اطلاعات
وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
قالب شعری: غزل/قصیده/قطعه
منبع اولیه: ویکیدرج
* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
برگردان به زبان ساده
و بی بلارِ وزیر که بقیت کفات عالم و دهات بنیآدم است، وهم ِ او از راز زمانه غدّار بیاگاهانَد و فراستِ او بر اسرار سپهرِ دوار اطلاع دهد، نظام ممالک و رونق اعمال و حصول اموال و اقامت اخراجات و آبادانی خزاین چگونه دست دهد؟
هوش مصنوعی: بدون وجود وزیر بینظیری مانند بلار، که نماینده بقای زندگی و معاش مردم است، چگونه میتوان به درک درست از پیچیدگیهای زمانه و اسرار جهان دست یافت؟ در چنین شرایطی، چطور میتوان به ساماندهی امور کشور، رونق کسب و کار، مدیریت درآمدها و هزینهها و آبادانی منابع مالی پرداخت؟
در ملک برو هیچ کس نیست برابر
سودا چه پزی بیهده؟ طوبی و سپیدار!
هوش مصنوعی: در این دنیا هیچکس نیست که به پای آرزوها و خواستههای تو برسد. پس چرا در پی چیزهایی بیهوده و بینتیجه باشی؟ درخت طوبی و درخت سپیدار نیز نمادهایی از زیبایی و طراوت هستند.
و بی کمال دبیر که نقشبند فلک، شاگرد بنان اوست و دبیر آسمان چاکر بیان او، و هر کلمهای ازان او دُری هرچه ثمینتر و سحری هرچه مبینتر، صدهزار سوار و ازو نامهای، و صدهزار نیزه و ازو خامهای.
هوش مصنوعی: او که استاد هنر نویسندگی است و قلم او بر آسمان خط میزند، از تمام کلماتش گنجینهای ارزشمند و زیبا به وجود میآورد. او دارای قدرت و توانمندیهای بالایی است، گویی که صدها سوار و سرباز در تحت فرمان او هستند و هر دست نوشتهاش به مانند هزاران نیزه و قلم که در دستانش میدرخشد.
هر خط که او نویسد شیرین ازان بود
کان هست صورت سخونان چو شکرش
هوش مصنوعی: هر چیزی که او بنویسد، به خاطر زیبایی و شیرینی اش دلپذیر است، زیرا کلامش مانند شکر شیرین و دلنواز است.
مصالح اطراف و حوادث نواحی چگونه معلوم شود، و بر احوال اعدا و عوازم خصمان به چه تاویل وقوف افتد؟ و هرگاه که این دو بنده کافی و این دو ناصح واقف که هر یک به محل دست گیرا و چشم بینااند.
هوش مصنوعی: چگونه میتوان از وضعیتهای اطراف و رویدادهای نواحی آگاه شد و به چه شیوهای اطلاعاتی درباره احوال دشمنان و مشکلات آنها به دست آورد؟ و زمانی که این دو فرد آگاه و راهنمای واقعی وجود داشته باشند که هر یک به جزئیات و واقعیتها تسلط دارند.
باطل گرداند و فواید مناصحت و آثار کفایت ایشان از ملک من منقطع شود رونق کارها و نظام مهمات چگونه صورت بندد؟ و بی پیل سپید که شخص او چو خرمن ماه، خرم و تابان و چون هیکل چرخ آراسته و گردان است، مهد او هم کاخی دلگشای، و منظری نزه است، و هم قلعتی حصین و پناهی منیع.
هوش مصنوعی: اگر قدرت و نفوذ ایشان از کشور من قطع شود، رونق کارها و ساماندهی امور چگونه برقرار خواهد بود؟ و بدون آنکه آن شخص وجود داشته باشد که چون ماه روشن و تابان است، و همچون چرخ زیبا و گردان، آرامش و رفاه را به ارمغان میآورد، چگونه میتوان به یک کاخ دلگشای و منظرهای زیبا و همچنین به یک قلعه محکم و پناهگاهی شایسته دست پیدا کرد؟
پیش دشمن چگونه روم؟ و آن دو پیل دیگر که صاعقه صنعت ابر صورت باد حرکتند، دو خرطوم ایشان چون اژدها که از بالای کوه معلق باشد، و مانند نهنگ که از میان دریا خویشتن درآویزد، در حمله چون گردباد مردم ربایند، و در جنگ بسان سیل دمان خصم را فروگیرند، و در روز نورد بینی.
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم به مقابله با دشمن بروم؟ و آن دو فیل دیگر که مانند صاعقه، صنعت آسمان را به حرکت درمیآورد، دو خرطومشان همچون اژدهایی که از بالای کوه آویزان است و مانند نهنگی که از اعماق دریا خود را بیرون میآورد، در هنگام حمله چون گردبادی مردم را میربایند و در جنگ مانند سیلی به سرعت خصم را در بر میگیرند و در روز نبرد دیده میشوند.
دندان یکی سخت شده در دل مرطخ
خرطوم یکی حلقه شده گرد ثریا
هوش مصنوعی: در دل یک موجود نرم و انعطافپذیر، دندانی سخت رشد کرده است، و خرطومی که به شکل یک حلقه درآمده به سمت آسمان میچرخد.
مصاف خصمان چگونه شکنم؟ و بی جمازه بختی که در تگ دست صبا خلخالش نپساید و جرم شمال گرد پایش نشکافد.
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم با دشمنانم مقابله کنم؟ در حالی که بخت من به گونهای است که نمیتواند از حرکات گیسوان صبا بهرهمند شود و باری که در دل دارم، پایم را نمیشکند.
هایل هیونی تیزرو، اندک خور بسیار دو
از آهوان برده گرو، در پویه و در تاختن
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به یک اسب تند و چابک دارد که در دستهای کوچک از آهوها میدود و آنها را تحت تعقیب قرار میدهد. این تصویر به سرعت و چالاکی اسب و همچنین برتری آن در شتاب و حرکت دلالت دارد. اسب در حال دویدن و تعقیب آهوهاست و این صحنه نشاط و هیجان را منتقل میکند.
هامونگذار کوهوش، دل بر تحمل کرده خوش
تا روز هر شب بارکش، هر روز تا شب خارکن
هوش مصنوعی: دوستدار کوهوش، دلش را به صبر و امید بسته است؛ او هر شب بار سنگینی را به دوش میکشد و هر روز با مشکلات و موانع دست و پنجه نرم میکند.
سیاره در آهنگ او، خیره زبس نیرنگ او
در تاختن فرسنگ او، از حد طایفت تاختن
هوش مصنوعی: سیارهها در جاذبه و حرکت او متوجه و حیرتزدهاند و او با سرعتی بسیار، مسافتهای طولانی را میپیماید و از مرز گروه خود فراتر میرود.
گردون پلاسش بافته، اختر مهارش تافته
وزدست و پایش یافته، روی زمین شکل مجن
هوش مصنوعی: آسمان با چیزهایی که دارد، زیباییهای خاصی را به وجود آورده است و از طریق تنظیمات خاصش، تأثیرات زیادی بر زمین و انسانها دارد. در اینجا به شکل مجنون اشاره شده است که به نوعی نمایانگر حالتی از عشق و دیوانگی است.
چگونه بر اخبار وقوف یابم و نامهای بشارت و دیگر مهمات به اطراف رسانم؟ و بی شمشیر برّان که گوهر در صفحه آن چون ستاره است در گذر کاهکشان و ماننده مورچهای بر روی جوی آب در سبزه روان، آب شکلی که آتش فتنه از هیبت آن مرده است، آتش زخمی که آبروی ملک از وی بجای مانده.
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم از اخبار آگاه شوم و نامهای بشارت و مسائل مهم را به دیگران منتقل کنم؟ بدون نیاز به سلاحی تیز، در حالی که همچون ستارهای در دل صفحهای درخشان، در میان جمعیتی شلوغ و پرهیاهو حرکت میکنم؛ مانند مورچهای که بر روی جوی آب میدود و در دل سبزهزار مشغول است، آبی که شعلههای فتنه را از دیدها محو کرده و آتش زخمی بر جای گذاشته که آبروی ملک را تحت تأثیر قرار داده است.
نعوذ بالله از آن آبرنگِ آتشفعل
هوش مصنوعی: خدا را شکر، از آن رنگی که به آتش میدهد دوری میکنیم.
در جنگها چگونه اثری نمایم؟ و هرگاه که از این اسباب بیبهره شدم و عزیزان و معینان را باطل کردم از ملک و زندگانی چه لذت یابم؟ که فراق عزیزان کاری دشوار و شربتی بدگوار است، و کفایت مهمات و تمشیت اشغال بی یار و خدمتگار سعیی باطل و نهمتی متعذر است.
هوش مصنوعی: در جنگها چگونه میتوانم تأثیر بگذارم؟ و زمانی که از حمایت و کمک عزیزانم بیبهره شوم، چه بهرهای از زندگی و ملک خواهم برد؟ جدایی از عزیزان کار سختی است و بسیار تلخ است. انجام کارها و مدیریت امور بدون یار و یاری، تلاشی بیفایده و دشواریهای غیرقابل تحملی به همراه دارد.