گنجور

شمارهٔ ۳۱۱ - مدح ملک ارسلان

با نصرت و فتح و بختیاری
با دولت و عز و کامگاری
سلطان ملک ارسلان مسعود
بنشست به تخت شهریاری
دولت کردش به ملک نصرت
ایزد دادش به کار یاری
بر اسب ظفر سوار گشته
آموخته چرخ را سواری
در تاخت به مرغزار دولت
ماننده شیر مرغزاری
چون باد وزان به پیشدستی
چون کوه متین به استواری
با طبع مبارزان به رزمی
با جمله یلان کار زاری
پیچیده به گرد رایت او
یغمائی و قالی و تتاری
در طاعت بسته بر میانها
جانها ز برای جانسپاری
ای تیغ تو ملک را یمینی
ای رمح تو فتح را یساری
بی سعی شما به قوت خود
بی عون شما به فضل باری
نه گشته زمین به خون معصفر
نه مانده هوا ز گرد تاری
نه سطوت سرکشان جنگی
نه قوت حملهای کاری
در ملک نشسته شاه عالم
این نصرت بین و بختیاری
این نعمت نعمت خداییست
وین دولت دولت قراری
ای خسرو بردبار بی رنج
بدرودی و باز بردباری
مر شاهان را تو پیشوایی
مر ایشان را تو اختیاری
ای شاد ز روزگار دولت
تاج ملکان روزگاری
از جمله خسروان گزینی
در ملک ز ایزد اختیاری
در هر بزمی به مهر نوری
در هر رزمی به کینه ناری
از حزم زمین با سکونی
وز عزم سپهر در مداری
در عرصه کارزار دشمن
چون صاحب مرد ذوالفقاری
وز صاحب ذوالفقار والله
کامروز به عصر یادگاری
تو چشمه آفتاب ملکی
تو سایه فضل کردگاری
شاگرد تو ابر تندبارست
کز بخشش ابر تندباری
ماهیست که از برای تو ابر
لؤلؤ آرد همی نثاری
این دولت بین که جشن دولت
پیوست به جشن نوبهاری
قمری بگشاد لحن و نغمه
بر سرو بلند جویباری
بر کوه به قهقهه درآمد
از شادی کبک کوهساری
شاها ز خدای خواست هر کس
ملک تو به آب چشم و زاری
ای مایه زینهار هستند
ای خلق بر تو زینهاری
حق تو گزارد نصرت حق
زیرا که تو شاه حق گزاری
تو راحت هر ضعیف حالی
تو شادی هر امیدواری
بر باعث داد داد ورزی
بر طالب رزق رزق باری
بر خلق به جود مال پاشی
در دهر به فضل عدل کاری
زآنروی که رحمت خدایی
بر خلق خدای رحمت آری
در گیتی دیده بان انصاف
بر ساحت مملکت گماری
چون مهر فلک جهان فروزی
چون ابر هوا زمین نگاری
صد جشن به فرخی نشینی
صد سال به خرمی گذاری

اطلاعات

وزن: مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف)
قالب شعری: قصیده
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

با نصرت و فتح و بختیاری
با دولت و عز و کامگاری
هوش مصنوعی: با یاری و پیروزی و شانس، با موفقیت و عزت و خوشبختی.
سلطان ملک ارسلان مسعود
بنشست به تخت شهریاری
هوش مصنوعی: سلطان ملک ارسلان مسعود بر تخت فرمانروایی قرار گرفت.
دولت کردش به ملک نصرت
ایزد دادش به کار یاری
هوش مصنوعی: خوشبختی و سعادت او با لطف و کمک خداوند به موفقیت رسید و در کارهای یاری و حمایت از دیگران توفیق یافت.
بر اسب ظفر سوار گشته
آموخته چرخ را سواری
هوش مصنوعی: بر اسب پیروزی سوار شده و چرخ زمان را نیز خوب آموخته است.
در تاخت به مرغزار دولت
ماننده شیر مرغزاری
هوش مصنوعی: در تلاش برای رسیدن به موفقیت و خوشبختی، مانند شیر در محیطی سرسبز و خوش آب و هوا، باید با قدرت و اعتماد به نفس حرکت کنیم.
چون باد وزان به پیشدستی
چون کوه متین به استواری
هوش مصنوعی: مثل اینکه باد به سرعت در حال حرکت است، ولی مانند کوهی محکم و استوار به نظر می‌رسد.
با طبع مبارزان به رزمی
با جمله یلان کار زاری
هوش مصنوعی: این بیت اشاره دارد به مبارزانی که با روحیه‌ای شجاعانه و نترس به جنگ با دشمنان می‌پردازند و در این میدان نبرد، در کنار قهرمانان دیگر، استقامت و قدرت خود را به نمایش می‌گذارند.
پیچیده به گرد رایت او
یغمائی و قالی و تتاری
هوش مصنوعی: به دور او، یغماگران، قالی بافان و تاتاری‌ها جمع شده‌اند.
در طاعت بسته بر میانها
جانها ز برای جانسپاری
هوش مصنوعی: در اطاعت، جان‌ها به خاطر فدای جان‌ها در یکدیگر جمع شده‌اند.
ای تیغ تو ملک را یمینی
ای رمح تو فتح را یساری
هوش مصنوعی: تو مانند تیغی هستی که به ملک قوت می‌بخشد و نیز مانند نیزه‌ای که پیروزی را به دست می‌آورد.
بی سعی شما به قوت خود
بی عون شما به فضل باری
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که بدون تلاش و کوشش شما، قدرت و توانایی به طور طبیعی وجود ندارد و بدون کمک و یاری شما، لطف و رحمت الهی نیز به تنهایی کافی نیست. یعنی برای رسیدن به موفقیت و بهره‌مندی از نعمت‌ها، هم تلاش انسانی و هم لطف خداوند لازم است.
نه گشته زمین به خون معصفر
نه مانده هوا ز گرد تاری
هوش مصنوعی: زمین به خون مظلومان رنگین نشده و آسمان نیز از غبار و کثیفی نابود نشده است.
نه سطوت سرکشان جنگی
نه قوت حملهای کاری
هوش مصنوعی: نه قدرتی در دستان زورمندان جنگی وجود دارد و نه نیرویی در حملات و کارهای طاقت‌فرسا.
در ملک نشسته شاه عالم
این نصرت بین و بختیاری
هوش مصنوعی: در سرزمین نشسته پادشاهی که بر جهانیان حکم می‌رانند، این پیروزی و خوشبختی را ببینید.
این نعمت نعمت خداییست
وین دولت دولت قراری
هوش مصنوعی: این نعمت از سوی خداوند است و این وضعیت، دائمی و پایدار است.
ای خسرو بردبار بی رنج
بدرودی و باز بردباری
هوش مصنوعی: ای خسرو با صبر و بردباری، تو بدون زحمت و رنج می‌روی و دوباره به صبر و شکیبایی برمی‌گردی.
مر شاهان را تو پیشوایی
مر ایشان را تو اختیاری
هوش مصنوعی: تو رهبر و هدایتگری برای شاهان، و بر آن‌ها تسلط و اختیاری داری.
ای شاد ز روزگار دولت
تاج ملکان روزگاری
هوش مصنوعی: ای خوشحال که در زمان خوشبختی و در سایه‌ی تاج و تخت پادشاهی زندگی می‌کنی.
از جمله خسروان گزینی
در ملک ز ایزد اختیاری
هوش مصنوعی: از بین شاهان و بزرگان، انتخابی داشته باش که از سوی خداوند گزینه‌ای شده است.
در هر بزمی به مهر نوری
در هر رزمی به کینه ناری
هوش مصنوعی: در هر جمع و محفلی نشانه‌ای از محبت وجود دارد و در هر جنگ و جدالی، نشانه‌ای از دشمنی و آتش خشم نمایان است.
از حزم زمین با سکونی
وز عزم سپهر در مداری
هوش مصنوعی: از استحکام و پایداری زمین و همچنین از اراده و تصمیم‌گیری آسمان در حرکتی مشخص سخن می‌گوید.
در عرصه کارزار دشمن
چون صاحب مرد ذوالفقاری
هوش مصنوعی: در میدان نبرد، دشمن مانند مردی قوی و با اراده است که شمشیری بر دوش دارد.
وز صاحب ذوالفقار والله
کامروز به عصر یادگاری
هوش مصنوعی: به خاطر یادگارهایی که از صاحب ذوالفقار باقی مانده، مانند امروز در عصر یا زمان خاصی یادآوری می‌شود.
تو چشمه آفتاب ملکی
تو سایه فضل کردگاری
هوش مصنوعی: تو مانند چشمه‌ای از نور و روشنی هستی، که زیر سایه لطف و یاری بی‌پایان خداوند قرار داری.
شاگرد تو ابر تندبارست
کز بخشش ابر تندباری
هوش مصنوعی: شاگرد تو مانند ابری است که سریع و پربار می‌بارد، و این به دلیل بخشش توست.
ماهیست که از برای تو ابر
لؤلؤ آرد همی نثاری
هوش مصنوعی: این جمله به زیبایی و شکوه طبیعت اشاره دارد. در آن گفته شده است که برای تو، ابرهایی مانند مروارید باران می‌بارند و مانند نثاری، به تو هدیه می‌شوند. این تصویر به نوعی بیانگر عمق احساس عشق و محبت است که همه چیز با زیبایی برای محبوب فراهم می‌شود.
این دولت بین که جشن دولت
پیوست به جشن نوبهاری
هوش مصنوعی: این حکومت را ببین که چگونه با جشن بهاری ارتباط دارد و در کنار هم برگزار می‌شود.
قمری بگشاد لحن و نغمه
بر سرو بلند جویباری
هوش مصنوعی: پرنده‌ای زیبا با صدای دل‌نوازش به آواز پرداخت و نغمه‌ای خوش در کنار درخت بلند و جوی کوچکی سر داد.
بر کوه به قهقهه درآمد
از شادی کبک کوهساری
هوش مصنوعی: کبک کوهسار از شادی به شدت خوشحال شده و صدای قهقهه‌اش در دل کوه‌ها پیچیده است.
شاها ز خدای خواست هر کس
ملک تو به آب چشم و زاری
هوش مصنوعی: شاه از خدا خواست که هر کسی که آرزوی داشتن ملک و سلطنت او را دارد، با اشک و زاری به این درخواست نائل شود.
ای مایه زینهار هستند
ای خلق بر تو زینهاری
هوش مصنوعی: ای مردم، شما به عنوان حامی و پشتیبان در کنار هم هستید؛ پس به یکدیگر اطمینان و یاری دهید.
حق تو گزارد نصرت حق
زیرا که تو شاه حق گزاری
هوش مصنوعی: به دلیل اینکه تو به حق و درستی احترام می‌گذاری، خداوند حمایتی بزرگ به تو عطا خواهد کرد، چون تو خود در مقام سلطنت حق قرار داری.
تو راحت هر ضعیف حالی
تو شادی هر امیدواری
هوش مصنوعی: تو برای هر انسان ضعیف و ناتوان، آسایش و آرامش هستی و برای هر کسی که امید دارد، شادی و خوشحالی به همراه می‌آوری.
بر باعث داد داد ورزی
بر طالب رزق رزق باری
هوش مصنوعی: عادلانه رفتار کن و به کسانی که در جستجوی ارزاق و روزی هستند، کمک کن.
بر خلق به جود مال پاشی
در دهر به فضل عدل کاری
هوش مصنوعی: در زندگی با بخشش و سخاوت به دیگران کمک کن و با اعمال عدل و انصاف، کارهای نیک انجام بده.
زآنروی که رحمت خدایی
بر خلق خدای رحمت آری
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه خداوند رحمتش را بر مخلوقاتش نازل می‌کند، تو هم باید رحمت و محبت خود را به دیگران هدیه کنی.
در گیتی دیده بان انصاف
بر ساحت مملکت گماری
هوش مصنوعی: در جهان ناظر بر عدالت را برای مدیریت کشور مقرّر کن.
چون مهر فلک جهان فروزی
چون ابر هوا زمین نگاری
هوش مصنوعی: چون خورشید آسمان بر دل زمین تابش می‌دهد، همان‌طور که ابرها در آسمان زیبایی می‌آفرینند.
صد جشن به فرخی نشینی
صد سال به خرمی گذاری
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که برای هر لحظه خوشی و شادی، سال‌ها و جشن‌های بسیاری را می‌توان تجربه کرد. هر شادی و خوشحالی در زندگی ارزشمند است و می‌تواند یادآور لحظات خوب و ماندگار باشد.