گنجور

غزل شمارهٔ ۵۳۸

گفتم آهن‌دلی کنم چندی
ندهم دل به هیچ دل‌بندی
وآن که را دیده در دهان تو رفت
هرگزش گوش نشنود پندی
خاصه ما را که در ازل بوده است
با تو آمیزشی و پیوندی
به دلت، کز دلت به در نکنم
سخت‌تر زین مخواه سوگندی
یک دم آخر حجاب یک سو نه
تا برآساید آرزومندی
همچنان پیر نیست مادر دهر
که بیاورد چون تو فرزندی
ریش فرهاد بهترک می‌بود
گر نه شیرین نمک پراکندی
کاشکی خاک بودمی در راه
تا مگر سایه بر من افکندی
چه کند بنده‌ای که از دل و جان
نکند خدمت خداوندی
سعدیا دور نیک‌نامی رفت
نوبت عاشقی است یک چندی

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: غزل
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

گفتم آهن‌دلی کنم چندی
ندهم دل به هیچ دل‌بندی
هوش مصنوعی: گفتم مدتی دل را مشغول عشق هیچ‌کس نکنم و خود را از وابستگی‌ها آزاد کنم.
وآن که را دیده در دهان تو رفت
هرگزش گوش نشنود پندی
هوش مصنوعی: هر کسی که به تو نزدیک شود و در دهان تو را ببیند، هرگز نمی‌تواند از کسی نصیحتی بگیرد.
خاصه ما را که در ازل بوده است
با تو آمیزشی و پیوندی
هوش مصنوعی: به ویژه ما که از زمان‌های دور با تو ارتباط و پیوندی داشته‌ایم.
به دلت، کز دلت به در نکنم
سخت‌تر زین مخواه سوگندی
هوش مصنوعی: به قلبت، که از آن به هیچ وجه دور نمی‌شوم، بیشتر از این از من انتظار نداشته باش. قسم می‌خورم که این‌گونه نخواهد بود.
یک دم آخر حجاب یک سو نه
تا برآساید آرزومندی
هوش مصنوعی: لحظه‌ای قبل از آنکه حجاب از کنار برود و آرزوهای من به واقعیت بپیوندند، صبر می‌کنم.
همچنان پیر نیست مادر دهر
که بیاورد چون تو فرزندی
هوش مصنوعی: مادر زمان هنوز نتوانسته فرزندی چون تو بیاورد و سنش تاثیری بر این موضوع ندارد.
ریش فرهاد بهترک می‌بود
گر نه شیرین نمک پراکندی
هوش مصنوعی: اگر ریش فرهاد زیباتر بود، باز هم شیرین نمک را پاشیده بود.
کاشکی خاک بودمی در راه
تا مگر سایه بر من افکندی
هوش مصنوعی: ای کاش که من خاکی بودم در راه تو، تا شاید سایه‌ات بر من بیافتد.
چه کند بنده‌ای که از دل و جان
نکند خدمت خداوندی
هوش مصنوعی: انسانی که از صمیم قلب و با تمام وجودش خدمت خدا را انجام ندهد، چه کاری می‌تواند انجام دهد؟
سعدیا دور نیک‌نامی رفت
نوبت عاشقی است یک چندی
هوش مصنوعی: ای سعدی، دوره‌ای که نام نیک در میان بود گذشته و حالا نوبت عاشقی و عشق ورزی است که باید مدتی بر آن تمرکز کرد.

خوانش ها

غزل ۵۳۸ به خوانش حمیدرضا محمدی
غزل شمارهٔ ۵۳۸ به خوانش عندلیب
غزل شمارهٔ ۵۳۸ به خوانش محسن لیله‌کوهی
غزل شمارهٔ ۵۳۸ به خوانش سعیده تهرانی‌نسب
غزل شمارهٔ ۵۳۸ به خوانش فاطمه زندی
غزل شمارهٔ ۵۳۸ به خوانش نازنین بازیان
غزل شمارهٔ ۵۳۸ به خوانش سهیل قاسمی

حاشیه ها

1388/07/29 21:09
مهرزاد.ب

در بیت دوم: وان که را دیده در "جمال" تو رفت صحیح است!
---
پاسخ: در صورتی که پیشنهادتان مستند به نسخه‌ی چاپی است، بفرمایید تا تصحیح شود. دوستانی که دسترسی به نسخه‌ی چاپی دارند لطفاً ضبط درست را اطلاع دهند.

1389/09/14 01:12
هومن

استاد شجریان در آلبوم رندان مست هم بیت دوم را به صورت وان که را دیده در "جمال" تو رفت می خوانند. لطفا با منابع موثق چک بفرمایید.
---
پاسخ: با تصحیح فروغی مقایسه شد، متن صحیح است.

1389/09/14 01:12
هومن

استاد شجریان در آلبوم رندان مست بیت سوم را میخوانند: خاصه آن را که در ازل بوده است...
لطفا چک بفرمایید
---
پاسخ: با تصحیح فروغی مقایسه شد، متن صحیح است.

1390/12/04 10:03
بهزاد

آن چه جناب استاد شجریان می خوانند لزوما مطابق با اصل شعر نیست. کما این که در جاهای دیگری (در شعرهای دیگر) نیز تغییراتی داده اند. گاه ترتیب بیت ها را هم عوض کرده اند.

1391/12/14 14:03
عنایتی

در بیت چهارم، املا به صورت «سخت‌تر» درست است، نه «سختتر».

1392/04/17 01:07
شهاب

سلام
استاد شجریان در رندان مست بیت سوم را همین گونه که در بالا درج شده میخوانند

1392/04/17 01:07
ناشناس

چقدر زیبا به دل سوگند یاد کرده و به راستی چه سوگندی از این سخت تر

1393/02/26 20:04
پویا

سعدی عاشق بدی در این شبها
نوبت ، آهن دلی است یک چندی

1393/04/05 04:07
سیاوش

به گواه نسخه فروغی عبارت "دهان" در بیت دوم صحیح است که از دید آرایه های ادبی هم به نظر درست تر می آید:
دیده-دهان-گوش مراعات نظیر
دهان-گوش تضاد
البته میدانیم که آرایه مراعات نظیر بسیار مورد استفاده و توجه شعرای پارسی گوی بوده و هست

1393/11/03 04:02
آریس

وان که را دیده در دهان تو رفت
هرگزش گوش نشنود پندی
خیلی روشن میتوان دریافت که دهان درست است و زیبا اگر تنها و تنها به مصرع دوم دقت کرد
دیده در دهان رفت یعنی محو و جادوی دهان و سخنی کز دهان تو بیرون آید شد

1402/03/30 11:05
پویا ر-ز

بنظرم "دیده بر" ... صحیح تر است

وان که را دیده بر دهان تو رفت

هرگزش گوش نشنود پندی...

1394/06/30 21:08
ناصر

این کیست که شیخ اجل سعدی این گونه شوریده وی است به آن گونه که هرگزش گوش نشنود پندی؟ این کیست که در ازل بودست شیخ را با وی آمیزشی و پیوندی؟
این کیست که سعدی شیرازی در رسایش فرموده که
مشتاقی و صبوری از حد گذشت یارا گر تو شکیب داری طاقت نماند مارا

1402/08/13 12:11
ادبیات

منم دنبال جواب این سئوال م، فکر نکنم اینگونه عشقی در وجود عوام بوجود بیا. کسایی مثل حضرت سعدی، حضرت لسان الغیب، حضرت مولانا... چیزی دیدن که ماندیدیم... 

در اندرون من خسته دل ندانم کیست

که من خموشم و او در فغان و در غوغاست(حافظ) 

1394/09/08 16:12
امیر

چه ایهام زیبایی در بیت چهارم وجود دارد. سوگند به دل یار را سوگندی سخت و محکم می داند و در عین حال به سخت دلی یار اشاره می کند.

1395/03/13 06:06
مانا

ریش فرهاد بهترک می‌بود
گر نه شیرین نمک پراکندی
تو این بیت چه صنعتی بکار رفته؟

1395/05/30 09:07
مهدی معرف زاده

من فکر می کنم که مصرع دوم بیت ششم باید چنین باشد:" کاورد چون تو نیک فرزندی" زیرا با کار شیخ اجل سازگار تر است.

1395/05/18 08:08
محمد

در تصحیح استاد یوسفی بیت چهارم به صورت زیر آمده:
به سرت کز دلت بدر نکنم.....سخت تر زین مخواه سوگندی

1395/12/19 00:02
رضا فراز

تا مگرسایه بر من افکندی
بسیار زیبا
از تظر همه عزیزان لذت بردم .
امشب من بابا میشم بسیار خوشحالم

1396/09/26 10:11
کعبه

غزل فوق العاده دلنشینی است
از تحلیل دوستان عزیز در باره بیت دوم " دیده در دهان رفتن" لذت بردم
سعدی به راستی استاد سخن است و کسی یارای هماوردی او را در این میدان ندارد حتی حافظ شیرین سخن

1398/09/22 05:11
مهدی

دیده =جمال گوش=پند

1398/10/02 00:01
مژده

در پاسخ به مانا،
ایهام تناسب بین شیرین و فرهاد؛ ایهام تضاد بین شیرین و نمک، فرهاد استعاره از شاعر (عاشق)، تلمیح،

1399/03/12 09:06
احمد رحمت بر

محمدرضا شجریان این غرل را در آلبوم نوبت عاشقی (با همکاری مرحوم مشکاتیان و گروه عارف) نیز خوانده است. فایل در آرشیو اینترنت و سایت خصوصی موجود است.
پیوند به وبگاه بیرونی
پیوند به وبگاه بیرونی/

1403/09/21 17:11
جلال ارغوانی

هم چو سعدی ندید کس شاعر

آتش وآب را داده پیوندی