گنجور

شمارهٔ ۱۲ - در مدح فخرالملک

یا ساقی الصبوح که پیک صبا رسید
در دور دولت آی که نوبت بما رسید
خورشید را طلوع شد از معجر کلیم
گر همدم مسیح نسیم صبا رسید
صبح دوم که زنده کند مرده را بدم
با صدق اگر برفت کنون با صفا رسید
کیخسرو سپهر چنان تاخت در افق
گرچه درین حصار کهن بارها رسید
کر گرد موکبش سپه خسرو ظلام
بشکست و مملکت بسپاه ضیاء رسید
گوئی که زورقیست ز یاقوت آبدار
کز بحر زنگبار بحد ختا رسید
یا مجمریست لعل پر از شعله های نور
کز دست قدسیان بسپهر دوتا رسید
یا ساغریست پر می صافی که وقت صبح
مخمور عشق را ز بر دلربا رسید
یا عکس نقش لعل سمند خدایگانت
کز خطه ی ظفر، بخط استوا رسید
اعظم خدایگان شریعت، که دست عهد،
در دور او بدامن مهر و وفا رسید
رکن و پناه دولت و دین کز علو قدر
تعظیم حکم او چو قدر در قصا رسید
منظور لطف حق، عضدالملک کزازل،
توقیع او چو وحی، سوی انبیا رسید
ای روزگار مجد، که باز از سپهر فضل،
خورشید شرع بر افق کبریا رسید
بطلان ظلم حاسد اسلام رخ نمود
برهان عدل خسرو گیتی گشا رسید
دنیا و دین و دولت و بیداد و فتنه را
پشت و پناه و یار و زوال و فنا رسید
پژمرده بود گلین اقبال تازه گشت
با آب جاه اوش به نشو و نما رسید
در یک نفس ضمیر تو ملک دو کون را
از ابتدا در آمد و در انتها رسید
صدرا توئی که صیت کمالت زمانه را
از ذروه ی سپهر بسمع رضا رسید
فر تو سایه ایست الهی، بحکم آن،
کو سایه ی زمانه بفر هما رسید
شمشیر و خامه چون سبب نظم عالمند
فرمان امر و نهی تو این هر دو را رسید
گر کلک تو نه روح امین است پس چرا
وحی از مسیر او بخلایق فرا رسید
ور تیغ تونه آب حیاتست از چه رو
حالی هر آنکه خورد بدار بقا رسید
صدرا محل و مرتبه نظم عذب من
از فر مدحت تو باوج سما رسید
گز منزویست بنده امامی شگفت نیست
چون بی حجاب در تتق انزوا رسید
تا بر طریق فضل هر آنکو قدم سپرد
در ملک هر دو کون بعز و علا رسید
عز و علا ملازم خاک در تو باد
در چشم ملک و دین چو ازو توتیا رسید

اطلاعات

وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
قالب شعری: قصیده
منبع اولیه: چکامه

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

یا ساقی الصبوح که پیک صبا رسید
در دور دولت آی که نوبت بما رسید
هوش مصنوعی: ای ساقی، بامداد خمار را به یاد بیاور که نسیم صبحگاهی به ما رسید. در این زمان خوشی و خوشبختی، دور دولت را ببین که زمان شادی و خوشی به دست ما آمد.
خورشید را طلوع شد از معجر کلیم
گر همدم مسیح نسیم صبا رسید
هوش مصنوعی: خورشید از چادر موسی به‌دنیای جدیدی تابید و به همراه باد خنک بهاری که به همراه عیسی (علیه‌السلام) می‌آید، آسمان را روشن کرد.
صبح دوم که زنده کند مرده را بدم
با صدق اگر برفت کنون با صفا رسید
هوش مصنوعی: صبح دوم زمانی است که مردگان را زنده می‌کند. من با صداقت آمدم، اگرچه قبلاً رفته بودم، اما اکنون با آرامش و صفا به اینجا رسیدم.
کیخسرو سپهر چنان تاخت در افق
گرچه درین حصار کهن بارها رسید
هوش مصنوعی: کیخسرو، شاه بزرگ و قدرتمند، به سرعت و شجاعت در آسمان حرکت کرد و با این حال، بارها در این دژ قدیمی به مقصد رسید.
کر گرد موکبش سپه خسرو ظلام
بشکست و مملکت بسپاه ضیاء رسید
هوش مصنوعی: سپاه خسرو که به مانند نور درخشان بود، سپاه ظلام را شکست داد و سرزمین به دست نور و روشنی سپرده شد.
گوئی که زورقیست ز یاقوت آبدار
کز بحر زنگبار بحد ختا رسید
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که اینجا یک قایق زیبا و درخشان مانند یاقوت باشد که از دریاچه‌ای در زنگبار به سرزمین ختا رسیده است.
یا مجمریست لعل پر از شعله های نور
کز دست قدسیان بسپهر دوتا رسید
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که چیزی مانند گلابی روشن و پر از شعله‌های نور وجود دارد که به واسطه دست‌های مقدس، به آسمان دوگانه رسیده است. این تصویر به نوعی به زیبایی و تجلی وجود مقدس اشاره دارد که به آسمان تعلق دارد.
یا ساغریست پر می صافی که وقت صبح
مخمور عشق را ز بر دلربا رسید
هوش مصنوعی: شاید این یک جام است که پر از شراب صاف است و در صبح زود، محبت عشق به دل زیبا می‌رسد.
یا عکس نقش لعل سمند خدایگانت
کز خطه ی ظفر، بخط استوا رسید
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و شکوه سمند (اسب) عزیزان و محبوبان اشاره می‌کند که از سرزمین پیروزی و موفقیت به خط استوا رسیده است. این تصویر نشان‌دهنده‌ی ارزش و اهمیت این سمند در زندگی و شعور شاعر است.
اعظم خدایگان شریعت، که دست عهد،
در دور او بدامن مهر و وفا رسید
هوش مصنوعی: بزرگترین و مهم‌ترین خدایی که اصول دین و شریعت را نمایندگی می‌کند، با وجود اینکه در دوری از ما قرار دارد، ما با دل و جان خود به او وفاداریم و دست دوستی و پیمان را دراز کرده‌ایم.
رکن و پناه دولت و دین کز علو قدر
تعظیم حکم او چو قدر در قصا رسید
هوش مصنوعی: ارکان و پناه دولت و دین، به خاطر مقام بلند و عظمتش، حکم او را مانند قدرتی که در نهایات الگو قرار می‌گیرد، مورد احترام قرار می‌دهند.
منظور لطف حق، عضدالملک کزازل،
توقیع او چو وحی، سوی انبیا رسید
هوش مصنوعی: از لطف خداوند، دعوت و نامه‌ای از سوی عضدالملک کزازل به مردم رسید که مانند وحی به انبیا بود.
ای روزگار مجد، که باز از سپهر فضل،
خورشید شرع بر افق کبریا رسید
هوش مصنوعی: ای روزگار پر از عزت، دوباره از آسمان‌های علم و دانش، نور حقیقت و قوانین الهی بر افق بلند و باشکوه درخشید.
بطلان ظلم حاسد اسلام رخ نمود
برهان عدل خسرو گیتی گشا رسید
هوش مصنوعی: ظلم و حسادت به زودی ناتوانی خود را نشان داد و عدالت پادشاه جهانیان به میدان آمد.
دنیا و دین و دولت و بیداد و فتنه را
پشت و پناه و یار و زوال و فنا رسید
هوش مصنوعی: دنیا، دین، قدرت، ظلم و فساد به زودی به فراموشی سپر و دچار زوال و نابودی خواهند شد.
پژمرده بود گلین اقبال تازه گشت
با آب جاه اوش به نشو و نما رسید
هوش مصنوعی: گل پژمرده‌ای که حالا با آب و لطف او دوباره جان گرفته و جانی تازه یافته است.
در یک نفس ضمیر تو ملک دو کون را
از ابتدا در آمد و در انتها رسید
هوش مصنوعی: در یک لحظه، حال و افکار تو به گونه‌ای است که تمام جهان و هستی از آغاز تا پایان را درک می‌کند.
صدرا توئی که صیت کمالت زمانه را
از ذروه ی سپهر بسمع رضا رسید
هوش مصنوعی: تو هستی که نام بلندت در زمانه از اوج آسمان به گوش همگان رسیده است.
فر تو سایه ایست الهی، بحکم آن،
کو سایه ی زمانه بفر هما رسید
هوش مصنوعی: چهره‌ی تو نشانه‌ای از زیبایی الهی است و به خاطر همین، کسی که در سایه‌ی تو قرار گیرد، به مقام والایی دست پیدا می‌کند.
شمشیر و خامه چون سبب نظم عالمند
فرمان امر و نهی تو این هر دو را رسید
هوش مصنوعی: شمشیر و قلم هر دو در برقراری نظم و سامان در جهان نقش دارند و فرمان تو در مورد کارها و رفتارها به هر دوی این ابزار می‌رسد.
گر کلک تو نه روح امین است پس چرا
وحی از مسیر او بخلایق فرا رسید
هوش مصنوعی: اگر قلم تو به حقیقت وفادار نیست، پس چرا پیام الهی از طریق تو به مردم ارسال شده است؟
ور تیغ تونه آب حیاتست از چه رو
حالی هر آنکه خورد بدار بقا رسید
هوش مصنوعی: اگر درختی باشد که با آب حیات سیراب شده، پس چرا حال هر کسی که از آن بخورد، به زندگی جاویدان نمی‌رسد؟
صدرا محل و مرتبه نظم عذب من
از فر مدحت تو باوج سما رسید
هوش مصنوعی: جایی که من در آن به اوج زیبایی شعر و نثر می‌رسم، به خاطر ستایش و مدح توست که به بالاترین سطح خود رسیده است.
گز منزویست بنده امامی شگفت نیست
چون بی حجاب در تتق انزوا رسید
هوش مصنوعی: بنده‌ای که در مسیر امام است، به تنهایی و انزوا زندگی می‌کند و این موضوع جای شگفتی ندارد، زیرا او بدون پوشش و حجاب به مقام دوری رسیده است.
تا بر طریق فضل هر آنکو قدم سپرد
در ملک هر دو کون بعز و علا رسید
هوش مصنوعی: هر کس که در راه نیکی و فضیلت گام بردارد، در دنیا و آخرت به عزت و عظمت خواهد رسید.
عز و علا ملازم خاک در تو باد
در چشم ملک و دین چو ازو توتیا رسید
هوش مصنوعی: در جلوی چشم خداوند و در ایمان و ملک، گرد و غبار خاکی تو به چشم می‌آید و این به خاطر پیوند تو با آن خاک است.