گنجور

غزل شمارهٔ ۶۲۲

چشم رضا و مرحمت بر همه باز می‌کنی
چون که به بخت ما رسد این همه ناز می‌کنی
ای که نیآزموده‌ای صورت حال بی‌دلان
عشق حقیقت است اگر حمل مجاز می‌کنی
ای که نصیحتم کنی «کز پی او دگر مرو»
در نظر سبکتکین عیب ایاز می‌کنی
پیش نماز بگذرد سرو روان و گویدم
«قبلهٔ اهل دل منم، سهو، نماز می‌کنی»
دی به امید گفتمش «داعی دولت توام»
گفت «دعا به خود بکن گر به نیاز می‌کنی»
گفتم «اگر لبت گزم، مِی خورم و شکر مزم»
گفت «خوری اگر پزم، قصه دراز می‌کنی»
سعدیِ خویش خوانیم پس به جفا برانیم
سفره اگر نمی‌نهی در به چه باز می‌کنی؟

اطلاعات

وزن: مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون)
قالب شعری: غزل
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

چشم رضا و مرحمت بر همه باز می‌کنی
چون که به بخت ما رسد این همه ناز می‌کنی
هوش مصنوعی: چشمان تو همیشه پر از محبت و بخشش است، و وقتی زمان خوبی برای ما فرا می‌رسد، آن‌قدر توجه و مهربانی می‌کنی که همه را تحت تاثیر قرار می‌دهی.
ای که نیآزموده‌ای صورت حال بی‌دلان
عشق حقیقت است اگر حمل مجاز می‌کنی
هوش مصنوعی: ای کسی که هنوز به درک واقعی دل‌های عاشق نرسیده‌ای، عشق حقیقتی است که اگر به آن با دیده‌ی مجاز نگاه کنی، معنا می‌یابد.
ای که نصیحتم کنی «کز پی او دگر مرو»
در نظر سبکتکین عیب ایاز می‌کنی
هوش مصنوعی: هرگز به نصیحت‌های تکراری گوش نده و از یاد نبر که نباید بر دیگران عیب بگیری، به ویژه اگر خود وابسته به کسی باشی که در شرایط مشابه قرار دارد.
پیش نماز بگذرد سرو روان و گویدم
«قبلهٔ اهل دل منم، سهو، نماز می‌کنی»
هوش مصنوعی: پیش نماز که فردی است در حال راه رفتن، با طراوت و شاداب به سمت من می‌آید و می‌گوید: «من قبلهٔ دل‌های اهل ایمان هستم و تو در نماز خود سهل‌انگاری می‌کنی.»
دی به امید گفتمش «داعی دولت توام»
گفت «دعا به خود بکن گر به نیاز می‌کنی»
هوش مصنوعی: در یک روز به کسی گفتم که امیدوارم تو را به مقام و جایگاه بالایی برساند. او پاسخ داد که خودت دعا کن، اگر به چیزی نیاز داری.
گفتم «اگر لبت گزم، مِی خورم و شکر مزم»
گفت «خوری اگر پزم، قصه دراز می‌کنی»
هوش مصنوعی: گفتم اگر گزش لب تو شبیه شیرینی باشد، من هم شیرینی را می‌چشم. او گفت اگر این‌گونه است، پس تو برای قصه‌گویی، داستان طولانی‌تری را شروع کرده‌ای.
سعدیِ خویش خوانیم پس به جفا برانیم
سفره اگر نمی‌نهی در به چه باز می‌کنی؟
هوش مصنوعی: اگر ما خود را دوست و همراه دیگران بدانیم، اما در عمل به آنها ظلم کنیم، چه فایده‌ای دارد که در این شرایط بگوییم به پایمان در می‌آوریم؛ زیرا اگر تو به کمک ما نمی‌آمدی، چرا درها را باز می‌کنی؟

خوانش ها

غزل ۶۲۲ به خوانش حمیدرضا محمدی
غزل ۶۲۲ به خوانش فاطمه زندی
غزل شمارهٔ ۶۲۲ به خوانش عندلیب
غزل شمارهٔ ۶۲۲ به خوانش نازنین بازیان
غزل شمارهٔ ۶۲۲ به خوانش سعیده تهرانی‌نسب
غزل شمارهٔ ۶۲۲ به خوانش مجید آخته

حاشیه ها

1387/02/20 21:04

این شعر بسیار زیباست.
شنیدن آن در «غوغای عشقبازان» لطفی صدچندان دارد.

1389/02/21 13:04
بهزاد

استاد شجریان این غزل شیخ اجل را با صدایی خوش در البوم غوغای عشقبازان اجرا کرده اند.

1391/04/19 15:07
ضیائی

این شعر در زیبایی به سان شعر مولوی است که علامه شعرانی گفت هر وقت این می خواندم غش می کردم

1401/05/23 17:07
سید محمد فاطمی

اون شعر مولوی چی بوده؟!

 

1392/08/05 09:11

سبکتکین نام موسس سلسله غزنویان است...
و ایاز نام غلام درگاه شان...
یعنی نصیحتت بی فایده است...
.
.
در غوغای عشقبازان استاد شجریان که دوستان اشاره کردند مصراع چهارم بجای؛ حقیقتست , حقیقی است خوانده شده است...
که انصافا بسیار زیبا اجرا شده...
.
.
بادرود.

1393/05/11 22:08
دکتر ترابی

آواز استاد را نشنیده ام، اما درست حقیقت است و نه حقیقی،
حقیقت در برابر مجاز و نه حقیقی که در برابر مجازی می آید.
با پوزش از استاد.

1401/01/28 13:03
kamran balani

من فکر میکنم اینجا حقیقی است درست تر باشد چون امکان حذف به قرینه ی در مجازی وجود دارد

1394/06/28 09:08

سبکتکین مجاز است از محمود غزنوی با علاقه ی بنوت.

1395/04/16 22:07
۷

گفتم اگر لبت گزم می‌ خورم و شکر مزم
گفت خوری اگر پزم قصه دراز می‌کنی
گفتم اگر لبت را بگزم انگار که باده بنوشم و شکر بمکم،گفت وقتی میخوری که من بار دهم پس داری خیالبافی میکنی

1395/10/16 14:01
مریم

این شعر زیبا ، تا همییییییشه منو به یاد یار عشق و ایمانم میندازه.

1397/04/27 13:06
م حاتمی

در نظر سبکتکین عیب ایاز میکنی
سبکتکین که خود بواسطه لیاقت و استعداد ذاتی از بردگی و غلامی در در در دربار الپتگین به امیری رسیده بود ، خود به ایاز که مهتر و خدمتکار دربار وی بود ، به لحاظ لیاقت و کاردانی او علاقه خاص داشت و او رابه مناصب بالای لشکری و کشوری گماشت. واین مصرع اشاره به عیبگویی بیهوده و نابجا از کسی که خود سرشت و سرنوشتی همچون سبکتکین داشته ، در حضور سبکتکین میکند . که در نظر سبکتکین نه تنهاخوشایند نیست ، که آزار دهنده نیز هست.

1398/02/18 22:05
نیلوفر

کسی میتونه معنی بیت دوم رو شرح بده؟سپاس

1398/02/19 00:05
محسن ، ۲

نیلوفر گرامی
ای که نیازموده‌ای صورت حال بی‌دلان
عشق حقیقت است اگر حمل مجاز می‌کنی.
ای آنکه از حال عاشقان بی خبری و آنرا تجربه نکرده ای،
عشق واقعاً وجود دارد و حقیقت است، اگر گمان می کنی خیالی و غیر واقعی ست .

1399/03/27 15:05
مجتبی

درود بر خداوندگار ادب سعدی بزرگ و سلام بر خداونگارموسیقی ایران زمین استاد شجریان که روح خسته ما را زنده نگه داشته اند.
و خود عجب اینست اگر ترکیب هنر این دو عزیز تا ابد جاودانه نماند

1399/03/27 15:05
مجتبی

درود بر خداوندگار ادب سعدی بزرگ و سلام بر خداوندگار موسیقی ایران زمین استاد شجریان که روح خسته ما را زنده نگه داشته اند.
و خود عجب اینست اگر ترکیب هنر این دو عزیز تا ابد جاودانه نماند

1399/06/11 19:09
حسین مرکزی

ای که نیازموده ای صورت حال..‌.
ای کسی که حالات ظاهری عاشقان واقعی را میبینی / چون حال درونی آنها را تجربه نکرده ای، آن را عشق مجازی میپنداری (با عشقهای هوسی مقایسه میکنی).

1399/11/04 09:02
سیدنورمحمد

با سلام و احترام
در گنجینه گنجور و منابع دیگر ، مصراع اول به این شکل است:
چشم ز راه مرحمت ..... به نظر می رسد که این صورت صحیحتر است .
اینجا صحبت از رضایت نیست بلکه سخن از رحم و مهر و عاطفه و محبت است که معشوق با دیگران دارد و با ما ناز می کند.

1401/01/28 13:03
kamran balani

با نظر شما موافقم صفت رضا برای چشم غیر معمول هست ولی ز راه مرحمت قید مناسبی برای چشم هست و معنی درستی می دهد

1401/01/28 13:03
kamran balani

استاد شجریان این غزل را بی نظیر اجرا کردند روحش شاد و یادش همواره گرامی ضمن اینکه با نظر نورمحمد موافقم

چشم ز راه مرحمت بر همه باز می کنی   چونکه به بخت ما رسد این همه ناز می کنی معنی کامل تری دارد

1401/08/15 19:11
یوسف شیردلپور

فوق العاده است این غزل زیبا وعاشقانه استاد سخن وزیبایی این شعر صدچندان  میشود

 بااجرای البوم غوغای غشق بازان باصدای پدر وپسر شجریانها  به دل وجان مینشینه  

مخوصا بیتی که میگه

پیش نمازبگذرد سروروان و  گویدم

قبله اهل دل منم  سهو نماز میکنی، خدایاشکرت که حضرت سعدی. مولانا وحافظ و  نیما

مشیری وکدکنی را آفریدی 

استاد هزران سپاس که استاد شجریان را آفریدی ودرود بر دست اندرکاران برنامه مفید و ارزشمند 

گنجور

( حق) 

1403/10/03 08:01
جلال ارغوانی

سعدی خوش سخن شده  مشتری  نگاه تو

این همه ناز می خرم کین همه ناز می کنی