گنجور

بخش ۱۱ - اندر جسد و نفس و عقل

(چرا چو تن زغذا پر شود نگنجد نیز
الم رسدش گر فزون کنی تو از مقدار؟
و گوهری دگر اینجا که پر نگردد هیچ
نه از نبی و نه از بینش و نه از ا شعار.
چه چیز آن (و) چه چیز این واز پی چه چنین؟
چه چیز آن که بدین هر دو بر بود سالار؟
نشان آنکه بغایت بود زشاهد چیز
دلیل گیرد و دارد بعا‌قبت دیدار.)

و انکار و نکال و عقوبت بی‌واسطه از درخت بجوید تا بدانند که ظنش خطاست. و اگر ملک ما بر شرح این اقاویل بصیر نبودی، جوا ب ما مرین سوالات را که‌اندرین بیت هاست آن بودی که گفتیمی: جسد ما از غذا از آن پر شود که طعام بیش از آن باشد که ما توانیم خوردن، همچنانکه اگر کمتر از آن باشد که ما را باید، سیر نشویم. و آن جوهر که او از علم پر نشود نفس است، و آنک برین هر دو سالار است وز شاهد بر غایب دلیل گیرد، عقل است.

این سوالها را که ‌اندرین بیتهاست این جوابها مقتضی است (و جای) بیشی نیست. بنگر ای خردمند!‌ اندرین دو جواب تا فصل بیاید که مر خرما بر خارست، و هذه جمله کافیه، و زین بیتها گذشتیم.

اطلاعات

وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری: غزل/قصیده/قطعه
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

(چرا چو تن زغذا پر شود نگنجد نیز
الم رسدش گر فزون کنی تو از مقدار؟
هوش مصنوعی: چرا وقتی بدن از غذا پر می‌شود، جایی برای چیزهای دیگر ندارد؟ حتی اگر بخواهی مقدار غذا را بیشتر کنی، باز هم جایی نخواهد داشت.
و گوهری دگر اینجا که پر نگردد هیچ
نه از نبی و نه از بینش و نه از ا شعار.
هوش مصنوعی: در اینجا جواهری وجود دارد که هیچ چیز نمی‌تواند آن را پر کند، نه پیامبران و نه بینش و نه نشانه‌ها.
چه چیز آن (و) چه چیز این واز پی چه چنین؟
چه چیز آن که بدین هر دو بر بود سالار؟
هوش مصنوعی: این ابیات به تضاد و تفاوت‌های موجود در دنیا اشاره دارد و می‌پرسد که چه چیزی باعث تمایز میان این دو موجود شده است. در واقع، شاعر به بررسی ماهیت و جایگاه هر کدام می‌پردازد و به نوعی سوال می‌کند که دلیل برتری یکی بر دیگری چیست. این سوالات نشان‌دهنده تردید و تعمق در موضوعاتی از قبیل مقام و ارزش در زندگی است.
نشان آنکه بغایت بود زشاهد چیز
دلیل گیرد و دارد بعا‌قبت دیدار.)
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که وقتی از کسی به شدت دوست داشته باشی، نشانه‌هایی از او به روشنی دیده می‌شود و این احساس به مرور زمان و با دیدارهای بیشتر تقویت می‌شود. خوبی و جذابیت فرد مورد نظر به روشنی قابل مشاهده است و این ارتباط در نهایت به شکل نزدیکی و دوستی عمیق‌تر شکل خواهد گرفت.
و انکار و نکال و عقوبت بی‌واسطه از درخت بجوید تا بدانند که ظنش خطاست. و اگر ملک ما بر شرح این اقاویل بصیر نبودی، جوا ب ما مرین سوالات را که‌اندرین بیت هاست آن بودی که گفتیمی: جسد ما از غذا از آن پر شود که طعام بیش از آن باشد که ما توانیم خوردن، همچنانکه اگر کمتر از آن باشد که ما را باید، سیر نشویم. و آن جوهر که او از علم پر نشود نفس است، و آنک برین هر دو سالار است وز شاهد بر غایب دلیل گیرد، عقل است.
هوش مصنوعی: باید حقیقت را به‌طور مستقیم از منبع اصلی جستجو کنند تا متوجه شوند که برداشتشان نادرست است. اگر مقام ما به خوبی این مسائل را درک نمی‌کرد، باید جواب سوالات ما در این ابیات را به یاد داشته باشد که می‌گوییم: جسم ما از غذایی پر می‌شود که باید بیشتر از مقدار توانایی ما باشد؛ اگر کمتر از نیاز ما باشد، سیر نخواهیم شد. و آن جوهری که از دانش پر نمی‌شود، نفس است، و کسی که بر این دو تسلط دارد و می‌تواند از غیرموجودات دلیل بیاورد، عقل است.
این سوالها را که ‌اندرین بیتهاست این جوابها مقتضی است (و جای) بیشی نیست. بنگر ای خردمند!‌ اندرین دو جواب تا فصل بیاید که مر خرما بر خارست، و هذه جمله کافیه، و زین بیتها گذشتیم.
هوش مصنوعی: این سوال‌ها که در این ابیات وجود دارد، جواب‌هایی دارد که مناسب و کافی است و جایی برای توضیحات بیشتر نیست. ای خردمند، به این دو جواب دقت کن تا وقتی که فصل برسد که خرما بر خار است. و این جمله کافی است و از این ابیات گذشته‌ایم.