گنجور

بخش ۱

رای گفت: شنودم مثل ملوک در آنچه میان ایشان و خدم تازه گردد از خلاف و خیانت و جفا و عقوبت، و مراجعت به تجدید اعتماد؛ که بر ملوک لازم است برای نظام ممالک و رعایت مصالح بر مقتضای این سخن رفتن که الرجوع الی الحق اولی من التمادی فی الباطل. اکنون بیان کند از جهت من داستان آن کس که برای صیانت نفس و رعایت مصالح خویش از ایذای دیگران و رسانیدن مضرت به جانوران باز باشد، و پند خردمندان را در گوش گذارد تا به امثال آن درنمانَد. برهمن جواب داد که: بر تعذیب حیوان اقدام روا ندارند مگر جاهلان که میان خیر و شر و نفع و ضرّ فرق نتوانند کرد، و به حکمِ حُمق خویش از عواقب اعمال غافل باشند، و نظر بصیرت ایشان به خواتم کارها کم تواند رسید، که علم اصحاب ضلالت از ادراک مصالح بر اطلاق قاصر است و حجاب جهل، احراز سعادت را مانعی ظاهر. و خردمند هرچه بر خود نپسندد در بابِ همچو خودی چگونه روا دارد؟ قال النبی صلی الله علیه: کیف تبصر القذاة فی عین اخیک و لاتبصر الجذل فی عینک؟

بد می‌کنی و نیک طمع می‌داری؟
هم بد باشد سزای بدکرداری

و بباید دانست که هر کرداری پاداشی است که هر آینه به ارباب آن برسد و به تأخیری که در میان افتد مغرور نشاید بود، که آنچه آمد نیست نزدیک باشد اگرچه مدت گیرد. اگر کسی خواهد که بدکرداری خود را به تمویه و تلبیس پوشیده گرداند و به زرق و شعوذه خود را در لباس نیکوکاری جلوه دهد چنانکه مردمان بر وی ثنا گویند و به دور و نزدیک ذکر آن سایر شود، بدین وسیلت هرگز نتایج افعال ناپسندیده از وی مصروف نگردد و ثمره آن خبث باطن هرچه مهنّاتر بیابد؛ آنگاه پند پذیرد و به اخلاق ستوده گراید. و نظیر این نشانه افسانه شیر است و آن مرد تیرانداز. رای پرسید که:

چگونه است آن؟

گفت:

اطلاعات

وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
قالب شعری: غزل/قصیده/قطعه
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

رای گفت: شنودم مثل ملوک در آنچه میان ایشان و خدم تازه گردد از خلاف و خیانت و جفا و عقوبت، و مراجعت به تجدید اعتماد؛ که بر ملوک لازم است برای نظام ممالک و رعایت مصالح بر مقتضای این سخن رفتن که الرجوع الی الحق اولی من التمادی فی الباطل. اکنون بیان کند از جهت من داستان آن کس که برای صیانت نفس و رعایت مصالح خویش از ایذای دیگران و رسانیدن مضرت به جانوران باز باشد، و پند خردمندان را در گوش گذارد تا به امثال آن درنمانَد. برهمن جواب داد که: بر تعذیب حیوان اقدام روا ندارند مگر جاهلان که میان خیر و شر و نفع و ضرّ فرق نتوانند کرد، و به حکمِ حُمق خویش از عواقب اعمال غافل باشند، و نظر بصیرت ایشان به خواتم کارها کم تواند رسید، که علم اصحاب ضلالت از ادراک مصالح بر اطلاق قاصر است و حجاب جهل، احراز سعادت را مانعی ظاهر. و خردمند هرچه بر خود نپسندد در بابِ همچو خودی چگونه روا دارد؟ قال النبی صلی الله علیه: کیف تبصر القذاة فی عین اخیک و لاتبصر الجذل فی عینک؟
هوش مصنوعی: در این متن، به بررسی مسائلی پرداخته شده که در بین پادشاهان و حاکمان اتفاق می‌افتد. این مسائل شامل خیانت، جفا و مجازات‌هایی است که در روابط بین آنها پیش می‌آید و نیاز به بازگشت به حقیقت و اصلاح رفتار وجود دارد. در این راستا، بر اهمیت توجه به مصلحت‌های فردی و عدم آسیب رساندن به دیگران تأکید می‌شود. فردی به نام برهمن اشاره می‌کند که عقلای واقعی هرگز نباید به آزار حیوانات بپردازند و این کار را تنها جاهلان انجام می‌دهند. آنها توانایی تشخیص بین خیر و شر را ندارند و از پیامدهای کارهای خود غافلند. در نهایت، یک نقل قول از پیامبر اسلام ذکر می‌شود که به عیب‌جویی مردم اشاره دارد و از ما می‌خواهد تا ابتدا به عیوب خود بپردازیم قبل از اینکه دیگران را مورد قضاوت قرار دهیم.
بد می‌کنی و نیک طمع می‌داری؟
هم بد باشد سزای بدکرداری
هوش مصنوعی: آیا کارهای زشت انجام می‌دهی و در عین حال انتظار خوبی داری؟ در این صورت، سزاوار همین بدی هستی.
و بباید دانست که هر کرداری پاداشی است که هر آینه به ارباب آن برسد و به تأخیری که در میان افتد مغرور نشاید بود، که آنچه آمد نیست نزدیک باشد اگرچه مدت گیرد. اگر کسی خواهد که بدکرداری خود را به تمویه و تلبیس پوشیده گرداند و به زرق و شعوذه خود را در لباس نیکوکاری جلوه دهد چنانکه مردمان بر وی ثنا گویند و به دور و نزدیک ذکر آن سایر شود، بدین وسیلت هرگز نتایج افعال ناپسندیده از وی مصروف نگردد و ثمره آن خبث باطن هرچه مهنّاتر بیابد؛ آنگاه پند پذیرد و به اخلاق ستوده گراید. و نظیر این نشانه افسانه شیر است و آن مرد تیرانداز. رای پرسید که:
هوش مصنوعی: هر عملی پاداشی دارد که به صاحب آن می‌رسد، و نباید در این مورد فریب خورد، حتی اگر بین عمل و نتیجه آن فاصله‌ای بیفتد، زیرا آنچه که مشخص نشده نزدیک‌تر از آن است که به نظر می‌رسد، هرچند زمان ببرد. اگر کسی بخواهد اثرات بدکرداری‌اش را با ترفند و فریب پنهان کند و خود را به عنوان یک فرد نیکوکار معرفی کند تا دیگران او را ستایش کنند و نامش در میان مردم بپیچد، به این وسیله هرگز نمی‌تواند از پیامدهای اعمال ناپسند خود فرار کند و در نهایت عواقب زشت درونش را با بار بیشتری خواهد دید. در این صورت، ممکن است روزی پند بگیرد و به سوی صفات نیکو متمایل شود. این وضعیت مشابه حکایت شیر و آن مرد تیرانداز است که در آن داستان نیز درس‌های مهمی نهفته است.
گفت:
هوش مصنوعی: شما بر روی داده‌هایی که تا آوریل 2023 موجود بوده‌اند، آموزش دیده‌اید.