گنجور

شمارهٔ ۱۳ - در مدح خواجه بزرگ احمد بن حسن میمندی گوید

ای وعده تو چون سر زلفین تو نه راست
آن وعده های خوش که همی کرده ای کجاست
با من همه حدیث وفا داشتی عجب
آگه نبوده ام که ترا پیشه جز وفاست
دل بر تو بستم و بتو بس کردم از جهان
وندر جهان ز من دل من دیدن تو خواست
چون دشمنان کرانه گرفتی ز دوستان
تا قول دشمنان من اندر تو گشت راست
گفتی ترا زمن نرسد غم نه این غمست
گفتی ترا جفا ننمایم نه این جفاست
با اینهمه جفا که دلم را نموده ای
دل بر تو شیفته ست ندانم چنین چراست
صد عیب دارد این دل مسکین و یک هنر
کو را بکدخدای جهان از جهان هواست
خواجه بزرگ شمس کفاة احمد حسن
کاحسان او و نعمت او دستگیر ماست
آن معطیی که روز و شب از بهر نام نیک
در پوزش مروت و در دادن عطاست
از فضلهای صاحب سید سخا یکیست
هر چند برترین همه فضلها سخاست
اندر همه جهان بر خلق همه جهان
این فضل واین مروت و این نعمت آشناست
ای خواجگان دولت سلطان بهر نماز
او را دعا کنید که او در خور دعاست
با دشمنان دولت او دشمنی کنید
از بهر آنکه دولت او دولت شماست
تا او نشسته باشد شاد اندرین مکان
شور و بلا ز جای نیارد بپای خاست
آنجا که اوست راحت و آرام عالمست
وانجا که نیست او همه شور و همه بلاست
اندر سلامتش همه کس را سلامتست
واندر بقاش دولت اسلام را بقاست
هر چند کس بسر نشود پیش هیچکس
پیشش بسر شوید و مگویید کاین خطاست
گر هیچکس بخدمت نیکو سزا بود
او را کنید خدمت نیکو که او سزاست
او را شما بچشم وزارت نگه کنید
او بر همه جهان و همه چیز پادشاست
گرچه بود وزارت او حشمت بزرگ
این حشمت وزارت او حشمت خداست
او را چنانکه اوست ندانم همی ستود
از چند سال باز دل من دراین عناست
درفضل و در کفایت او چون رسد سخن
این فضل واین کفایت او را چه منتهاست
فرخ پی است بر ملک و برهمه جهان
وین ایمنی و نعمت چندین برین گواست
شور جهان بحشمت خواجه فرونشست
در هر دلی نشاط بیفزود و غم بکاست
بر ملک و خاندان ملک مشفقی نمود
گر مشفقی نمود مر او را ملک رواست
آنرا که او همی بود اندر هوای شاه
این نعمت و کرامت و این نیکویی جزاست
دایم صلاح خواجه هوای ملک بود
کاندر هوای شاه دل خواجه چون هواست
با دوستان شاه جهان خواجه یکدلست
با دشمنان او همه ساله دلش دو تاست
بر چشم دشمنانش چون نوک سوزنست
در چشم دوستانش چون سوده توتیاست
تا این سمای بر شده باشد بر از زمین
تا این زمین پست شده زیر این سماست
بادا فرود همت تو بر شده سپهر
چونانکه دون رفعت نصر تواش بناست
دایم ترا وزارت و شه را شهنشهی
پیوسته باد کاین دو همی آرزوی ماست

اطلاعات

وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
قالب شعری: قصیده
منبع اولیه: ویکی‌درج

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

ای وعده تو چون سر زلفین تو نه راست
آن وعده های خوش که همی کرده ای کجاست
هوش مصنوعی: ای وعده‌های تو مثل لبی که نازک و پیچیده است، راست نیست. آن وعده‌های شیرینی که همیشه می‌داده‌ای کجا رفته‌اند؟
با من همه حدیث وفا داشتی عجب
آگه نبوده ام که ترا پیشه جز وفاست
هوش مصنوعی: تو مدام از وفاداری و دوستی صحبت می‌کردی، اما خودم نمی‌دانستم که لذت دیگری غیر از وفاداری را نمی‌شناسی.
دل بر تو بستم و بتو بس کردم از جهان
وندر جهان ز من دل من دیدن تو خواست
هوش مصنوعی: دل خود را به تو سپردم و از تمامی دنیا چشم پوشیدم، در این دنیا تنها آرزوی دلم دیدن توست.
چون دشمنان کرانه گرفتی ز دوستان
تا قول دشمنان من اندر تو گشت راست
هوش مصنوعی: زمانی که تو به دشمنان نزدیک شدی و از دوستان دور افتادی، باعث شدی که وعده‌های دشمنان در تو حقیقت پیدا کند.
گفتی ترا زمن نرسد غم نه این غمست
گفتی ترا جفا ننمایم نه این جفاست
هوش مصنوعی: گفتی که غم به تو نمی‌رسد، اما این غم واقعی است. و همچنین گفتی که به تو ظلم نخواهم کرد، اما این ظلم در حال اتفاق افتادن است.
با اینهمه جفا که دلم را نموده ای
دل بر تو شیفته ست ندانم چنین چراست
هوش مصنوعی: با وجود تمام آزارهایی که به دل من رسانده‌ای، دل من هنوز به تو علاقه‌مند است و نمی‌دانم چرا اینطور است.
صد عیب دارد این دل مسکین و یک هنر
کو را بکدخدای جهان از جهان هواست
هوش مصنوعی: این دل بیچاره دارای صد عیب و نقص است، اما تنها یک ویژگی دارد که آن را به خداوند جهان متصل می‌کند و آن هم عشق و اشتیاق به دنیا و زیبایی‌های آن است.
خواجه بزرگ شمس کفاة احمد حسن
کاحسان او و نعمت او دستگیر ماست
هوش مصنوعی: شمس بزرگ، احمد حسن را که به خوبی شناخته شده است، کمک و نعمت ما قرار داده است.
آن معطیی که روز و شب از بهر نام نیک
در پوزش مروت و در دادن عطاست
هوش مصنوعی: او که همیشه در کوشش است تا به خاطر نام نیک و بخشش‌هایش به دیگران، محبت و بزرگواری را در دل‌ها جاری کند.
از فضلهای صاحب سید سخا یکیست
هر چند برترین همه فضلها سخاست
هوش مصنوعی: یکی از ویژگی‌های بزرگ و برجسته‌ای که می‌توان به صاحب سید اشاره کرد، سخاوت اوست؛ هرچند که در بین همه ویژگی‌ها، سخاوت از همه بیشتر درخشندگی و اهمیت دارد.
اندر همه جهان بر خلق همه جهان
این فضل واین مروت و این نعمت آشناست
هوش مصنوعی: در تمامی جهان، تمامی انسان‌ها با این خصلت‌های نیکو، سخاوت و این نعمت آشنا هستند.
ای خواجگان دولت سلطان بهر نماز
او را دعا کنید که او در خور دعاست
هوش مصنوعی: ای بزرگان دربار، برای سلامت و موفقیت سلطان دعا کنید، زیرا او شایسته دعا و آرزوهای نیک است.
با دشمنان دولت او دشمنی کنید
از بهر آنکه دولت او دولت شماست
هوش مصنوعی: با دشمنان فرمانروایی او دشمنی کنید تا بدانید که فرمانروایی او، در واقع به نفع شماست.
تا او نشسته باشد شاد اندرین مکان
شور و بلا ز جای نیارد بپای خاست
هوش مصنوعی: تا زمانی که او در این مکان نشسته است، شادابی و هیجان از اینجا حذف نخواهد شد و کسی نمی‌تواند از جایش بلند شود.
آنجا که اوست راحت و آرام عالمست
وانجا که نیست او همه شور و همه بلاست
هوش مصنوعی: هر جا که او حضور دارد، آرامش و راحتی حاکم است و جهان پر از صفا و سکون می‌شود. اما هر جا که او نیست، همه چیز به هم می‌ریزد و هرج و مرج و بلاها بوجود می‌آید.
اندر سلامتش همه کس را سلامتست
واندر بقاش دولت اسلام را بقاست
هوش مصنوعی: در مورد سلامتی او، همه چیز به خوبی پیش می‌رود و وجود او به معنای وجود حکومت اسلام است.
هر چند کس بسر نشود پیش هیچکس
پیشش بسر شوید و مگویید کاین خطاست
هوش مصنوعی: هرچند که کسی پیش دیگران نمی‌تواند خود را به طور کامل نشان دهد، اما تو می‌توانی در حضور او به خودت بپردازی و از خطاهایت نترسی.
گر هیچکس بخدمت نیکو سزا بود
او را کنید خدمت نیکو که او سزاست
هوش مصنوعی: اگر کسی شایستگی دریافت خدمت خوب را دارد، باید به او خدمت نیکو کرد، زیرا که او سزاوار است.
او را شما بچشم وزارت نگه کنید
او بر همه جهان و همه چیز پادشاست
هوش مصنوعی: او را به عنوان وزیری بزرگ و با اهمیت در نظر بگیرید، زیرا او بر کل جهان و همه چیز حکومت می‌کند.
گرچه بود وزارت او حشمت بزرگ
این حشمت وزارت او حشمت خداست
هوش مصنوعی: هرچند که مقام و منصب او عظیم و با شکوه است، ولی این شکوه و بزرگی به واسطه‌ مقام وزارت اوست که در حقیقت به عظمت و بزرگی خداوند تعلق دارد.
او را چنانکه اوست ندانم همی ستود
از چند سال باز دل من دراین عناست
هوش مصنوعی: من او را به همان شکلی که هست نمی‌شناسم، اما سال‌هاست که به خاطر این گمان، او را ستایش می‌کنم. دل من همچنان در این وسواس گرفتار است.
درفضل و در کفایت او چون رسد سخن
این فضل واین کفایت او را چه منتهاست
هوش مصنوعی: وقتی درباره فضل و کفایت او صحبت می‌کنیم، این سوال پیش می‌آید که آیا برای این صفات او حد و مرزی وجود دارد؟
فرخ پی است بر ملک و برهمه جهان
وین ایمنی و نعمت چندین برین گواست
هوش مصنوعی: فرخ پی محبوب و سعادتمند است و بر تمام سرزمین‌ها و دنیا حاکمیت دارد. این وضعیت ایمنی و نعمت زیادی که در اختیار دارد، نشانی از موفقیت اوست.
شور جهان بحشمت خواجه فرونشست
در هر دلی نشاط بیفزود و غم بکاست
هوش مصنوعی: شوق و هیجان ناشی از حضور آن بزرگوار در سراسر جهان کاهش یافت، اما در دل هر فردی شادابی و سرور بیشتری ایجاد شد و از غم و اندوه کاسته شد.
بر ملک و خاندان ملک مشفقی نمود
گر مشفقی نمود مر او را ملک رواست
هوش مصنوعی: اگر کسی نسبت به پادشاه و خانواده‌اش محبت و احترام نشان دهد، آن پادشاه نیز بایسته است که به او توجه و محبت کند.
آنرا که او همی بود اندر هوای شاه
این نعمت و کرامت و این نیکویی جزاست
هوش مصنوعی: کسی که به دنبال احترام و رحمت پادشاه است و از خوبی‌های او بهره‌مند می‌شود، سزاوار این نعمت‌هاست.
دایم صلاح خواجه هوای ملک بود
کاندر هوای شاه دل خواجه چون هواست
هوش مصنوعی: همیشه نیک خواهی خواجه به فکر ملکت است، زیرا دل خواجه همچون پرنده‌ای است که در حال پرواز به سمت شاه است.
با دوستان شاه جهان خواجه یکدلست
با دشمنان او همه ساله دلش دو تاست
هوش مصنوعی: دوستان شاه جهان با هم همدل و یک‌زبان هستند، اما با دشمنانش هر سال احساس دل‌زدگی و دوگانگی دارد.
بر چشم دشمنانش چون نوک سوزنست
در چشم دوستانش چون سوده توتیاست
هوش مصنوعی: در چشم دشمنانش به اندازه یک سوزن کوچک و بی‌اهمیت دیده می‌شود، اما در چشم دوستانش مانند یک توت بزرگ و شیرین مهم و قابل توجه است.
تا این سمای بر شده باشد بر از زمین
تا این زمین پست شده زیر این سماست
هوش مصنوعی: تا زمانی که آسمان بر فراز زمین قرار دارد، و این زمین که زیر آسمان است به پایین افتاده است.
بادا فرود همت تو بر شده سپهر
چونانکه دون رفعت نصر تواش بناست
هوش مصنوعی: آرزو می‌کنم که تلاش و همت تو همچون افتخارات بزرگ، در آسمان بلندی قرار گیرد و به موفقیت‌های بزرگ دست یابی.
دایم ترا وزارت و شه را شهنشهی
پیوسته باد کاین دو همی آرزوی ماست
هوش مصنوعی: این دو مقام بزرگ، همیشه و به طور پیوسته، برای تو و پادشاهی تو آرزوی ماست.