌هایی کشیدند و نزد خدا نقشه‌هایشان وجود دارد، حتی اگر نقشه‌هایشان به اندازه‌ای قوی باشد که کوه‌ها را جابجا کند. پس خیال نکن خدا وعده خود را به پیامبرانش نقض می‌کند، چرا که خدا قهرمان و توانمند است. روزی که زمین و آسمان‌ها عوض می‌شوند و همه به سوی خداوند یکتای قهار ظاهر می‌شوند، در آن روز مجرمان را می‌بینی که به زنجیر کشیده شده‌اند و لباس‌هایشان از قیر است و آتش صورت‌هایشان را می‌پوشاند. تا خداوند به هر نفسی آنچه را که انجام داده است پاداش دهد. خداوند بسیار سریع در حسابرسی است. این پیام، ابلاغی برای مردم است تا به خاطر آن هشدار داده شوند و بدانند که تنها یک خدا وجود دارد و خردمندان عبرت بگیرند.
و بیم کن مردمان را از روزی که آید ایشان را عذاب پس گویند آنان که ستم کردند ای پروردگار ما باز پس بر ما را تا مدتی نزدیک تا اجابت نمائیم دعوت تو را و پیروی کنیم رسولان را آیا و نبودید که سوگند می‌خوردید از پیش که نیست مر شما را هیچ زوالی (۴۴) و ساکن شدید در مسکنهای آنان که ستم کردند نفسهاشان را و ظاهر شد مر شما را که چگونه کردیم بایشان و زدیم ما برای شما داستانها را (۴۵) و بدرستی که حیله کرد مکرشان را و نزد خداست جزای مکرشان و اگر چه بود مکرشان که زایل شود از آن کوه‌ها (۴۶) پس مپندار البته خدا را خلاف‌کننده وعده‌اش برسولانش بدرستی که خدا غالب صاحب انتقام است (۴۷) روزی که تبدیل کرده می‌شود زمین بغیر این زمین و آسمانها و ظاهر شدند از برای خدا یکتای غالب (۴۸) و به بینی گناهکاران را آن روز قرین‌کرده‌شدگان در غلها (۴۹) پیراهنهاشان از قطران و بپوشید رویهاشان را آتش (۵۰) تا جزا دهد خدا هر نفسی آنچه کسب کرده بدرستی که خدا زود حساب است (۵۱) این کفایت است مر مردمان را و تا ترسانیده شوند بآن و تا بدانند که جز این نیست که اوست خدای یکتا و تا پند گیرند صاحبان خردها (۵۲)
هوش مصنوعی: و مردم را از روزی بترسان که عذاب بر آنها نازل می‌شود. آنها خواهند گفت: «ای پروردگار ما، ما را به مدت زمانی نزدیک بازگردان تا دعوت تو را پاسخ دهیم و از رسولانت پیروی کنیم.» آیا شما در گذشته قسم نمی‌خوردید که هرگز نابود نخواهید شد؟ و در خانه‌های کسانی که ظلم کردند ساکن شدید و دیدید که چگونه به آنها عمل کردیم و داستان‌هایشان را برای شما مطرح کردیم. به درستی که آنها با نقشه‌های خود حیله کردند و جزای آن در پیش خداست. هرچند که مکرشان عظیم باشد، اما نمی‌تواند کوه‌ها را از جا بکند. پس گمان نکنید که خدا وعده‌اش را به رسولانش زیر پا می‌گذارد. به راستی که خدا قوی و صاحب انتقام است. روزی که زمین و آسمان‌ها به غیر از آنچه بود تغییر خواهد کرد و تنها خداوند غالب ظاهر خواهد شد. در آن روز، گناهکاران را در زنجیرهایی خواهند دید. لباس‌هایشان از قیر و صورت‌هایشان پوشیده از آتش خواهد بود. تا خداوند به هر کسی جزای اعمالش را بدهد. به راستی که خداوند به حسابرسی بسیار سریع است. این برای مردم عبرتی است تا بترسند و بدانند که جز او خدای دیگری نیست و صاحبان عقل بیاموزند.
وَأنذِرِ النَّاس ای رسول مستطاب
بیم ده از یَومَ یَأتِیهِمُ عَذَاب
هوش مصنوعی: ای پیامبر عزیز، مردم را از عذابی که به زودی به سراغشان می‌آید، هشدار ده.
پس بگویند آن کس انی که ستم
کردهاند از شرک و از تکذیبِ هم
هوش مصنوعی: پس بگویند کسانی که ستم کرده‌اند، چه از نظر کفر و چه از نظر انکار حقایق.
دِه تو ما را مهلت ای پروردگار
تا زمانی بس قریب از روزگار
هوش مصنوعی: ای خدای بزرگ، به ما فرصتی بده تا به زودی از این دوران عبور کنیم.
« جواب ملایکه آنان را که گویند ما را به دنیا برگردانید »
هوش مصنوعی: پاسخ فرشتگانی که می‌گویند ما را دوباره به دنیا بازگردانید، چیست؟
خواندنت را تا اجابت ما کنیم
پیروی خود از رسل یکجا کنیم
هوش مصنوعی: برای اینکه ما به خواسته‌ات پاسخ دهیم، باید از پیامبران پیروی کنیم و همه با هم جمع شویم.
پس بگویند آن ملایک با شکوه
که شما آیا نبودید ای گروه
هوش مصنوعی: پس فرشتگان با عظمت بگویند: آیا شما نبودید ای جمعیت؟
پیش از اینتان بود سوگند محال
که به دنیا هیچتان نبود زوال
هوش مصنوعی: قبل از این، قسم داده بودم که هیچ چیزی در دنیا نمی‌تواند نابود شود.
یا که اعمال شما بودی دلیل
بر بقای جان و مال از هر قبیل
هوش مصنوعی: کارتان می‌تواند دلیلی باشد بر اینکه جان و مال‌تان از هر گونه آسیب و خطر در امان بماند.
آن غرور و کبر و اخلاق دغل
شومی اعمال و آن طول اَمَل
هوش مصنوعی: غرور و خودبزرگ‌بینی، رفتارهای ناپسند و امید به زندگی طولانی، همگی نکات منفی هستند.
وآن عمارتها و بُستانها همه
که فکندی از شرور و مظلمه
هوش مصنوعی: تمام ساختمان‌ها و باغ‌هایی که از آسیب‌ها و ظلم‌ها رها کردی، اکنون در امنیت قرار دارند.
وآنکه مخزنها نهادی از گُهر
همچنین صندوقها از سیم و زر
هوش مصنوعی: کسی که گنجینه‌هایی از جواهرات را نگه‌داری کرده، همانند صندوق‌هایی پر از نقره و طلا است.
می نمودی ضبط در انبارها
بیشتر از رزق خود خروارها
هوش مصنوعی: تو بیشتر از نیاز خود، در انبارها ذخیره می‌کردی.
کار مردم تا شود دشوارتر
خلق گردند از خورش نادارتر
هوش مصنوعی: زمانی که کار مردم سخت‌تر می‌شود، وضعیت افراد هم به مراتب بدتر می‌گردد.
مر که بفروشی برنج و گندمت
بیشتر وز ده شود صد گزدمت
هوش مصنوعی: اگر کسی برنج و گندم تو را به فروش برساند، ارزش آن بیشتر خواهد شد و از ده تو صد برابر سود به دست خواهد آورد.
میشدی هر چند پیر و ناتوان
حرص و آزت بیش میشد در جهان
هوش مصنوعی: هرچند که سن و سالت بالا برود و ناتوان شوی، اما طمع و حرص تو در دنیا بیشتر می‌شود.
دیگران را هر چه میدیدی ز طمع
رفت از کف آنچه را کردند جمع
هوش مصنوعی: هر چیزی که دیگران را می‌دیدی، به خاطر طمع و خوش‌باوری، از دستت رفت و آنچه را که انجام داده بودند، از دست داد.
هیچشان برجا نماند از ملک و مال
رفت اندر خانۀ غیری عیال
هوش مصنوعی: هیچ چیز از اموال و دارایی‌ها برایشان باقی نماند و همه چیزشان به دیگران منتقل شد.
هیچ نگرفتی از آن یک ذره پند
بسته بودت چشم خودبین از پسند
هوش مصنوعی: تو هیچ درسی از کوچک‌ترین پندی نگرفتی و چون به خودت خوش آمدی، چشم‌ات بر حقیقت بسته است.
می فزودی بر قبایح دم به دم
خورده ای در زیستن گفتی قسم
هوش مصنوعی: هر لحظه بر زشتی‌ها افزوده‌ می‌شود و تو که در زندگی به این وضعیت عادت کرده‌ای، به آن قسم خورده‌ای.
وآنگهی بودید ساکن خود شما
در مکان ظالمان بر نفس ها
هوش مصنوعی: شما در جایی زندگی می‌کنید که ستمگران در آنجا بر روی روح‌ها تأثیر می‌گذارند.
یعنی اندر مسکن عاد و ثمود
زآن تنبّه هیچتان وقتی نبود
هوش مصنوعی: در محل زندگی قوم‌های عاد و ثمود، هیچ‌گاه فرصتی برای بیداری و آگاهی شما وجود نداشت.
گشت ظاهر مر شما را در عیان
کاین منازل بوده ایشان را مکان
هوش مصنوعی: این بیت بیان‌گر این است که آنچه شما در ظاهر می‌بینید، در واقع نمایانگر مکان و حالاتی است که این افراد تجربه کرده‌اند. یعنی نشان‌دهنده این است که این مراحل و منازل قبلاً وجود داشته و اکنون در برابر چشم شما قرار گرفته است.
هیچتان لیکن نیامد در نظر
کاین مساکن از چه شد زیر و زبر
هوش مصنوعی: هیچ‌کدام شما نتوانستید بفهمید که این خانه‌ها چرا دستخوش تغییر و بی‌نظمی شدند.
چون شدند آنها که ما بر جایشان
ساکنیم و غافل از مأوایشان
هوش مصنوعی: زمانی که کسانی که ما در مکان آنها زندگی می‌کنیم، جای ما را پر کرده و از محل زندگی‌مان بی‌خبر باشند.
تا به ایشان ما چه کردیم از شتاب
خانه هاشان شد چو گورستان خراب
هوش مصنوعی: ما با شتاب و hurry، کارهایی کردیم که خانه‌های آن‌ها به گورستان و مکان‌های ویران تبدیل شد.
مر نه این ویرانه ها زآن بوم هاست
وین حرم ها مسکن محروم هاست
هوش مصنوعی: این ویران‌ها و مکان‌ها متعلق به سرزمین‌های دیگر هستند و این معابد، جای زندگی کسانی هستند که از نعمت‌ها بی‌بهره‌اند.
ما زدیم اینسان مثل از حالشان
تا شما یابید ره ز امثالشان
هوش مصنوعی: ما به این شکل از حال و روز آن‌ها سخن گفتیم تا شما بتوانید از داستان‌های مشابه به شناختی درباره آن‌ها برسید.
کوشش آوردند اندر مکرها
نزد حق تا مکر را چبود جزا
هوش مصنوعی: انسان‌ها برای فریبکاری و نقشه‌کشی به درگاه خداوند آمده‌اند، اما در حقیقت جزای این مکرها چه خواهد بود؟
مکر ایشان بود در شدت چنان
که برد مر کوهها را از مکان
هوش مصنوعی: حیله و نیرنگ آنان به قدری قوی بود که توانستند کوه‌ها را از جا بکنند.
یعنی احکام و شرایع که چو کوه
بود آنها در ثبات و در شکوه
هوش مصنوعی: احکام و قوانین مانند کوهی هستند که در استقامت و عظمت خود همواره پابرجا و بادوام باقی می‌مانند.
خواستند از مکرشان زایل کنند
امر حق را فاسد و باطل کنند
هوش مصنوعی: آنها می‌خواستند با استفاده از حیله‌های خود، حقیقت را حذف کنند و آن را به فساد و دروغ تبدیل سازند.
وآن نبود الاّ خیالات محال
کی رود از بادِ پرِّ بَق جبال
هوش مصنوعی: این امر نمی‌تواند جز خیال‌های ناممکن باشد؛ چگونه می‌تواند از وزش بادی که کوه‌ها را به لرزه درآورد، بگذرد؟
گفته اند این قصۀ نمرود بود
که به بالا کرد با کرکس صعود
هوش مصنوعی: نمرود داستانی است که نشان می‌دهد او تلاش کرد به آسمان برود و با پرنده‌ای به نام کرکس ارتفاع بگیرد. این حکایت نمادین از بلندپروازی و تلاش انسان برای رسیدن به اوج و قدرت است.
خواست بر گردون رود با کرکسی
وین نباشد بس عج یب از ناکسی
هوش مصنوعی: خواسته که با پرنده‌ای بزرگ و بلندپرواز به آسمان برود، اما این درخواست چیزی غیرمعمول و عجیبی است که از کسی بی‌خبری می‌آید.
یعنی از آن کش جوی نبود خرد
سوی گردون این چنین خواهد پرد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که اگر تلاش و کوشش نباشد، هیچ چیزی به دست نخواهد آمد و زندگی بر اساس انتخاب‌ها و کارهایی که انجام می‌دهیم، شکل می‌گیرد. بنابراین برای رسیدن به اهداف و آرزوها، نیاز به کوشش و هوش داریم.
بخردان را زین بسی باشد شگفت
کآدم این اندیشه چون در سر گرفت
هوش مصنوعی: خردمندان از این موضوع بسیار تعجب می‌کنند که چگونه انسان می‌تواند چنین افکاری را در ذهن خود بپروراند.
شرح این در سوره نمل از مقام
باشد ار توفیق حق گویم تمام
هوش مصنوعی: اگر بخواهم به طور ساده توضیح دهم، این بیت به این معناست که اگر بخواهم درباره مقام و مرتبه‌ای که در سوره نمل وجود دارد صحبت کنم، باید با نیکی و صدق بیان کنم و تمام جوانب آن را مورد توجه قرار دهم.
پس مپندار آن خدا را در سبل
وعدهاش یابد تخلّف با رسل
هوش مصنوعی: پس بر این گمان نباش که خداوند در راه وعده‌هایش با فرستادگانش دچار انحراف و نقص می‌شود.
اوست غالب و انتقام اولیاء
میکشد ز اعدایشان اندر جزاء
هوش مصنوعی: او بر دشمنان خود ستیغ و برتری دارد و به خاطر ظلم‌هایی که به دوستانش کرده‌اند، از آن‌ها انتقام می‌گیرد.
« در تحقیق یوم تبدّل الارض غیر الارض »
هوش مصنوعی: در این تحقیق، تغییرات زمین به شکل‌های مختلف مورد بررسی قرار می‌گیرد.
اندر آن روزی که میگردد بَدل
این زمین، ارض دگر اندر محل
هوش مصنوعی: در روزی که این زمین تغییر می‌کند و از حالت فعلی خود خارج می‌شود، زمین دیگری در مکانی دیگر به وجود خواهد آمد.
همچنین این آسمان اندر نظر
می شود مانا سماوات دگر
هوش مصنوعی: این آسمان به نظر می‌رسد که همیشه وجود دارد و همچنان آسمان‌های دیگری هم وجود دارند.
اندر آن کون مثالی بی سؤال
آسمان و ارض هم دارد مثال
هوش مصنوعی: در آن عالم، بدون هیچ پرسشی، نمونه‌ای وجود دارد که آسمان و زمین نیز از آن پیروی می‌کنند.
شرح عالمها تو را گفتم ز پیش
زآن یکی باشد مثال، ای خوب کیش
هوش مصنوعی: من درباره ویژگی‌های جهان‌ها و موجودات مختلف برایت صحبت کردم و گفتم که همگی در نوع خود به یکدیگر شبیه هستند، ای زیبا صورت.
جمله اشیاء شهودی را در آن
هستی ای باشد مثالی بالعیان
هوش مصنوعی: تمام موجودات و پدیدارهای قابل مشاهده در آن وجودی که هست، به‌طور واضح و بی‌پرده به‌عنوان نمونه‌ای از حقیقت خود را نشان می‌دهند.
مرده ای را بینی اندر خواب در
با همان صورت که بودت در نظر
هوش مصنوعی: شخصی را در خواب می‌بینی که همانطور که در زندگی بود، به همان شکل و صورت در خواب ظاهر شده است.
گرچه او را صورتی نبود کنون
لیک باشد بر همان شکل و شئون
هوش مصنوعی: هرچند او حالا زیبایی ظاهری ندارد، اما هنوز هم به همان شکل و خوبی‌هایی که داشته، باقی مانده است.
هم صدایش گر نمایی التفات
همچنان باشد که بود اندر حیات
هوش مصنوعی: اگر صدای او را به یادآوری و به او توجه کنی، همچنان حال و وضعیتش مانند زمانی خواهد بود که در زندگی بود.
همچنین دان این سماوات و زمین
در مثال آنسان که نک باشد چنین
هوش مصنوعی: این آسمان‌ها و زمین نیز مانند آن است که در حقیقت وجود آنها به یکدیگر وابسته و در ارتباط هستند.
چونکه آن را بنگری ندهی تمیز
با سماء و ارض دنیا هیچ نیز
هوش مصنوعی: وقتی آن را ببینی، نمی‌توانی هیچ تفاوتی بین آسمان و زمین این دنیا بگذاری.
اصل تحقیق این بود ای تیز هوش
لب ببند از مابقی هم قلب و گوش
هوش مصنوعی: تحقیق اصلی این است که ای هوشیار، سکوت کن و به چیزهای دیگر هم توجه نکن.
مردمان پس سر درآرند از تراب
اندر این صورت به عنوان حساب
هوش مصنوعی: انسان‌ها پس از مرگ از خاک بیرون خواهند آمد، و در این روز به حسابرسی و ارزیابی اعمال خود خواهند پرداخت.
بر حساب آن خدای بیشریک
واحِدِ الْقَهار سلطان ملیک
هوش مصنوعی: این بیت به قدرت و یکتایی خداوند اشاره دارد که سلطنت و فرمانروایی او بی‌نظیر و قهار است. به نوعی بر اهمیت توکل به خدا و برتری او در همه چیز تأکید می‌کند.
مجرمان را بینی آن روز نژند
دست و گردن بسته بر غلها و بند
هوش مصنوعی: در آن روز، مجرمان را می‌بینی که با دستان و گردن‌های بسته به زنجیر و بند، در حال رنج و عذاب هستند.
آن قیود و آن منیّت های زشت
بند و غل بر دست پا گردید و هِشت
هوش مصنوعی: زنجیرها و خودخواهی‌های زشت، همچون قید و بندی بر دست و پای انسان گشته‌اند.
باشد ایشان را ز قطران پیرهن
وآن بود دُهنی سیه گون بی سخن
هوش مصنوعی: این افراد لباس‌هایی مشکی از قطران بر تن دارند و در کنار آن، بوی تندی به مشام می‌رسد که نشانه‌ای از خاموشی و بی‌حرفی است.
وآن بود فخریه ها و عُجب و ناز
که به قطران زد مثل دانای راز
هوش مصنوعی: آنچه در اینجا بیان شده، این است که فردی دچار خودپسندی و تکبر است و مانند کسی که به رازها و دانش عمیق دست یافته، رفتار می‌کند. این حالت خود بزرگ‌بینی و نازش به نوعی شبیه به این است که به دیگران نشان دهد که از دیگران برتر است.
می بپوشد آتش آن روهایشان
کسب کردند آنچه از خوهایشان
هوش مصنوعی: آتش جوهر و ذات آن‌ها را می‌پوشاند و آنچه که از رفتار و صفات خود به دست آورده‌اند، تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
بر جزای آنچه کردند اکتساب
زود آید از خدا وقت حساب
هوش مصنوعی: به زودی، نتیجه اعمال انسان‌ها از سوی خداوند در روز حساب مشخص خواهد شد.
این رسانیدن بود بر مردمان
بیم تا یابد هر آن نفسی بدان
هوش مصنوعی: این عبارت به نوعی اشاره دارد که هدف از ارسال پیام یا خبری به مردم این است که آنها را آگاه و آشفته کند، تا هرکس بتواند در هر لحظه از زندگی خود به این آگاهی دست پیدا کند.
تا بدانند او خدای واحد است
بر فعال و حال خلقان شاهد است
هوش مصنوعی: تا انسان‌ها بفهمند که او تنها خدای یگانه است و بر کارها و وضعیت مخلوقات نظارت دارد.
پند تا گیرند ارباب خرد
هستشان چون خود تمیز نیک و بد
هوش مصنوعی: افراد با اندیشه و عقل می‌توانند پندها و نصیحت‌ها را درک کنند و به خوبی تفاوت بین نیک و بد را تشخیص دهند.