گنجور

شمارهٔ ۱ - مثنوی ترجیعی

ای که بود [...] ملک تو
سبع مثانی رقم کلک تو
کاشف اسرار حقایق تو‌یی
بلبل بستان دقایق تو‌یی
ملک سخن از تو پر‌آوازه شد
وز نفست جان سخن تازه شد
معنی این بیت که مشکل نماست
گر ز کرم لطف نمایی رواست
خار که هم‌صحبتی گل کند
غالیه در دامن سنبل کند
دوش رسید از بر عیسی دمی
چون دم عیسی نفسان مرهمی
چون نفس سوختگان گرم رو
هر نفسش بر لب رازی گرو
هوش به دریوزه گرو کرده بود
گوش طلب نکته شنو کرده بود
داد به دست خردم نامه‌ای
هر شکنش زینت هنگامه‌ای
هر چمنش روح‌فزا گلشنی
هر گل آن نکهت پیراهنی
نامه نه و درج گهر شاهوار
درج در آن این گهر آبدار
خار که هم‌صحبتی گل کند
غالیه در دامن سنبل کند
معنی این شاهد قدسی نقاب
کرد سوال از شب من آفتاب
من که نفس شسته‌ام از قیل و قال
من که و دستان جواب سوال
من کیم آواره بستان عشق
هیچ ندانی ز دبستان عشق
دم زدنم نزد حریفان خطاست
لیک چو هم‌صحبت عشقم رواست
خار که هم‌صحبتی گل کند
غالیه در دامن سنبل کند
معنی این بیت بسی دور نیست
بر تو یقین‌ست که مستور نیست
این گل فکر از چمن ادعاست
رنگ وقوع ار نپذیرد رواست
مقصد ازین خاصیت صحبت است
صحبت دانا همه خاصیت است
صحبت خدام تو روزیم باد
طالع این شعله‌فروزیم باد

اطلاعات

وزن: مفتعلن مفتعلن فاعلن (سریع مطوی مکشوف)
قالب شعری: مثنوی
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

ای که بود [...] ملک تو
سبع مثانی رقم کلک تو
هوش مصنوعی: ای که سلطنت و ملک تو نشان‌دهنده‌ی عظمت و زیبایی است، قلم تو به مانند سبع مثانی، آثار شگفت‌انگیز و دلنشینی را رقم می‌زند.
کاشف اسرار حقایق تو‌یی
بلبل بستان دقایق تو‌یی
هوش مصنوعی: تو رمزگشای حقایق هستی و مانند بلبل باغ زیبایی‌ها، از رازهای نیکویی‌ها سخن می‌گویی.
ملک سخن از تو پر‌آوازه شد
وز نفست جان سخن تازه شد
هوش مصنوعی: به خاطر تو، نام شاعری به خوبی در دنیا شناخته شده است و از روح تو، کلامی تازه و زنده به وجود آمده است.
معنی این بیت که مشکل نماست
گر ز کرم لطف نمایی رواست
هوش مصنوعی: اگر با لطف و محبت خود به من کمک کنی، مشکلم که به نظر بزرگ می‌آید، حل خواهد شد.
خار که هم‌صحبتی گل کند
غالیه در دامن سنبل کند
هوش مصنوعی: خار اگر کنار گل باشد، خود را مانند عطر و زیوری در دامن سنبل نشان می‌دهد.
دوش رسید از بر عیسی دمی
چون دم عیسی نفسان مرهمی
هوش مصنوعی: دیشب لحظه‌ای از کنارش گذشتم، مانند نفسی که عیسی به انسان‌ها آرامش و شفا می‌بخشد.
چون نفس سوختگان گرم رو
هر نفسش بر لب رازی گرو
هوش مصنوعی: هنگامی که فردی داغ و مشتاق است، هر بار که نفس می‌کشد، رازی در دل خود دارد.
هوش به دریوزه گرو کرده بود
گوش طلب نکته شنو کرده بود
هوش مصنوعی: مغز و عقل خود را به ذلت و درخواست افتاده بود و برای دریافت مطالب و نکات جدید، گوش خود را آماده قرار داده بود.
داد به دست خردم نامه‌ای
هر شکنش زینت هنگامه‌ای
هوش مصنوعی: خرد به من نامه‌ای داد که هر بخشی از آن زینت‌بخش و زیباست و هیجان خاصی را به همراه دارد.
هر چمنش روح‌فزا گلشنی
هر گل آن نکهت پیراهنی
هوش مصنوعی: هر چمن مثالی از روح‌افزایی است و هر گل در آن مانند پیراهنی خوشبو و دل‌انگیز می‌باشد.
نامه نه و درج گهر شاهوار
درج در آن این گهر آبدار
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده به اینکه نامه‌ای وجود دارد که مانند جواهر با ارزش و درخشان است و مانند مهر و نشان شاهانه در آن نوشته شده است. این نامه به اندازه‌ای ارزشمند و زیباست که می‌توان آن را به جواهر باارزشی تشبیه کرد که درخشش خاصی دارد.
خار که هم‌صحبتی گل کند
غالیه در دامن سنبل کند
هوش مصنوعی: اگر خار با گل هم‌صحبتی کند، عطر و زیبایی را در دامن سنبل به ارمغان می‌آورد.
معنی این شاهد قدسی نقاب
کرد سوال از شب من آفتاب
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف زیبایی و جاذبه‌ای اشاره دارد که در دل شب ظاهر می‌شود. به نوعی می‌توان گفت که در این شب تاریک، نوری چون آفتاب می‌تابد که می‌تواند نمایانگر عشق یا زیبایی باشد. سوالی که از شب مطرح می‌شود، به عمیق بودن احساسات و تجربه‌های انسان در برابر زیبایی و جاذبه می‌پردازد.
من که نفس شسته‌ام از قیل و قال
من که و دستان جواب سوال
هوش مصنوعی: من که از حواشی و جنجال‌ها دور شده‌ام و به آرامش رسیده‌ام، و دستانم آماده و توانمند برای پاسخگویی به پرسش‌هاست.
من کیم آواره بستان عشق
هیچ ندانی ز دبستان عشق
هوش مصنوعی: من کیستم که در باغ عشق آواره‌ام، تو هیچ چیز از آموزش عشق نمی‌دانی.
دم زدنم نزد حریفان خطاست
لیک چو هم‌صحبت عشقم رواست
هوش مصنوعی: صحبت کردن من در جمع رقبایم اشتباه است، اما وقتی در کنار کسی هستم که عاشقش هستم، این کار قابل قبول و صحیح است.
خار که هم‌صحبتی گل کند
غالیه در دامن سنبل کند
هوش مصنوعی: اگر خار به گلی نزدیک شود و با آن هم‌صحبتی کند، عطر خوشی در دامن سنبل ایجاد می‌کند. این یعنی حتی موجودی خشن و بی‌ارزش هم می‌تواند در کنار زیبایی‌ها و خوبی‌ها، اثر مثبت و دلپذیری داشته باشد.
معنی این بیت بسی دور نیست
بر تو یقین‌ست که مستور نیست
هوش مصنوعی: معنی این بیت این است که حقیقتی که در اینجا مطرح شده، چندان دور از تصور نیست و تو به خوبی می‌دانی که این حقیقت پنهان نشده است.
این گل فکر از چمن ادعاست
رنگ وقوع ار نپذیرد رواست
هوش مصنوعی: این گل که به نظر می‌رسد از چمن آمده، تنها ادعایی است. اگر رنگ واقعیت را نپذیرد، این امر هیچ اشکالی ندارد.
مقصد ازین خاصیت صحبت است
صحبت دانا همه خاصیت است
هوش مصنوعی: هدف از این ویژگی گفتگو، برقراری ارتباط است. صحبت با فرد دانا، خود دارای تمام ویژگی‌ها و اثرات مثبت است.
صحبت خدام تو روزیم باد
طالع این شعله‌فروزیم باد
هوش مصنوعی: امیدوارم که روزگارم پر از گفتگو با خدا باشد و همچون شعله‌ای روشن و پرنور درخشان شوم.