گنجور
سعدی شیرازیسعدی

غزل شمارهٔ ۶۵

مبارک ساعتی باشد که با منظور بنشینی
به نزدیکت بسوزاند مگر کز دور بنشینی
عقابان می‌درد چنگال باز آهنین پنجه
تو را بازی همین باشد که چون عصفور بنشینی
نباید گر بسوزندت که فریاد از تو برخیزد
اگر خواهی که چون پروانه پیش نور بنشینی
گرت با ما خوش افتاده‌ست چون ما لاابالی شو
نه یاران مست برخیزند و تو مستور بنشینی
میی خور کز سر دنیا توانی خاستن یکدل
نه آن ساعت که هشیارت کند مخمور بنشینی
تمنای شکم روزی کند یغمای مورانت
اگر هر جا که شیرینی‌ست چون زنبور بنشینی
به صورت زآن گرفتاری که در معنی نمی‌بینی
فراموشت شود این دیو اگر با حور بنشینی
نپندارم که با یارت وصال از دست برخیزد
مگر کز هر چه هست اندر جهان مهجور بنشینی
میان خواب و بیداری توانی فرق کرد آنگه
که چون سعدی به تنهایی شب دیجور بنشینی
غزل شمارهٔ ۶۴: یاری آن است که زهر از قبلش نوش کنی

اطلاعات

وزن: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
قالب شعری: غزل
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

مبارک ساعتی باشد که با منظور بنشینی
به نزدیکت بسوزاند مگر کز دور بنشینی
هوش مصنوعی: ساعتی خوشایند خواهد بود که با نیت خوب در کنار کسی بنشینی و او را به شدت دوست داشته باشی، تا اینکه از دور بنشینی و فقط نظاره‌گر باشی.
عقابان می‌درد چنگال باز آهنین پنجه
تو را بازی همین باشد که چون عصفور بنشینی
هوش مصنوعی: عقاب‌ها چنگال‌های تیز و آهنین خود را به تو می‌زنند و این بازی همان است که تو مانند یک پرنده کوچک نشسته‌ای.
نباید گر بسوزندت که فریاد از تو برخیزد
اگر خواهی که چون پروانه پیش نور بنشینی
هوش مصنوعی: اگر نمی‌خواهی که دیگران از درد و رنج تو باخبر شوند، باید مراقب باشی که خودت را نسوزانی؛ زیرا اگر بسوزی، صدایت بلند خواهد شد. اگر می‌خواهی همچون پروانه به سمت نور بروی، باید از آسیب‌ها و مشکلات دوری کنی.
گرت با ما خوش افتاده‌ست چون ما لاابالی شو
نه یاران مست برخیزند و تو مستور بنشینی
هوش مصنوعی: اگر با ما خوب و خوش هستی، مثل ما بی‌خیال باش؛ نه اینکه دوستان سرمست از جای خود برخیزند و تو در گوشه‌ای پنهان بمانی.
میی خور کز سر دنیا توانی خاستن یکدل
نه آن ساعت که هشیارت کند مخمور بنشینی
هوش مصنوعی: می‌گوید شرابی بنوش که از آغاز دنیا بتوانی یکدل و یک‌صدا برخیزی، نه اینکه فقط در وقتی که هوشیار می‌شوی و به حالت مستی نشسته‌ای، خواسته باشی.
تمنای شکم روزی کند یغمای مورانت
اگر هر جا که شیرینی‌ست چون زنبور بنشینی
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی از زندگی لذت ببری و به آرزوهایت برسی، باید در جایی که خوشی و شیرینی وجود دارد، حضور داشته باشی و از آن بهره‌برداری کنی. مانند زنبوری که به گل‌ها می‌رود تا از شهد آن‌ها استفاده کند.
به صورت زآن گرفتاری که در معنی نمی‌بینی
فراموشت شود این دیو اگر با حور بنشینی
هوش مصنوعی: اگر به زیبایی و لذت‌هایی که در اطراف توست توجه نکنی و گرفتار مشکلات و سختی‌ها باشی، آن دیو ناامیدی و پریشانی از یادت می‌رود؛ حتی اگر در کنار فرشتگان باشی.
نپندارم که با یارت وصال از دست برخیزد
مگر کز هر چه هست اندر جهان مهجور بنشینی
هوش مصنوعی: من نمی‌توانم تصور کنم که با محبوب خود به وصال برسی، مگر اینکه از تمام چیزهایی که در جهان وجود دارد کناره‌گیری کنی و برای او صبر کنی.
میان خواب و بیداری توانی فرق کرد آنگه
که چون سعدی به تنهایی شب دیجور بنشینی
هوش مصنوعی: زمانی که در تنهایی و تاریکی شب به فکر و خیال فرو می‌روید، می‌توانید بین خواب و بیداری تفاوت قائل شوید.

خوانش ها

غزل شمارهٔ ۶۵ به خوانش حمیدرضا محمدی
غزل شمارهٔ ۶۵ به خوانش فاطمه زندی
غزل شمارهٔ ۶۵ به خوانش عندلیب

حاشیه ها

1387/09/26 16:11
مژده

صورت صحیح بیت دوم اینگونه است:
عقابان تیزچنگالند و بازان آهنین پنجه
تو را باری چنین بهتر که با عصفور بنشینی

1387/09/26 17:11
همیرضا

@مژده:
چاپی که من از مواعظ سعدی در اختیار دارم و به تصحیح محمدعلی فروغی است، مطابق با نقل متن است (عقابان می‏درد ...). منبع شما چه تصحیحی از کلیات سعدی است؟

1387/09/11 12:12
مژده

یک نسخه چاپ سنگی چاپ هند
تصحیح باید حدود 100 سال قبل انجام شده باشد؛ اما تمام ابیات توسط یکی از فضلا تصحیح شده و صورتهای گوناگون نیز در پاره ای موارد ضبط شده است. هرچند بنظر می رسد مصحح از خود نیز چیزهایی بدان افزوده اما قدرمسلم بهتر از عموم تصحیحات امروزین است.
کتاب را الان همراه ندارم
---
پاسخ: با تشکر، هر چند نقل شما زیباتر و معنی‏دارتر از نقل متن به نظر می‏رسد، نظر به اعتبار تصحیح فروغی، نقل اولیه را باقی گذاشتم و نقل شما را به عنوان نسخه‏ی بدل اضافه کردم (با بردن ماوس روی بیت باید آن را ببینید).

1395/03/06 23:06
مرادی

یکی باید این فروغی رو از گور بکشه بیرون بگه آخه دانشمند یعنی چه: عقابان می‌درد چنگال باز آهنین پنجه
کاش کله پاچه بار میذاشتی با این تصحیح آفتضاح

1396/03/18 09:06
فرخ مردان

@مرادی:
انگار شما فروغی رو با این دکتر کیلویی ها اشتباه گرفتین. سعدی همین بیت رو هم برای امثال شما گفته:
"عقابان می‌درد چنگال باز آهنین پنجه
تو را بازی همین باشد که چون عصفور بنشینی"
عشق یار ما چنان قوی است که پنجه آهنین آن، حتی عقابها را از پا در می آورد، حدِ تو گنجشک بودن است!!
بد نیست این لینک رو از ویکی پیدیا در مورد مرحوم ذکاء الملک فروغی، مطالعه کنبد:
پیوند به وبگاه بیرونی

1397/03/02 23:06
۷

ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺯﺍﻥ ﮔﺮﻓﺘﺎﺭﯼ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﯽ
ﻓﺮﺍﻣﻮﺷﺖ ﺷﻮﺩ ﺍﯾﻦ ﺩﯾﻮ ﺍﮔﺮ ﺑﺎ ﺣﻮﺭ ﺑﻨﺸﯿﻨﯽ
گرفتار ظاهری زیرا که در باطن نمی نگری
این دیو صورت فراموشت شود اگر با فرشته معنی دمخور شوی
این شعر شباهت چندانی با زبان سعدی ندارد.

1398/07/16 13:10
revival

نظر بنده این است که معنی چنین میشود؛
عقابان می درد،چنگالِ بازِ اهنین پنجه
یعنی مانند عقاب می درد،حتی چنگال های اهنین باز(پرنده شکاری)
یعنی نهایت خشنی و قدرت!

1401/05/24 15:07
رضا

در مورد بیت دوم به نظرم در نظرات قبلی ، نظر فرخ درسته. 

یعنی در اینجا یار به باز(پرنده شکاری) تشبیه شده است که با چنگال آهنین پنجه، حتی عقاب ها را می درد. پس تو بهتر است در برابر او مثل گنجشک بنشینی. یعنی چاره ای جز این نداری

1401/05/26 15:07
حجت اله صحرادی

عقابان تیز چنگالند و بازان آهنین پنجه 

ترا بازی همین بهتر که با عصفور بنشینی

این بیت که از چاپ سنگی برایتان ارسال میکنم چه خطا و چه اشکالی داره که مرحوم فروغی دستکاریش میکنه بنظرم مرحوم فروغی در عین داشتن اطلاعات وسیع  از ادبیات ایران یه کم بیکار هم بوده