گنجور

شمارهٔ ۴ - ستایش شاه شجاع

کسی که شمع جمال تو در نظر دارد
ز آتش دل پروانه کی خبر دارد
ز مرهمش نبود سود دردمندی را
که زخم تیغ رقیب تو در جگر دارد
ز بی قراری زلفش قرار یافت دلم
به زیر سایه ی او زان سبب مقر دارد
فضیلتی که جمال توراست بر خورشید
فضیلتیست که خورشید بر قمر دارد
چه طوطیست خط سبزت ای پری پیکر
که تکیه بر گل و منقار در شکر دارد
ز سوز عشق توأم آتشیست در سینه
کز اشک دیده ی چون ناردان شرر دارد
از آتش دل آشفتگان حذر می کن
که دود خاطر بیچارگان اثر دارد
نهال عشق که پرورده ام به خون جگر
کنون شکوفه ی اندوه بار و بر دارد
اساس عمر من از پا در آورد ناگه
ز فتنه ها که سر زلف تو به سر دارد
به فتنه جادوی مستت خراب کرد جهان
عجب مدار کنون کز جهان خطر دارد
به دور معدلت پادشاه دین پرور
چگونه فتنه، کجا سر ز خاک بردارد
جلال دنیی و دین کهف ملک شاه شجاع
که صیت معدلتش ملک بحر و بر دارد
قضا ز نافذ امرش گرفت منشوزی
قضا نفاذ در احکام این قدر دارد
شهی که رأی رزینش اگر رضا بخشد
نزاع خلقتی از میش و گرگ بردارد
جهان پناها آنی که وهم دوراندیش
ز درک پایه ی تو کندی بصر دارد
که را به پایه ی قدرت رسید دست سخن
که بنده نیز در آن معرض این نظر دارد
ولی دعای تو چون واجبست بر جمهور
ز من خرد مگر این عذر معتبر دارد
علی الدّوام که چون راهبان از رق پوش
فلک ز منطقه کهکشان کمر دارد
به بندگیت کمر بسته خسروان جهان
که خسروی جهان از تو زیب و فر دارد

اطلاعات

وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری: قصیده
منبع اولیه: چکامه

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

کسی که شمع جمال تو در نظر دارد
ز آتش دل پروانه کی خبر دارد
هوش مصنوعی: کسی که زیبایی تو را می‌نگرد، از آتش دلی که پروانه را می‌سوزاند، هیچ نمی‌داند.
ز مرهمش نبود سود دردمندی را
که زخم تیغ رقیب تو در جگر دارد
هوش مصنوعی: هیچ فایده‌ای از درمان او برای کسی که درد زخم Rival را در دل دارد، نخواهد بود.
ز بی قراری زلفش قرار یافت دلم
به زیر سایه ی او زان سبب مقر دارد
هوش مصنوعی: به خاطر بی‌قراری و دلتنگی برای زلف او، دل من به آرامش رسید و در سایه‌ اش آرام می‌گیرد؛ به همین دلیل است که آرامش و مکان مناسبی در قلب من دارد.
فضیلتی که جمال توراست بر خورشید
فضیلتیست که خورشید بر قمر دارد
هوش مصنوعی: زیبایی تو آنقدر برجسته است که هیچ چیز دیگری نمی‌تواند با آن مقایسه شود، حتی خورشید که بزرگ‌ترین مظهر نور و زیبایی است، نمی‌تواند به پای زیبایی تو برسد.
چه طوطیست خط سبزت ای پری پیکر
که تکیه بر گل و منقار در شکر دارد
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و جذابیت خط سبز که به نوعی نماد زیبایی و ظرافت است اشاره دارد. شاعر از تشبیه به طوطی استفاده می‌کند تا به زیبایی و شیرینی آن خط بپردازد. همچنین، تصویر پری‌پیکری که بر روی گل نشسته و با منقار خود شکر می‌خورد، نمایانگر لطافت و دلنشینی است که این خط به همراه دارد. در واقع، این تصویر به احساس شادی و سرزندگی ناشی از زیبایی‌های طبیعی و هنری اشاره می‌کند.
ز سوز عشق توأم آتشیست در سینه
کز اشک دیده ی چون ناردان شرر دارد
هوش مصنوعی: در اثر عشق تو، در قلبم آتشی شعله‌ور است که از اشک چشمانم مانند جرقه‌های ناردان می‌ریزد.
از آتش دل آشفتگان حذر می کن
که دود خاطر بیچارگان اثر دارد
هوش مصنوعی: از آتش دل ناراحت‌ها دوری کن، زیرا دود غم و اندوه بیچارگان تأثیر خود را دارد.
نهال عشق که پرورده ام به خون جگر
کنون شکوفه ی اندوه بار و بر دارد
هوش مصنوعی: درخت عشق که با زحمت و رنج بسیار پرورش داده‌ام، اکنون میوه‌هایش را با اندوه و غم به بار می‌آورد.
اساس عمر من از پا در آورد ناگه
ز فتنه ها که سر زلف تو به سر دارد
هوش مصنوعی: عمر من به خاطر مشکلات و فتنه‌هایی که وجود دارد، ناگهان تحت تأثیر قرار گرفت. این مشکلات به خاطر زیبایی و جذابیت موهای توست که همواره مرا درگیر می‌کند.
به فتنه جادوی مستت خراب کرد جهان
عجب مدار کنون کز جهان خطر دارد
هوش مصنوعی: فتنه و جادوی عشق تو باعث شده که دنیا را خراب ببینم. تعجب نکن، چون حالا دنیا برایم خطرناک شده است.
به دور معدلت پادشاه دین پرور
چگونه فتنه، کجا سر ز خاک بردارد
هوش مصنوعی: بر گرد تو که پادشاه دین و آیین هستی، چگونه ممکن است فتنه‌ای سر بلند کند و کجا جرات دارد که از خاک بیرون بیاید؟
جلال دنیی و دین کهف ملک شاه شجاع
که صیت معدلتش ملک بحر و بر دارد
هوش مصنوعی: شکوه و عزت دنیا و دین از جمله ویژگی‌های پادشاه دلیر و شجاع است که آوازه‌ی عدالت او در همه جا، چه در دریا و چه در خشکی، شنیده می‌شود.
قضا ز نافذ امرش گرفت منشوزی
قضا نفاذ در احکام این قدر دارد
هوش مصنوعی: قضا و قدر، قدرتی دارند که از فرمان الهی سرچشمه می‌گیرند و تأثیر عظیمی در سرنوشت انسان‌ها و مسائل دنیا دارند. این تأثیر نشان‌دهنده این است که چگونه احکام الهی با دقت و قاطعیت اجرا می‌شوند و نمی‌توان به سادگی آن‌ها را نادیده گرفت.
شهی که رأی رزینش اگر رضا بخشد
نزاع خلقتی از میش و گرگ بردارد
هوش مصنوعی: فرمانروایی که نظرش بر اساس مصلحت و عدل باشد، می‌تواند اختلافات و درگیری‌ها را که ناشی از طبیعت انسان‌هاست، برطرف کند و به صلح و سازش برسد.
جهان پناها آنی که وهم دوراندیش
ز درک پایه ی تو کندی بصر دارد
هوش مصنوعی: جهان جایگاهی است که تصور خلاق و دوراندیش از درک و فهم عمیق تو ناتوان است.
که را به پایه ی قدرت رسید دست سخن
که بنده نیز در آن معرض این نظر دارد
هوش مصنوعی: به چه کسی اجازه صحبت کردن درباره قدرت داده شده است، که من نیز در این مورد تحت نظر هستم؟
ولی دعای تو چون واجبست بر جمهور
ز من خرد مگر این عذر معتبر دارد
هوش مصنوعی: دعای تو بر همه مردم واجب است، ولی من از میان آنها به خاطر خردی که دارم، باید عذری معتبر برای خود داشته باشم.
علی الدّوام که چون راهبان از رق پوش
فلک ز منطقه کهکشان کمر دارد
هوش مصنوعی: همیشه مانند راهبان با زهد و پارسایی، از مشکلات و سختی‌های زندگی به دور است و از مرتبه‌ای بلندتر در کهکشان با اراده و قدرت گام برمی‌دارد.
به بندگیت کمر بسته خسروان جهان
که خسروی جهان از تو زیب و فر دارد
هوش مصنوعی: به خدمت گذاری تو آماده و متعهد هستند پادشاهان دنیا، چرا که پادشاهی جهان به زیبایی و شرافت تو وابسته است.