گنجور

قطعه شمارهٔ ۱

خار بدرودن به مژگان خاره فرسودن به دست
سنگ خاییدن به دندان کوه ببریدن به چنگ
لعب با دنبال عقرب بوسه بر دندان مار
پنجه با چنگال ضیغم غوص در کام نهنگ
از سر پستان شیر شرزه دوشیدن حلیب
وز بن دندان مار گَرزه نوشیدن شرنگ
نره غولی روز بر گردن کشیدن خیرخیر
پیره‌زالی در بغل شب بر گرفتن تنگ‌تنگ
از شراب و بنگ روز جمعه در ماه صیام
شیخ را بالای منبر ساختن مست و ملنگ
تشنه کام و پا برهنه در تموز و سنگلاخ
ره بریدن بی عصا فرسنگ‌ها با پای لنگ
طعمه بگرفتن به خشم از کام شیر گرسنه
صید بگرفتن به قهر از پنجهٔ غضبان پلنگ
نقش‌ها بستن شگرف از کلک مه بر آب تند
نقب‌ها کردن پدید از خار تر در خاره سنگ
روزگار رفته را بر گردن افکندن کمند
عمر باقیمانده را بر پا نهادن پالهنگ
یار را ز افسون به کوی هاتف آوردن به صلح
غیر را با یار از نیرنگ افکندن به جنگ
صد ره آسانتر بود بر من که در بزم لئام
باده نوشم سرخ و زرد و جامه پوشم رنگ رنگ
چرخ گرد از هستی من گر برآرد گو برآر
دور بادا دور از دامان نامم گرد ننگ

اطلاعات

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
قالب شعری: قطعه
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

خار بدرودن به مژگان خاره فرسودن به دست
سنگ خاییدن به دندان کوه ببریدن به چنگ
هوش مصنوعی: با چشمان زیبا و نرم خود به دشمنی پرداخته و با دستانی قوی و نیرومند توانسته‌اند کوه‌ها را بشکنند و با دندان بر سنگ‌ها فشار می‌آورند. در واقع، این عبارت توصیف قدرت و انعطاف‌پذیری انسان در برابر دشواری‌ها و چالش‌هاست.
لعب با دنبال عقرب بوسه بر دندان مار
پنجه با چنگال ضیغم غوص در کام نهنگ
هوش مصنوعی: بازی با دنبال عقرب، بوسیدن دندان مار، پنجه به چنگال درنده، و غوطه‌ور شدن در کام نهنگ. این جمله تصاویری از خطرها و چالش‌های بزرگ را به تصویر می‌کشد. در واقع، این فعالیت‌ها نمادهایی از کارهایی هستند که بسیار ریسکی و پرخطرند، جایی که فرد خود را در معرض خطرات بزرگ قرار می‌دهد.
از سر پستان شیر شرزه دوشیدن حلیب
وز بن دندان مار گَرزه نوشیدن شرنگ
هوش مصنوعی: شیر غلیظ و قوی را از پستان حیوان می‌دوشند و از دندان مار زهر تلخ و خطرناک می‌نوشند.
نره غولی روز بر گردن کشیدن خیرخیر
پیره‌زالی در بغل شب بر گرفتن تنگ‌تنگ
هوش مصنوعی: مردی بسیار قدرتمند و نیرومند در روز، با اعتماد به نفس فراوان در میان اطرافیان خود ظاهر می‌شود، ولی در شب، در کنار یک زن پیر، به آرامی و نزدیک او می‌ایستد و خود را در مقابل او vulnerable نشان می‌دهد.
از شراب و بنگ روز جمعه در ماه صیام
شیخ را بالای منبر ساختن مست و ملنگ
هوش مصنوعی: در روز جمعه و در ماه رمضان، شیخی را که تحت تأثیر شراب و مواد مخدر قرار گرفته بود، بر روی منبر قرار دادند و او را در حالی که مست و شاداب بود، مشغول به سخنرانی کردند.
تشنه کام و پا برهنه در تموز و سنگلاخ
ره بریدن بی عصا فرسنگ‌ها با پای لنگ
هوش مصنوعی: شخصی با پای لنگ و بدون عصا در هوای گرم تابستان، در مسیر سنگلاخی و دشوار راه می‌رود و به سختی، دوری‌های زیادی را طی می‌کند، در حالی که به شدت تشنه است.
طعمه بگرفتن به خشم از کام شیر گرسنه
صید بگرفتن به قهر از پنجهٔ غضبان پلنگ
هوش مصنوعی: به این معنا است که گاهی برای به دست آوردن چیزی ارزشمند، باید با خطرات و چالش‌های بزرگ روبرو شد. مانند اینکه برای شکار یک گربه‌سان گرسنه، باید با خشم و خطر آن روبرو شد.
نقش‌ها بستن شگرف از کلک مه بر آب تند
نقب‌ها کردن پدید از خار تر در خاره سنگ
هوش مصنوعی: تصویرسازی شگفت‌انگیزی از هنر و خلاقیت طبیعت را به نمایش می‌گذارد که به مانند دست‌ساخته‌های هنری بر روی سطح آب می‌درخشند. این نقش‌هایی که به زیبایی خلق شده‌اند، واقعیتی عمیق‌تر را در دل خود دارند و با وجود چالش‌ها و سختی‌ها، زیبایی و جذابیت خود را حفظ می‌کنند. به نوعی، این بیت بیانگر قدرت و زیبایی هنر طبیعی و تلاش برای جلوه‌گری در مقابل موانع است.
روزگار رفته را بر گردن افکندن کمند
عمر باقیمانده را بر پا نهادن پالهنگ
هوش مصنوعی: به یاد گذشتۀ دور افتادن و ناراحتی از آن، در حالی که احساس خوشی و امید به آینده را با تلاش و اراده برپای می‌داریم.
یار را ز افسون به کوی هاتف آوردن به صلح
غیر را با یار از نیرنگ افکندن به جنگ
هوش مصنوعی: به معامله‌ای با محبوب، دوست را با فریب به مبارزه کشاندن.
صد ره آسانتر بود بر من که در بزم لئام
باده نوشم سرخ و زرد و جامه پوشم رنگ رنگ
هوش مصنوعی: صد بار بهتر و راحت‌تر است که من در میکده‌ای پر از رنگ و بوی خوش، شراب بنوشم و لباس‌های رنگارنگ بپوشم، تا اینکه در محفل‌های ناپسند و بی‌ارزش شرکت کنم.
چرخ گرد از هستی من گر برآرد گو برآر
دور بادا دور از دامان نامم گرد ننگ
هوش مصنوعی: اگر روزگار به من بگوید که وجودم را به دور بیندازد، پس بگذار این دوری از زندگی‌ام باعث دوری از عار و ننگ نام من شود.

حاشیه ها

پنجه با چنگال ثعبان درست است ...
نقش ها کردن شگرف از تار مو بر آب تند
درست است ...
طبق اقدم نسخ

1391/03/15 14:06
محمد مهدی مفیدی

به نظر میرسد عبارت "ره بریدن" باید "ره سپردن" باشد

1392/11/28 13:01
امیرمسعود

با سلام و خسته نباشید، مصرع دوم از بیت ماقبل آخر در کتب درسی دبیرستان بصورت " باده نوشم سرخ سرخ و جامه پوشم رنگ رنگ" که باتوجه به سرخی رنگ می، باده، شراب و.. در اشعار به نظر صحیح تر می باشد. باتشکر