گنجور

وقت کا رست

ای دل ز جفای دیده یاد آر
زان اشک به ره چکیده یاد آر
این نکتهٔ ناگزیر بشنو
وین قصهٔ ناشنیده یاد آر
زین ملک ستم کشیده‌، یعنی
ز ایران تعب کشیده یاد آر
ز آن روزکه اشکبار بودی
درگوشهٔ غم خزیده یاد آر
امروزکه زخم یافت مرهم
زان جسم به خون طپیده یاد آر
گرکسوت نو بریده‌ای باز
زان پیرهن دریده یاد آر
امروز که چهر بخت دیدی
زان عارضهٔ ندیده یاد آر
امروزکه شد بهار پیدا
زان باغ خزان رسیده یاد آر
هر وقت که قصد کار کردی
این یک بیت گزیده یاد آر:
غافل منشین که بخت یار است
هشیار نشین که وقت کار است
یک چند شد از جفای اشرار
بنیاد بقای ما نگونسار
یک چند بهر دیار و هر شهر
گشتیم قتیل تیغ اشرار
با اینکه به حق حق نبودیم
در هیچ طریقه‌ای گنه کار
تا آنکه مجاهدین دانا
ما راگشتند ناصر و یار
از خطهٔ مرد خیز تبریز
بر بست میان‌، گزیده ستار
ازکشور رشت نیز برخاست
آوازهٔ حضرت سپهدار
صمصام برآمد از صفاهان
سید عبدالحسین از لار
از شاه حقوق خویشتن را
کردند طلب به جهد بسیار
امروزکه رنج برطرف گشت
ای ملت رنجدیده زنهار
غافل منشین که بخت یار است
هشیار نشین که وقت کار است
در جهل مباش و دانش اندیش
کز جهل نرفت کاری از پیش
زنهار به فکر کار خود باش
بیگانه چنین مباش از خویش
با داروی فکر تا توانی
می کوش به مرهم دل ریش
در فکر وکیل باهنر باش
لیکن نه به طرز دورهٔ‌ پیش
خود شرط وکیل نیست امروز
قطر تنه و درازی ریش
از ظاهر بی‌درون حذر کن
وز عالم بی‌عمل بیندیش
امروزکه روز نیک‌بختی است
می‌کوش به نیک‌بختی خویش
امروز درست باید انداخت
تیری که نهفته‌ایم در کیش
گر زانکه خدنگ بر خطا رفت
گردیم نشان تیز تشویش
پندی دهمت ز خیرخواهی
از جان بنیوش پند درویش
غافل منشین که بخت یار است
هشیار نشین که وقت کار است
شد لطف خدا به خلق شامل
افتاد به‌دست‌، مقصد دل
شد از پس جهدهای بسیار
امروز مراد ملک حاصل
امروز که روز کاردانی است
چندین منشین ز کار عاطل
بی‌حیله و دست کاری و مکر
یک ره بگزین وکیل عامل
نادان چو مواضعت نماید
دانا افتد به دام هایل
کی آنکه به‌قصد جاه و مال است
در کار وکالت است قابل
بایست وکیل ممتحن جست
با خاطر پاک و رای مقبل
ورنه ز هجوم طعنهٔ خلق
عاطل گردد وکیل باطل
گفتار بهار خسته‌دل را
بشنو، بشنو به حس کامل
غافل منشین که بخت یار است
هشیار نشین که وقت کار است

اطلاعات

وزن: مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف)
قالب شعری: ترجیع بند
منبع اولیه: پروژهٔ بازبینی OCR

* با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

برگردان به زبان ساده

ای دل ز جفای دیده یاد آر
زان اشک به ره چکیده یاد آر
هوش مصنوعی: ای دل، به خاطر داشته باش که از بدی‌هایی که دیده‌ام یاد کنم و به یاد آور آن اشکی که بر زمین ریخته است.
این نکتهٔ ناگزیر بشنو
وین قصهٔ ناشنیده یاد آر
هوش مصنوعی: این را به خوبی درک کن و به یاد داشته باش که این داستان را پیش‌تر نشنیده‌ای.
زین ملک ستم کشیده‌، یعنی
ز ایران تعب کشیده یاد آر
هوش مصنوعی: از این سرزمین آزرده خاطر، یعنی از ایران که رنج‌ها را تحمل کرده، یاد کن.
ز آن روزکه اشکبار بودی
درگوشهٔ غم خزیده یاد آر
هوش مصنوعی: از آن روزی که غمگین و اشکبار بودی و در گوشه‌ای پنهان شده بودی، به یاد داشته باش.
امروزکه زخم یافت مرهم
زان جسم به خون طپیده یاد آر
هوش مصنوعی: امروز که این جسم زخمی شده و به خون آغشته است، به یاد داشته باش که باید درمانی برای آن پیدا کرد.
گرکسوت نو بریده‌ای باز
زان پیرهن دریده یاد آر
هوش مصنوعی: اگر موی سر خود را چیده‌ای، دوباره از آن پیراهن پاره یاد کن.
امروز که چهر بخت دیدی
زان عارضهٔ ندیده یاد آر
هوش مصنوعی: امروز که چهره‌ی بخت را مشاهده می‌کنی، از آن زیبایی‌ای که قبلاً ندیده‌ای، یاد کن.
امروزکه شد بهار پیدا
زان باغ خزان رسیده یاد آر
هوش مصنوعی: امروز که بهار آشکار شده، یادآوری کن که باغ خزان را نیز پشت سر گذاشته‌ایم.
هر وقت که قصد کار کردی
این یک بیت گزیده یاد آر:
هوش مصنوعی: هر زمان که تصمیم به انجام کاری گرفتی، به این نکته توجه کن:
غافل منشین که بخت یار است
هشیار نشین که وقت کار است
هوش مصنوعی: بی‌خبر نباش که در این لحظه شانس به یاری تو آمده، بیدار و هوشیار باش؛ چون زمان عمل فرا رسیده است.
یک چند شد از جفای اشرار
بنیاد بقای ما نگونسار
هوش مصنوعی: مدت زمانی است که با ظلم و اذیت بدکرداران، بنیاد هستی ما در حال نابودی است.
یک چند بهر دیار و هر شهر
گشتیم قتیل تیغ اشرار
هوش مصنوعی: مدتی در شهرها و دیارهای مختلف سرگردان شدیم و در این میان، قربانی ستم و تندخوئی مردم شدم.
با اینکه به حق حق نبودیم
در هیچ طریقه‌ای گنه کار
هوش مصنوعی: علیرغم اینکه در هیچ یک از مسیرها و حقایق، لایق دریافت حق نیستیم، هنوز هم گناهکار و ناخرسند محسوب می‌شویم.
تا آنکه مجاهدین دانا
ما راگشتند ناصر و یار
هوش مصنوعی: تا زمانی که مبارزان آگاه و دانا به کمک ما آمدند و ما را حمایت کردند.
از خطهٔ مرد خیز تبریز
بر بست میان‌، گزیده ستار
هوش مصنوعی: مردی از تبریز که در اینجا به عنوان یک خطهٔ مردان ودیگر ویژگی‌های برجسته شناخته می‌شود، موفق به انتخاب و بهره‌برداری از سیستمی شده که به او کمک کرده است.
ازکشور رشت نیز برخاست
آوازهٔ حضرت سپهدار
هوش مصنوعی: از سرزمین رشت، آوازه و شهرت حضرت سپهدار به گوش می‌رسد.
صمصام برآمد از صفاهان
سید عبدالحسین از لار
هوش مصنوعی: شجاعت و دلیری از صفاهان به نام سید عبدالحسین از لار ظهور کرد.
از شاه حقوق خویشتن را
کردند طلب به جهد بسیار
هوش مصنوعی: با تلاش زیاد درخواست کردند که حقوق خود را از شاه بگیرند.
امروزکه رنج برطرف گشت
ای ملت رنجدیده زنهار
هوش مصنوعی: امروز که مشکلات از بین رفت، ای ملت که از درد رنج برده‌اید، مراقب باشید.
غافل منشین که بخت یار است
هشیار نشین که وقت کار است
هوش مصنوعی: بی‌خبر نباش که شانس و فرصت در کنارت است، هوشیار باش چرا که زمان برای اقدام رسیده است.
در جهل مباش و دانش اندیش
کز جهل نرفت کاری از پیش
هوش مصنوعی: در نادانی باقی نمان و تلاش کن تا دانش کسب کنی، زیرا از نادانی هیچ نتیجه‌ای به دست نمی‌آید.
زنهار به فکر کار خود باش
بیگانه چنین مباش از خویش
هوش مصنوعی: مراقب کار خودت باش و به مسائل دیگران توجه نکن. خودت را از دیگران جدا نکن و به خودت اهمیت بده.
با داروی فکر تا توانی
می کوش به مرهم دل ریش
هوش مصنوعی: با فکر و اندیشه‌ات تا جایی که می‌توانی تلاش کن تا زخم‌های دل‌ات را تسکین دهی.
در فکر وکیل باهنر باش
لیکن نه به طرز دورهٔ‌ پیش
هوش مصنوعی: همیشه به یاد وکیل باهنر باش، اما با شیوه‌ای جدید و نه مانند روش‌های قدیمی.
خود شرط وکیل نیست امروز
قطر تنه و درازی ریش
هوش مصنوعی: امروز هیچ چیز نمی‌تواند جایگزین وکیل شود، حتی اگر بر پایه ظواهر باشد؛ اینکه ریش کوتاه یا بلند است، اهمیت چندانی ندارد.
از ظاهر بی‌درون حذر کن
وز عالم بی‌عمل بیندیش
هوش مصنوعی: از ظاهر بدون باطن دوری کن و به عالم بدون عمل فکر کن.
امروزکه روز نیک‌بختی است
می‌کوش به نیک‌بختی خویش
هوش مصنوعی: امروز که روز خوبی است، تلاش کن تا به خوشبختی خودت دست یابی.
امروز درست باید انداخت
تیری که نهفته‌ایم در کیش
هوش مصنوعی: امروز باید با دقت و برنامه‌ریزی عمل کنیم و فرصتی را که برای خودمان آماده کرده‌ایم، به کار ببندیم.
گر زانکه خدنگ بر خطا رفت
گردیم نشان تیز تشویش
هوش مصنوعی: اگر تیر از نشانه به خطا برود، ما نشانه‌ای تیز از نگرانی و اضطراب می‌افزاییم.
پندی دهمت ز خیرخواهی
از جان بنیوش پند درویش
هوش مصنوعی: به تو نصیحتی از سر خیرخواهی می‌کنم، از جان بشنو و به حرف درویش گوش کن.
غافل منشین که بخت یار است
هشیار نشین که وقت کار است
هوش مصنوعی: بی‌توجه نباش که زمان مناسب و شانس در کنار تو است. هوشیار باش و با دقت عمل کن چرا که این زمان، زمان اقدام و کار است.
شد لطف خدا به خلق شامل
افتاد به‌دست‌، مقصد دل
هوش مصنوعی: نعمت و رحمت خداوند به بندگان نازل شده و هدف دل‌ها به دست آمده است.
شد از پس جهدهای بسیار
امروز مراد ملک حاصل
هوش مصنوعی: پس از تلاش‌های بسیار، امروز به هدف و آرزوی خود رسیدم.
امروز که روز کاردانی است
چندین منشین ز کار عاطل
هوش مصنوعی: امروز که روز عمل و مهارت است، بی‌خود وقت خود را تلف نکن و از کار بی‌فایده بپرهیز.
بی‌حیله و دست کاری و مکر
یک ره بگزین وکیل عامل
هوش مصنوعی: بدون فریب و ترفند، یک راه مشخص را انتخاب کن و به عنوان نماینده عمل کن.
نادان چو مواضعت نماید
دانا افتد به دام هایل
هوش مصنوعی: اگر فردی نادان به موقعیت‌های حساس بپردازد، فردی دانا ممکن است در تله‌ای گرفتار شود.
کی آنکه به‌قصد جاه و مال است
در کار وکالت است قابل
هوش مصنوعی: کیست کسی که به خاطر جاه و ثروت در کار وکالت قرار دارد و قابل احترام است؟
بایست وکیل ممتحن جست
با خاطر پاک و رای مقبل
هوش مصنوعی: بایست وکیل امتحان را جستجو کن، با دل پاک و افکار خوشایند.
ورنه ز هجوم طعنهٔ خلق
عاطل گردد وکیل باطل
هوش مصنوعی: اگر انسان تحت فشار و انتقاد مردم قرار گیرد، ممکن است وکیل حق و درست هم از پا بیفتد و برگردد.
گفتار بهار خسته‌دل را
بشنو، بشنو به حس کامل
هوش مصنوعی: به سخنان بهار که دلش گرفته است گوش کن، با تمام وجودت آن را درک کن.
غافل منشین که بخت یار است
هشیار نشین که وقت کار است
هوش مصنوعی: بی‌خبر نباش که در این زمان، بخت و شانس به یاری تو آمده است. بنابراین، باید آگاه و هوشیار باشید چون این زمان، زمان عمل و اقدام است.