گنجور

شمارهٔ ۱۵۹ - تاجگذاری پادشاه ۱۳۳۲

آفتابی است تاج شاهنشاه
سایه گستر به فرق ظل آله
آفتابی فراز سایه حق
سایه ای ز آفتاب هشته کلاه
آفتابی که زهره و مه و مهر
زیر چترش همی برند پناه
سایه ای کز فروغ او ریزد
عرق از چهر مهر و عارض ماه
آفتابی که بی تجلی اوست
روز تاریک و روزگار سیاه
سایه ای زیر سایه اش تابان
چتر و تیغ و نگین و افسر و گاه
چیست این آفتاب تاج ملک
کیست این سایه ذات اقدس شاه
غیر تاج خدایگان ملوک
جز بر و یال شاه گردون جاه
شمس دیدی دمد ز مطلع ارض
سایه دیدی به چرخ زد خرگاه
عقل بر هوش او شده است ضمین
عدل بر داد او ستاده گواه
داریوش کبیر را ماند
چون بر آید فراز افسر و گاه
از دعا بر سرش زده رایت
در رکاب وی از قلوب سپاه
ابر دستش چو بر زمین بارد
بحر سازد به خون دیده شناه
لعل روید به جای لاله ز خاک
سیم خیزد همی به جای گیاه
پادشاه یگانه دل عدوه
شهریار زمانه ظل بقاه
شاه آزاد زاد یابنده
عین حکمت علیه عین الله
هست یزدان همیشه با شه از آنک
سایه با سایه دار شد همراه
ای کشانیده امور به فکر
ای نگهبان ملک و دین بنگاه
شکرالله که از جلوس تو کشت
بخت همراه و کار بر دلخواه

اطلاعات

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری: قطعه
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

آفتابی است تاج شاهنشاه
سایه گستر به فرق ظل آله
هوش مصنوعی: این جمله به توصیف یک پادشاه می‌پردازد که همچون خورشید درخشان و پرقدرت است و سایه‌ای بزرگ و حمایتگر بر سر زیر دستان خود دارد. آن پادشاه به عنوان یک منبع نور و زندگی شناخته می‌شود و وجودش موجب امنیت و آرامش برای مردمش است.
آفتابی فراز سایه حق
سایه ای ز آفتاب هشته کلاه
هوش مصنوعی: خورشیدی بالای سایه حق قرار دارد و سایه ای که از این خورشید به وجود آمده، مانند کلاهی است که بر سر انسان نشسته است.
آفتابی که زهره و مه و مهر
زیر چترش همی برند پناه
هوش مصنوعی: خورشیدی که سیاره‌ها و ماه و ستاره‌ها زیر سایه او پناه می‌گیرند، نشان‌دهنده عظمت و قدرت اوست.
سایه ای کز فروغ او ریزد
عرق از چهر مهر و عارض ماه
هوش مصنوعی: سایه‌ای که از نور او به وجود می‌آید، باعث می‌شود که از چهره خورشید و پیشانی ماه، عرق بریزد.
آفتابی که بی تجلی اوست
روز تاریک و روزگار سیاه
هوش مصنوعی: خورشیدی که اگر درخشش و نورش نداشته باشد، روزها تاریک و زندگی بی‌فروغ خواهد بود.
سایه ای زیر سایه اش تابان
چتر و تیغ و نگین و افسر و گاه
هوش مصنوعی: در زیر سایه‌ی او، جلوه‌هایی از چتر، تیغ، نگین، و تاج درخشیدن دارند.
چیست این آفتاب تاج ملک
کیست این سایه ذات اقدس شاه
هوش مصنوعی: این جمله به توصیف قدرت و عظمت یک پادشاه می‌پردازد. در واقع، آفتاب نمادی از حکومت و سلطنت است و سایه هم بر عظمت و بزرگی آن پادشاه اشاره دارد. در اینجا، پرسش مطرح شده به عظمت و مقام بالای پادشاه اشاره می‌کند.
غیر تاج خدایگان ملوک
جز بر و یال شاه گردون جاه
هوش مصنوعی: جز تاج پادشاهان، هیچ چیز دیگری در دنیا ارزش و مقام نداشته است و همه چیز فانی و بی‌ارزش به نظر می‌رسد.
شمس دیدی دمد ز مطلع ارض
سایه دیدی به چرخ زد خرگاه
هوش مصنوعی: شمس، آیا زمانی که صبح بر زمین طلوع کرد، سایه‌ای از چادر بر افرازید؟
عقل بر هوش او شده است ضمین
عدل بر داد او ستاده گواه
هوش مصنوعی: عقل او تحت تأثیر قرار گرفته و مانند یک ضامن در کنار او قرار دارد و درستی و عدالت بر کارهای او نظارت می‌کند.
داریوش کبیر را ماند
چون بر آید فراز افسر و گاه
هوش مصنوعی: دارای ویژگی‌های برجسته و چشمگیر است مانند زمانی که تاجی بر سر می‌نهد و در اوج مقام و اعتبار قرار می‌گیرد.
از دعا بر سرش زده رایت
در رکاب وی از قلوب سپاه
هوش مصنوعی: به خاطر دعاهایش، پرچمی بر سرش نصب شده و او در کنار لشکر، مورد محبت و حمایت قلوب آن‌ها قرار گرفته است.
ابر دستش چو بر زمین بارد
بحر سازد به خون دیده شناه
هوش مصنوعی: باران ابر مانند دستی است که بر زمین می‌بارد و این باران چنان اثراتی دارد که به مانند دریا، اشک‌هایی از چشمان انسان می‌سازد.
لعل روید به جای لاله ز خاک
سیم خیزد همی به جای گیاه
هوش مصنوعی: مروارید به آرامی از خاک بلند می‌شود، همان‌گونه که گل لاله به جای گیاه ظاهر می‌شود.
پادشاه یگانه دل عدوه
شهریار زمانه ظل بقاه
هوش مصنوعی: پادشاهی بزرگ و بی‌نظیر که در دل‌های دشمنانش نیز جای دارد، فرمانروای زمان و سایه‌بان رستگاری است.
شاه آزاد زاد یابنده
عین حکمت علیه عین الله
هوش مصنوعی: سلطان زاده‌ای آزاد، که به حقیقت حکمت دست می‌یابد، مانند قدرت الهی است.
هست یزدان همیشه با شه از آنک
سایه با سایه دار شد همراه
هوش مصنوعی: خدا همیشه با پادشاه است، چون سایه همیشه با سایه همراه می‌شود.
ای کشانیده امور به فکر
ای نگهبان ملک و دین بنگاه
هوش مصنوعی: ای کسی که امور را به تدبیر خود اداره می‌کنی، ای حافظ ملک و دین، بنگر!
شکرالله که از جلوس تو کشت
بخت همراه و کار بر دلخواه
هوش مصنوعی: خوشحالم که به خاطر حضور تو، زندگی‌ام بهتر شده و روزگار به خواسته‌هایم نزدیک‌تر شده است.